Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 22, Shloka 18

अभिषेक-निवृत्ति-उपदेशः

Withdrawal of the Coronation: Rama’s Counsel to Lakshmana

सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः।उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये।।।।

so ’bhiṣeka-nivṛtty-arthaiḥ pravāsa-arthaiś ca durvacaiḥ | ugrair vākyair ahaṃ tasyā nānyad daivāt samarthaye ||

As for those harsh and fierce words of hers—meant to stop my consecration and to drive me into exile—I can account for them by nothing other than destiny.

सःI (that person)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (वाक्ये ‘अहम्’ इत्यर्थे निर्देशः)
अभिषेकनिवृत्त्यर्थैःby (words) aimed at stopping the consecration
अभिषेकनिवृत्त्यर्थैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअभिषेक-निवृत्ति-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (अभिषेकस्य निवृत्तिः तस्य अर्थः)
प्रवासार्थैःby (words) aimed at exile
प्रवासार्थैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रवास-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; तत्पुरुषः (प्रवासस्य अर्थः)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
दुर्वचैःharsh
दुर्वचैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदुर्वच (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (to ‘vākyaiḥ’) ‘harsh’
उग्रैःcruel
उग्रैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (to ‘vākyaiḥ’) ‘fierce’
वाक्यैःwith words
वाक्यैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्याof her
तस्या:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of her’
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (not)
अन्यत्anything else
अन्यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘anything else’
दैवात्than destiny/from fate
दैवात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootदैव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; ‘from/than fate’
समर्थयेI attribute/consider (as cause)
समर्थये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+अर्थय् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

I do not find any reason other than destiny for the cruel and brutal words spoken by Kaikeyi with the objective of preventing my coronation and exiling me.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
K
Kaikeyī
C
Consecration (abhiṣeka)
E
Exile (pravāsa)

FAQs

Dharma is restraint in judgment: Rāma refuses to escalate hostility and treats the event as destiny-driven, thereby preventing adharma in response.

Rāma interprets Kaikeyī’s severe speech—aimed at blocking his coronation and enforcing exile—as something he will not explain through malice alone.

Rāma’s equanimity and non-reactivity—he absorbs insult without collapsing into hatred.