Sutra 32

Devanagari script

प्राकारमध्ये वापीं कृत्वा पुष्करिणीद्वारं चतुःशालमध्यर्धान्तरं साणिकं कुमारीपुरं मुण्डहर्म्यद्वितलं मुण्डकद्वारम् भूमिद्रव्यवशेन वा निवेशयेत् ॥ कZ_०२.३.३२ ॥

Transliteration

prākāramadhye vāpīṃ kṛtvā puṣkariṇīdvāraṃ catuḥśālamadhyardhāntaraṃ sāṇikaṃ kumārīpuraṃ muṇḍaharmyadvitalaṃ muṇḍakadvāram bhūmidravyavaśena vā niveśayet

Translation

داخل السور (prākāra)، بعد إنشاء بئر/خزان ماء (vāpī)، ينبغي ترتيب ما يلي: بوابة البركة (puṣkariṇī-dvāra)؛ مجمّع ذو أربع قاعات مع فراغات فاصلة بنصف مسافة؛ موضع/عمود sāṇika؛ حظيرة/حرم «kumārīpura»؛ مبنى ذو سقف مستوٍ من طابقين (muṇḍa-harmya)؛ وبوابة «muṇḍaka»—ويُخطَّط ذلك كله وفق قيود التضاريس والموارد المتاحة.

Word by Word

• प्राकारमध्ये: in the middle of the rampart/within the rampart area
• Type: Noun
• Root: प्राकार; मध्य
• Form: प्राकार- (पुं), षष्ठी एकवचन + मध्य- (नपुं), लोके/सप्तमी एकवचन; समासः ‘प्राकारस्य मध्ये’

• वापीं: a well/cistern
• Type: Noun
• Root: वापी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (कर्म)

• कृत्वा: having made/constructed
• Type: Verb
• Root: कृ
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive), ‘having made/constructed’

• पुष्करिणीद्वारम्: a gate for/leading to the tank (pushkariṇī)
• Type: Noun
• Root: पुष्करिणी; द्वार
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासः ‘पुष्करिण्याः द्वारम्’

• चतुःशालमध्यर्धान्तरम्: a half-interval/central spacing in the middle of a four-halled (quadrangular) structure
• Type: Noun
• Root: चतुःशाल; मध्य; अर्ध; अन्तर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासार्थः—‘चतुःशालस्य मध्ये अर्धान्तरम्’ (चार-शाला/चौक के मध्य में आधा-अन्तर/मध्यवर्ती दूरी)

• साणिकम्: screened/protected with a barrier (sāṇikā)
• Type: Adjective
• Root: साणिक
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण (पूर्वपदानां विशेषणम्)

• कुमारीपुरम्: a ‘maidens’ quarter/settlement (kumārī-pura)
• Type: Noun
• Root: कुमारी; पुर
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासः ‘कुमार्याः/कुमारीणां पुरम्’

• मुण्डहर्म्यद्वितलम्: a two-storeyed ‘muṇḍa-harmya’ (a specific architectural type)
• Type: Noun
• Root: मुण्ड; हर्म्य; द्वि; तल
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासार्थः—‘मुण्ड-हर्म्यं द्वि-तलम्’ (मुण्ड-प्रकार का प्रासाद, दो-मंज़िला)

• मुण्डकद्वारम्: a ‘muṇḍaka’ type gate/doorway
• Type: Noun
• Root: मुण्डक; द्वार
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासः ‘मुण्डकस्य द्वारम्’

• भूमिद्रव्यवशेन: according to the nature of the land and available materials/resources
• Type: Noun
• Root: भूमि; द्रव्य; वश
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुं (वश-), तृतीया एकवचन; समासार्थः—‘भूमेः द्रव्यस्य वशेन’ = भूमि और सामग्री/संसाधन के अनुसार

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: अव्यय (विकल्पार्थक)

• निवेशयेत्: should establish/lay out (place)
• Type: Verb
• Root: नि√विश् (निवेशयति)
• Form: लोट्/विधिलिङ् (आज्ञा/विधान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष एकवचन; causative sense ‘cause to be placed/establish’

Entities Mentioned

• vāpī (well/cistern)
• puṣkariṇī (tank)
• dvāra (gate)
• catuḥśālā (four-hall complex)
• sāṇika (guard post/detachment)
• kumārīpura (inner ward)
• muṇḍaharmya (flat-roofed building)
• muṇḍakadvāra (gate type)

More Details

FAQs

What governance principle is expressed by 'bhūmidravyavaśena'?

Policy must be implementable: plans should be adapted to local geography and fiscal/material capacity rather than rigid ideal blueprints.