Mantra 34

Sukta 7

यस्य वातः प्राणापानौ चक्षुरङ्गिरसोऽभवन्। दिशो यश्चक्रे प्रज्ञानीस्तस्मै ज्येष्ठाय ब्रह्मणे नमः

yásya vā́taḥ prāṇāpānā́u cákṣur áṅgiraso 'bhavan | díśo yáś cakré prajñānī́s tásmai jyéṣṭhāya bráhmaṇe námaḥ ||

Whose Wind became the in-breath and out-breath, whose eye the Angirases became; who set the Quarters as knowing powers—unto that Eldest Brahman be reverence.

الذي صار فايُو (الريح) فيه برانا وأبانا (الشهيق والزفير)، والذي صارت عينُه الأنغيراسا؛ والذي أقام الجهات قوىً عارفة—لذلك البراهمن الأقدم، له السجود والتبجيل.

यस्यwhose / of whom
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वातःwind
वातः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
प्राणःin-breath / vital breath
प्राणः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अपानःout-breath / downward breath
अपानः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
चक्षुःeye / sight
चक्षुः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
अङ्गिरसःthe Aṅgirases (a class of seers)
अङ्गिरसः:
Kartā (नाम-समुच्चयस्य अङ्गम्)
TypeNoun
Rootअङ्गिरस् (प्रातिपदिक)
अभवन्became / were
अभवन्:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
दिशःthe directions
दिशः:
Kartā (द्वितीय-वाक्यस्य)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्रेmade / fashioned
चक्रे:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
प्रज्ञानिःthe all-knowing / the wise one
प्रज्ञानिः:
Kartā (यः…चक्रे इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootप्रज्ञानि (प्रातिपदिक)
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ज्येष्ठायto the eldest / most excellent
ज्येष्ठाय:
Sampradāna (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
ब्रह्मणेto Brahman / the sacred power
ब्रह्मणे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
नमःobeisance / salutation
नमः:
Karma (नमः-क्रियायाः भावार्थे)
TypeNoun (indeclinable-like in usage)
Rootनमस् (प्रातिपदिक)

Rishi: Skambha-hymn tradition (Atharvanic).

Devata: Skambha / Brahman; functional presences: Vāta, Dik (quarters), Angirases.

Chandas: Mixed; Atharvanic refrain structure.

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From cosmological wonder (vāta→breath; Angirases→eye) into reverent settling (namaḥ).","listener_experience":"Grounded awe; steadier breathing; sense of being held within ordered space.","intensity":4}