Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 4

तस्य परिखास्तिस्रो दण्डान्तराः कारयेत् चतुर्दश द्वादश दशेति दण्डान्विस्तीर्णाः विस्तारादवगाढाः पादोनमर्धं वा त्रिभागमूलाः मूलचतुरश्रा वा पाषाणोपहिताः पाषाणेष्टकाबद्धपार्श्वा वा तोयान्तिकीरागन्तुतोयपूर्णा वा सपरिवाहाः पद्मग्राहवतीश्च ॥ कZ_०२.३.०४ ॥

tasya parikhās tisro daṇḍāntarāḥ kārayet caturdaśa dvādaśa daśeti daṇḍān vistīrṇāḥ vistārād avagāḍhāḥ pādonam ardhaṃ vā tribhāgamūlāḥ mūlacaturaśrā vā pāṣāṇopahitāḥ pāṣāṇeṣṭakābaddhapārśvā vā toyāntikīrāgantutoyapūrṇā vā saparivāhāḥ padmagrāhavatīś ca

ينبغي له أن يُنشئ ثلاثة خنادق، تفصل بينها مسافات مقدارها دَنْدَا واحدة، بعروض 14 و12 و10 دَنْدَا، وبأعماق تزيد على عروضها؛ وتكون قواعدها متضيّقة بمقدار الربع أو النصف أو الثلث، مع قيعان مربّعة؛ مُدعَّمة بالحجر، أو مُبطَّنة/مُوثَّقة الجوانب بالحجر والآجر؛ ومملوءة بالماء من مصادر قريبة أو من ماء مُورَّد، مع جريان/تصريف، وتُجعل خطِرة (مثل وجود اللوتس والتماسيح).

तस्यof that (fort/city)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं/नपुं), सर्वनाम
परिखाःmoats/ditches
परिखाः:
TypeNoun
Rootपरिखा
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग
तिस्रःthree
तिस्रः:
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग (विशेषणम्)
दण्डान्तराःwith intervals measured in daṇḍas
दण्डान्तराः:
TypeNoun
Rootदण्ड + अन्तर
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग (परिखा-विशेषणम्)
कारयेत्should cause (them) to be made
कारयेत्:
TypeVerb
Rootकृ (णिच्)
Formलोट्/विधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः (causative)
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
TypeNumeral
Rootचतुर्दश
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (माप-निर्देशः)
द्वादशtwelve
द्वादश:
TypeNumeral
Rootद्वादश
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (माप-निर्देशः)
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदश
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (माप-निर्देशः)
इतिthus (as follows)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपातः (उद्धरण/समाप्त्यर्थः)
दण्डान्daṇḍas (rod-length units)
दण्डान्:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formद्वितीया-बहुवचनम्, पुंलिङ्ग (माप-एककः)
विस्तीर्णाःwide/broad (in width)
विस्तीर्णाः:
TypeParticiple
Rootवि + स्तॄ
Formभूतकृदन्तः (क्त), प्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
विस्तारात्from (their) width; relative to the width
विस्तारात्:
TypeNoun
Rootविस्तार
Formपञ्चमी-एकवचनम्, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; अपादान/तुलनार्थः
अवगाढाःdeep/sunk down (in depth)
अवगाढाः:
TypeParticiple
Rootअव + गाह्
Formभूतकृदन्तः (क्त), प्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
पादोनम्a quarter less (i.e., reduced by one pāda)
पादोनम्:
TypeAdjective
Rootपाद + ऊन
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; (अर्धम्/त्रिभागम् इत्यस्य विशेषणम्)
अर्धम्half
अर्धम्:
TypeNoun
Rootअर्ध
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; माप-भागः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
त्रिभागम्one third
त्रिभागम्:
TypeNoun
Rootत्रि + भाग
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्ग; माप-भागः
मूलाःhaving (such) a base/bottom
मूलाः:
TypeNoun/Adjective
Rootमूल
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम् (मूल-भाग-संबन्धः)
मूलचतुरश्राःsquare at the base
मूलचतुरश्राः:
TypeAdjective
Rootमूल + चतुरश्र
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
पाषाणोपहिताःprovided/laid with stones
पाषाणोपहिताः:
TypeParticiple/Adjective
Rootपाषाण + उप + धा (क्त)
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
पाषाणेष्टकाबद्धपार्श्वाःhaving sides fastened with stone and bricks
पाषाणेष्टकाबद्धपार्श्वाः:
TypeAdjective
Rootपाषाण + इष्टका + बद्ध + पार्श्व
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
तोयान्तिकीःnear water / close to water
तोयान्तिकीः:
TypeAdjective
Rootतोय + अन्तिक
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
आगन्तुto come in; inflowing
आगन्तु:
TypeVerbal noun (Infinitive used adjectivally)
Rootआ + गम् (क्तुमुन्)
Formक्तुमुनन्तम् (अव्ययप्रायः); ‘आगन्तु-’ = ‘to come/flow in’ (as qualifier)
तोयपूर्णाःfilled with water
तोयपूर्णाः:
TypeAdjective
Rootतोय + पूर्ण
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-निपातः
सपरिवाहाःwith circulation/flow (of water)
सपरिवाहाः:
TypeAdjective
Rootस + परिवाह
Formप्रथमा-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखा-विशेषणम्
पद्मग्राहवतीःhaving lotuses and crocodiles
पद्मग्राहवतीः:
TypeAdjective
Rootपद्म + ग्राहवत्
Formद्वितीया-बहुवचनम्, स्त्रीलिङ्ग; परिखाः (कर्म)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
P
parikhā (moats)
D
daṇḍa (measure)
S
stone/brick linings
W
water supply/flow
C
crocodiles (grāha)

FAQs

Standard measures enable budgeting, labor estimation, inspection, and uniform defensive performance across forts—turning defense works into auditable public projects.