Sutra 16
Devanagari script
सुरुङ्गाममित्रस्थाने बहुमुखीं कृत्वा निचयमुख्यानभिहारयेत् अमित्रं वा ॥ कZ_१२.५.१६ ॥
Transliteration
suruṅgām amitrasthāne bahumukhīṃ kṛtvā nicayamukhyān abhihārayet amitraṃ vā
Translation
في منطقة العدو، ينبغي له أن يحفر نفقًا ذا مخارج كثيرة، ويستعمله لنهب الثروات المخزونة والأصول الرئيسية—أو (يستعمله) للوصول إلى العدو نفسه وضربه.
Word by Word
सुरुङ्गाम्an underground tunnel (secret passage)
सुरुङ्गाम्:
TypeNoun
Rootसुरुङ्गा
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
अमित्रस्थानेin the enemy’s place/territory
अमित्रस्थाने:
TypeNoun
Rootअमित्रस्थान
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन; अमित्रस्य स्थानम्
बहुमुखीम्having many openings/exits
बहुमुखीम्:
TypeAdjective
Rootबहुमुखी
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; सुरुङ्गाम् विशेषयति
कृत्वाhaving made/constructed
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘having made’
निचयमुख्यान्the chiefs in charge of stores/stockpiles (principal store-keepers)
निचयमुख्यान्:
TypeAdjective
Rootनिचयमुख्य
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचन; (जनान्) इति अध्याहार्य; निचयः = संचय/भण्डार, मुख्या = प्रधानाः
अभिहारयेत्should cause to be brought/removed (should have them conveyed)
अभिहारयेत्:
TypeVerb
Rootअभि-हृ
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; causative sense in usage: ‘have (them) brought/removed’
अमित्रम्the enemy
अमित्रम्:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
Entities Mentioned
A
amitra (enemy)S
suruṅgā (tunnel)N
nicaya (stores/treasury)FAQs
Multiple exits reduce the risk of detection and entrapment, enable flexible exfiltration routes, and support simultaneous operations.
The same covert infrastructure can be used for economic extraction (seizing stores) or for direct neutralization of leadership/forces.