Vamana Purana — Prahlada's Victory through Bhakti, Shloka 41
Prahlada’s Defeat in Battle and Victory through Bhakti (Nara-Narayana Episode)
Devanagari script
पीतवासा उवाच सो ऽहं दानवशार्दूल लोकानां हितकाम्यया धर्मं प्रवर्त्तापयितुं तपश्चर्यां समास्थितः
Transliteration
pītavāsā uvāca so 'haṃ dānavaśārdūla lokānāṃ hitakāmyayā dharmaṃ pravarttāpayituṃ tapaścaryāṃ samāsthitaḥ
Translation
Pītavāsā said: “O tiger among Dānavas, I—desiring the welfare of the worlds—have undertaken austerity in order to set dharma in motion (to establish dharma).”
Word by Word
पीतवासाthe one wearing yellow garments
पीतवासा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; पा धातु) + वासस्/वासा (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (‘पीतं वासो यस्य सः’); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/main verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject: he)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject: I)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
Formसर्वनाम; उत्तमपुरुष-प्रयोगः; प्रथमा, एकवचन
दानवशार्दूलO tiger among Dānavas
दानवशार्दूल:
Sambodhana (सम्बोधन/address)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (‘दानवानां शार्दूलः’); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
लोकानाम्of the worlds/people
लोकानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
हितकाम्ययाwith the desire for welfare
हितकाम्यया:
Hetu (हेतु/cause, motive)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक) + काम्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (हितं काम्यते यया); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; हेत्वर्थे (for the sake of)
धर्मम्dharma, righteousness
धर्मम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्रवर्त्तापयितुम्to set in motion/establish
प्रवर्त्तापयितुम्:
Prayojana (प्रयोजन/purpose)
TypeVerb
Rootप्र + वृत् (धातु) (णिच् causative)
Formहेतुमति-णिच् (causative) + तुमुन् (infinitive); ‘to cause to set in motion/establish’
तपश्चर्याम्austerity, penance
तपश्चर्याम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + चर्या (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (‘तपसः चर्या’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
समास्थितःhaving undertaken
समास्थितः:
Karta (कर्ता/subject complement of अहम्)
TypeVerb
Rootसम् + आ + स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having undertaken/entered upon’
Speakers
Pītavāsā speaking to a Dānava leader (as reported within Pulastya’s narration)
Primary Deities
Vishnu (implied by epithet Pītavāsā)
Key ThemesDharmaTapasLokahita (welfare of the worlds)Daitya–Deva narrative frame
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }