Vamana Purana — Trivikrama Theophany, Shloka 12
Vishnu’s Return to Brahmā and the Vāmana–Trivikrama Theophany
ॐ नमस्ते देवाधिदेव वासुदेव एकशृङ्ग बहुरूप वृषाकपे भूतभावतन सुरासुरवृष सुरासुरमथन पीतवासः श्रीनिवास असुरनिर्मितान्त अमितनिर्मित कपिल महाकपिल विष्वक्सेन नारायण (5) ध्रुवध्वज सत्यध्वज खङ्गध्वज तालध्वज वैकुण्ठं पुरुषोत्तम वरेण्य विष्णो अपराजित जय जयन्त विजय कृतावर्त महादेव अनादे अनन्त आद्यान्तमध्यनिधन पुरञ्जय धनञ्जय शुचिश्रव पृश्निगर्भ (10) कमलगर्भ कमलायताक्ष श्रीपते विष्णुमूल मूलाधिवास धर्माधिवास धर्मवास धर्माध्यक्ष प्रजाध्यक्ष गदाधर श्रीधर श्रुतिधर वनमालाधर लक्ष्मीधर धरणीधर पद्भनाम (15) विरिञ्जे आर्ष्टिषेण महासेन सेनाध्यक्ष पुरुष्टुत बहुकल्प महाकल्प कल्पनामुख अनिरुद्ध सर्वग सर्वात्मन् द्वादशात्मक सूर्यात्मक सोमात्मक कालात्मक व्योमात्मक भूतात्मक (20) रसात्मक परमात्मन् सनातन मुञ्जकेश हरिकेश गुडाकेश केशव नील सूक्ष्म स्थूल पीत रक्त श्वेत श्वेताधिवास रक्ताम्बरप्रिय प्रीतिकर प्रीतिवास हंस नीलवास सीरध्वज सर्वलोकाधिवास (25) कुशेशय अधोक्षज गोविन्द जनार्दन मधुसूदन वामन नमस्ते सहस्रशीर्षो ऽसि सहस्रदृगसि सहस्रपादो ऽसि त्वं कमलो ऽसि महापुरुषो ऽसि सहस्रबाहुरसि सहस्रमूर्तिरसि त्वं देवाः प्राहुः सहस्रवदनं (30) तेनमस्त ॐ नमस्ते विश्वदेवेश विश्वभूः विश्वात्मक विश्वरूप विश्वसंभव त्वत्तो विश्वामिदमभवद् ब्राह्मणास्त्वन्मुखेभ्यो ऽभवन् क्षत्रिया दोःसंभूताः ऊरुयुग्माद् विसो ऽभवन् शूद्राश्चरणकमलेभ्यः (35) नाभ्या भवतो ऽन्तरिक्षमजायत इन्द्राग्नीवक्त्रतो नेत्राद् भानुरभून्मनसः शशाङ्कः अहं प्रसादजस्तव क्रोधात् त्र्यम्बकः प्राणाज्जातो भवतो मातरिश्वा शिरसो द्यौरजायत श्रोत्राद् दिशो भूरियं चरणादभूत्श्रोत्रोद्भवादिशोभवतः स्वयंभोनक्षत्रास्तेजोद्भवाः (40) मूर्त्तयश्चामूर्तयश्च सर्वे त्वत्तः समुद्भूताः अतो विश्वात्मको ऽसि ॐ नास्ते पुष्पहासो ऽसि महाहासो ऽसि परमो ऽसि ॐ कारो ऽसि वषट्कारो ऽसि स्वराहाकारो ऽसि वौषट्कारो ऽसि स्वधाकारो ऽसि वेदमयो ऽसि तीर्थमयो ऽसि यजमानमयो ऽसि (45) यज्ञमयो ऽसि सर्वधातासि यज्ञभोक्तासि शुक्रधातासि भूर्द भुवर्द स्वर्द स्वर्णद गोद अमृतदो ऽसीति ॐ ब्रह्मादिरसि ब्रह्मयो ऽसि यज्ञो ऽसि वेदकामो ऽसि वेद्यो ऽसि यज्ञधारो ऽसि महामीनो ऽसि महासेनो ऽसि महाशिरा असि (50) नृकेसर्यसि होतासि होम्यो ऽसि हव्यो ऽसि हूयमानो ऽसि हयमेधो ऽसि पोतासि पावयितासि पूतो ऽसि पूज्यो ऽसि दातासि हन्यमानो ऽसि ह्रियमाणो ऽसि हर्त्तासीति ॐ नीतिरसि नेतासि अग्र्यो ऽसि विश्वधामासि शुभाण्डो ऽसि ध्रुवो ऽसि आरणेयो ऽसि (55) ध्यानो ऽसि ध्येयो ऽसि ज्ञेयो ऽसि ज्ञानो ऽसि ज्ञानो ऽसि यष्टासि दानो ऽसि भूमासि ईक्ष्यो ऽसि ब्रह्मासि होतासि उद्गातासि गतिमतां गतिरसि ज्ञानिनां ज्ञानमसि योगिनां योगो ऽसि मोक्षगामिनां मोक्षो ऽसि श्रीमतां श्रीरसि गृह्यो ऽसि पातासि परमसि (60) सोमो ऽसि सूर्यो ऽसि दीक्षासि दक्षिणासि नरो ऽसि त्रिनयनो ऽसि महानयनो ऽसि आदित्यप्रभवो ऽसि सुरोत्तमो ऽसि शुचिरसि शुक्रो ऽसि नभोसि नभस्यो ऽसि इषो ऽसि ऊर्जो ऽसि सहो ऽसि सहस्यो ऽसि तपो ऽसि तपस्यो ऽसि मधुरसि (65) माधवो ऽसि कालो ऽसि संक्रमो ऽसि विक्रमो ऽसि पराक्रमो ऽसि अश्वग्रीवो ऽसि महामेधो ऽसि शङ्करो ऽसि हरिश्वोरो ऽसि शंभुरसि ब्रह्मेशो ऽसि सूर्यो ऽसि मित्रावरुणो ऽसि प्राग्वंशकायो ऽसि भृतादिरसि महाभूतो ऽसि ऊर्ध्वकर्मासि कर्त्तासि (70) सर्वपापविमोचनो ऽसि त्रिविक्रमो ऽसि ॐ नमस् ते पुलस्त्य उवाच इत्थं स्तुतः पद्मवेन विष्णुस्तपस्विभिश्चाद्भुतकार्मकारी प्रोवाच देवं प्रपितामहं तु वरं वृणीष्वामलसत्त्ववृत्ते
oṃ namaste devādhideva vāsudeva ekaśṛṅga bahurūpa vṛṣākape bhūtabhāvatana surāsuravṛṣa surāsuramathana pītavāsaḥ śrīnivāsa asuranirmitānta amitanirmita kapila mahākapila viṣvaksena nārāyaṇa (5) dhruvadhvaja satyadhvaja khaṅgadhvaja tāladhvaja vaikuṇṭhaṃ puruṣottama vareṇya viṣṇo aparājita jaya jayanta vijaya kṛtāvarta mahādeva anāde ananta ādyāntamadhyanidhana purañjaya dhanañjaya śuciśrava pṛśnigarbha (10) kamalagarbha kamalāyatākṣa śrīpate viṣṇumūla mūlādhivāsa dharmādhivāsa dharmavāsa dharmādhyakṣa prajādhyakṣa gadādhara śrīdhara śrutidhara vanamālādhara lakṣmīdhara dharaṇīdhara padbhanāma (15) viriñje ārṣṭiṣeṇa mahāsena senādhyakṣa puruṣṭuta bahukalpa mahākalpa kalpanāmukha aniruddha sarvaga sarvātman dvādaśātmaka sūryātmaka somātmaka kālātmaka vyomātmaka bhūtātmaka (20) rasātmaka paramātman sanātana muñjakeśa harikeśa guḍākeśa keśava nīla sūkṣma sthūla pīta rakta śveta śvetādhivāsa raktāmbarapriya prītikara prītivāsa haṃsa nīlavāsa sīradhvaja sarvalokādhivāsa (25) kuśeśaya adhokṣaja govinda janārdana madhusūdana vāmana namaste sahasraśīrṣo 'si sahasradṛgasi sahasrapādo 'si tvaṃ kamalo 'si mahāpuruṣo 'si sahasrabāhurasi sahasramūrtirasi tvaṃ devāḥ prāhuḥ sahasravadanaṃ (30) tenamasta oṃ namaste viśvadeveśa viśvabhūḥ viśvātmaka viśvarūpa viśvasaṃbhava tvatto viśvāmidamabhavad brāhmaṇāstvanmukhebhyo 'bhavan kṣatriyā doḥsaṃbhūtāḥ ūruyugmād viso 'bhavan śūdrāścaraṇakamalebhyaḥ (35) nābhyā bhavato 'ntarikṣamajāyata indrāgnīvaktrato netrād bhānurabhūnmanasaḥ śaśāṅkaḥ ahaṃ prasādajastava krodhāt tryambakaḥ prāṇājjāto bhavato mātariśvā śiraso dyaurajāyata śrotrād diśo bhūriyaṃ caraṇādabhūtśrotrodbhavādiśobhavataḥ svayaṃbhonakṣatrāstejodbhavāḥ (40) mūrttayaścāmūrtayaśca sarve tvattaḥ samudbhūtāḥ ato viśvātmako 'si oṃ nāste puṣpahāso 'si mahāhāso 'si paramo 'si oṃ kāro 'si vaṣaṭkāro 'si svarāhākāro 'si vauṣaṭkāro 'si svadhākāro 'si vedamayo 'si tīrthamayo 'si yajamānamayo 'si (45) yajñamayo 'si sarvadhātāsi yajñabhoktāsi śukradhātāsi bhūrda bhuvarda svarda svarṇada goda amṛtado 'sīti oṃ brahmādirasi brahmayo 'si yajño 'si vedakāmo 'si vedyo 'si yajñadhāro 'si mahāmīno 'si mahāseno 'si mahāśirā asi (50) nṛkesaryasi hotāsi homyo 'si havyo 'si hūyamāno 'si hayamedho 'si potāsi pāvayitāsi pūto 'si pūjyo 'si dātāsi hanyamāno 'si hriyamāṇo 'si harttāsīti oṃ nītirasi netāsi agryo 'si viśvadhāmāsi śubhāṇḍo 'si dhruvo 'si āraṇeyo 'si (55) dhyāno 'si dhyeyo 'si jñeyo 'si jñāno 'si jñāno 'si yaṣṭāsi dāno 'si bhūmāsi īkṣyo 'si brahmāsi hotāsi udgātāsi gatimatāṃ gatirasi jñānināṃ jñānamasi yogināṃ yogo 'si mokṣagāmināṃ mokṣo 'si śrīmatāṃ śrīrasi gṛhyo 