Sutra 10
Devanagari script
दक्षिणपूर्वं भागं भाण्डागारमक्षपटलं कर्मनिषद्याश्च दक्षिणपश्चिमं भागं कुप्यगृहमायुधागारं च ॥ कZ_०२.४.१० ॥
Transliteration
dakṣiṇapūrvaṃ bhāgaṃ bhāṇḍāgāram akṣapaṭalaṃ karmaniṣadyāś ca dakṣiṇapaścimaṃ bhāgaṃ kupyagṛham āyudhāgāraṃ ca
Translation
في الربع الجنوبي الشرقي، ينبغي أن يضع المخازن/المستودع، وديوان الحسابات (Akṣapaṭala)، ومكتب الأعمال (Karmaniṣadyā). وفي الربع الجنوبي الغربي، ينبغي أن يضع خزينة النفائس (Kupyagṛha) ومستودع السلاح.
Word by Word
दक्षिणपूर्वम्to/in the south-eastern (side)
दक्षिणपूर्वम्:
TypeAdjective (directional) used adverbially
Rootदक्षिण + पूर्व
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया/अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणरूपेण ‘दक्षिण-पूर्व-दिशि/भागे’ इत्यर्थे
भागम्portion; section; side (of the premises)
भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
भाण्डागारम्storehouse; warehouse (for goods)
भाण्डागारम्:
TypeNoun
Rootभाण्ड + आगार
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
अक्षपटलम्accounts office; record/ledger department
अक्षपटलम्:
TypeNoun
Rootअक्ष + पटल
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
कर्मनिषद्याःwork-seats/workstations (for staff)
कर्मनिषद्याः:
TypeNoun
Rootकर्म + निषद्या
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा (समुच्चयार्थे)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
दक्षिणपश्चिमम्to/in the south-western (side)
दक्षिणपश्चिमम्:
TypeAdjective (directional) used adverbially
Rootदक्षिण + पश्चिम
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया/अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणरूपेण ‘दक्षिण-पश्चिम-दिशि/भागे’ इत्यर्थे
भागम्portion; section; side (of the premises)
भागम्:
TypeNoun
Rootभाग
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
कुप्यगृहम्store-room for valuables/treasure
कुप्यगृहम्:
TypeNoun
Rootकुप्य + गृह
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
आयुधागारम्armoury; weapons storehouse
आयुधागारम्:
TypeNoun
Rootआयुध + आगार
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
Entities Mentioned
B
Bhāṇḍāgāra (warehouse)A
Akṣapaṭala (accounts office)K
Karmaniṣadyā (work office)K
Kupyagṛha (valuables treasury)Ā
Āyudhāgāra (armory)FAQs
It compartmentalizes high-risk assets (cash/valuables and weapons) and reduces correlated losses from fire, theft, or unrest while keeping fiscal oversight (Akṣapaṭala) close to warehousing and work execution.