Ramayana — Kishkindha Kanda, Sarga 13, Shloka 21
Devanagari script
पक्षिणो वर्जयन्त्येतत्तथाऽन्ये वनचारिणः।विशन्ति मोहाद्येऽप्यत्र निवर्तन्ते न ते पुनः।।
Transliteration
pakṣiṇo varjayanty etat tathā anye vanacāriṇaḥ | viśanti mohād ye 'py atra nivartante na te punaḥ ||
Translation
Birds avoid this place, and so do other creatures of the forest; even those who enter here out of delusion do not return again.
Word by Word
पक्षिणःbirds
पक्षिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
वर्जयन्तिavoid
वर्जयन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृज्/√वर्ज् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
एतत्this (place)
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/तुल्यत्व (so also)
अन्येother
अन्ये:
Karta-anvaya (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (वनचारिणः)
वनचारिणःforest-dwellers (animals)
वनचारिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवनचारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन; तत्पुरुष (वने चरन्ति ये)
विशन्तिenter
विशन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√विश् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
मोहात्from delusion
मोहात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; हेतौ पञ्चमी
येthose who
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
अपिeven
अपि:
Sambandha-dyotaka (सम्बन्ध-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-समुच्चय (even/also)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देश-वाचक (locative adverb)
निवर्तन्तेreturn
निवर्तन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि+√वृत् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
नnot
न:
Pratiṣedha-dyotaka (निषेध-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-वाचक (again)
Context
'Birds and wild animals avoid the hermitage and whoever enters there out of ignorance never returns.
Characters & Entities
P
pakṣi (birds)Ā
āśrama (implied sacred zone)FAQs
Dharma includes respecting limits: one must not trespass into sanctified spaces heedlessly; ignorance (moha) leads to irreversible harm.
A caution is given that the hermitage is avoided even by animals, and that careless entry brings danger.
Prudence (viveka): acting with awareness and restraint in places of spiritual power.