Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 22, Shloka 8

अभिषेक-निवृत्ति-उपदेशः

Withdrawal of the Coronation: Rama’s Counsel to Lakshmana

न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन।मातृ़णां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम्।।।।

na buddhi-pūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadācana | mātṝṇāṃ vā pitur vā ’haṃ kṛtam alpaṃ ca vipriyam ||

I do not recall ever—whether knowingly or through heedlessness—having done even the slightest thing here that displeased my mothers or my father.

तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (Genitive), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ
भवेत्would arise/be
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन
कर्मणिact/matter
कर्मणि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
अ-प्रतिसंहृतेnot withdrawn
अ-प्रतिसंहृते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रति + सम् + हृ (धातु) + क्त (कृदन्त) + अ (नञ्)
Formनञ्-पूर्वक क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying 'karmaṇi')
सत्यम्(my) promise/word (truth)
सत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वाक्यांशे उद्धृतवचन (quoted content)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणचिह्न (quotative particle)
मनस्-तापःmental anguish
मनस्-तापः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + ताप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (मनसः तापः); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्तृपद (subject of 'bhavet')
तस्यhis
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन
तापःpain
तापः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootताप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्तृपद (subject of 'tapet')
तपेत्would torment/burn
तपेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), एकवचन

O Lakshmana! the same enthusiasm with which preparations for my consecration were made be shown for the cessation of those arrangements.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
D
Daśaratha
K
Kaikeyī
K
Kauśalyā
S
Sumitrā

FAQs

Dharma is careful conduct toward parents/elders—Rāma frames his life as one of conscientious non-harm in word and deed.

In the midst of the coronation reversal, Rāma reflects on his lifelong effort not to cause displeasure to his father or mothers.

Vinaya (humility) and śīla (good character)—a disciplined life attentive to familial duty.