Mantra 46

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

सरस्वतीं पितरो हवन्ते दक्षिणा यज्ञमभिनक्षमाणाः । आसद्यास्मिन् बर्हिषि मादयध्वमनमीवा इष आ धेह्यस्मे

IAST Transliteration

sárasvatī́m pitáro havante dakṣiṇā́ yajñám abhinákṣamāṇāḥ | āsádyāsmín barhíṣi mādayadhvam anamīvā́ íṣa ā́ dhehy asmè ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Sarasvatī the Fathers call, while the Dakṣiṇā-gifts speed on the Sacrifice to its goal. Having sat you down upon this Barhis, rejoice ye: being free from hurt, set hither for us the powers of nourishment.

Translation

سَرَسْوَتِي يدعوها الآباءُ (الپِتَرَه)، بينما عطايا الدَّكْشِنَا تُسْرِعُ باليَجْنَا إلى غايته. فاجلسوا على هذا البَرْهِس وابتهجوا؛ وأنتم سالمون من الأذى، فاثبتوا لنا هنا قوى القوت والتغذية.

Word by Word

• सरस्वतीम्: Sarasvatī (goddess), as the object (whom they invoke)
• सरस्वतीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)

• पितरः: the Fathers/ancestors
• पितरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• हवन्ते: invoke/call
• हवन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (ह्वयति/आह्वयति)

• दक्षिणाः: the dakṣiṇās (sacrificial gifts/fees)
• दक्षिणाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: the sacrifice
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• अभिनक्षमाणाः: approaching/coming up to (it)
• अभिनक्षमाणाः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: अभि-√नक्ष् (नक्षति) → नक्षमाण (वर्तमान कृदन्त)

• आसद्य: having sat down/approached
• आसद्य: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (Gerund)
• Root: आ-√सद् (सीदति/सदति) → आसद्य (क्त्वान्त अव्यय)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• बर्हिषि: on the sacred grass-seat (barhis)
• बर्हिषि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: बर्हिस् (प्रातिपदिक)

• मादयध्वम्: rejoice/be exhilarated
• मादयध्वम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मद् (मादयति/मदति)

• अनमीवाः: free from disease, unailing
• अनमीवाः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अनमीव (प्रातिपदिक; a- + अमीव ‘disease’)

• इषः: of nourishment/refreshment
• इषः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इष् (प्रातिपदिक) / इषा

• आ: hither, towards (us)
• आ: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• धेहि: place/bestow
• धेहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति)

• अस्मे: to us
• अस्मे: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Traditionally associated with Pitṛ-hymn seers in AV 18 (Aṅgiras/Atharvanic lineage; hymn-level attribution varies by anukramaṇī).

Devata: Sarasvatī; Pitaraḥ (Fathers); Dakṣiṇā (personified sacrificial gift).

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as transmitted in AV 18 funeral corpus; metrical exactness may vary by pada division).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From solemn invocation to gentle rejoicing and a confident request for nourishment.","listener_experience":"Quieted grief, reverence, and a sense of being supported by lineage.","intensity":5}