'si pātāsi paramasi (60) somo 'si sūryo 'si dīkṣāsi dakṣiṇāsi naro 'si trinayano 'si mahānayano 'si ādityaprabhavo 'si surottamo 'si śucirasi śukro 'si nabhosi nabhasyo 'si iṣo 'si ūrjo 'si saho 'si sahasyo 'si tapo 'si tapasyo 'si madhurasi (65) mādhavo 'si kālo 'si saṃkramo 'si vikramo 'si parākramo 'si aśvagrīvo 'si mahāmedho 'si śaṅkaro 'si hariśvoro 'si śaṃbhurasi brahmeśo 'si sūryo 'si mitrāvaruṇo 'si prāgvaṃśakāyo 'si bhṛtādirasi mahābhūto 'si ūrdhvakarmāsi karttāsi (70) sarvapāpavimocano 'si trivikramo 'si oṃ namas te pulastya uvāca itthaṃ stutaḥ padmavena viṣṇustapasvibhiścādbhutakārmakārī provāca devaṃ prapitāmahaṃ tu varaṃ vṛṇīṣvāmalasattvavṛtte
Om, Salutations to You, O God of Gods, Vasudeva, the One-horned One (Varaha/Fish), the Multiform One, Vrishakapi. You are the essence of beings, the churner of Devas and Asuras, clad in yellow, the abode of Sri. You are Narayana, Vaikuntha, and Purushottama. You are the invincible victor, the beginningless and endless Mahadeva. You are the wielder of the mace, the discus, and the lotus. You are the Cosmic Soul (Vishvarupa)—the Brahmins were born from Your mouth, Kshatriyas from Your arms, Vaishyas from Your thighs, and Shudras from Your feet. The moon was born from Your mind, the sun from Your eyes, Indra and Agni from Your mouth, and the wind from Your breath. You are the embodiment of the Vedas, the Sacrifice (Yajna), and Time (Kala). You are the months (Madhu, Madhava, etc.) and the seasons. You are Shankara, Shambhu, and the Three-eyed One (Trinetra). You are Trivikrama and the deliverer from all sins. Om, Salutations to You. Pulastya said: Thus praised by the Lotus-born (Brahma) and the ascetics, Vishnu, the performer of miraculous deeds, spoke to the Great-Grandfather (Brahma): 'O one of pure nature, choose a boon.'
{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
This highlights the 'Hari-Hara Abheda' (non-difference between Vishnu and Shiva) philosophy prevalent in the Vamana Purana. By addressing Vishnu with specific Shaivite names (Three-eyed, Shambhu), Brahma asserts that the Supreme Reality is one, manifesting as both Preserver and Destroyer.
The hymn directly paraphrases the 'Purusha Sukta' (Rig Veda 10.90), describing the creation of the cosmos and social order (Varnas) from the body parts of the Cosmic Being (mouth, arms, thighs, feet). It also lists the Vedic names of the twelve months (Nabhas, Nabhasya, Isha, Urja, etc.), identifying Vishnu as the embodiment of Time (Kala).
Ekashringa is a significant ancient epithet. In the Mahabharata and Puranas, it often refers to the Varaha (Boar) avatar (who held the earth on one tusk) or the Matsya (Fish) avatar (who had one horn to tow the ark). Given the Vamana Purana context, it emphasizes Vishnu's role as the savior during cosmic dissolution.