HomeRamayanaAyodhya KandaSarga 12Shloka 103
Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 12, Shloka 103

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

अनर्थभावेऽर्थपरे नृशंसे ममानुतापाय निविष्टभावे।किमप्रियं पश्यसि मन्निमित्तं हितानुकारिण्यथवाऽपि रामे।।।।

anarthabhāve ’rthapare nṛśaṃse mamānutāpāya niviṣṭabhāve | kim apriyaṃ paśyasi mannimittaṃ hitānukāriṇy athavā ’pi rāme ||

O you whose nature tends to harm, who are greedy and cruel, fixed on tormenting me—what fault, for my sake, do you see in Rama, who acts for the good of others?

परित्यजेयुःwould abandon
परित्यजेयुः:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: परि-
पितरःfathers
पितरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-अव्यय (particle: indeed/for)
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
भार्याःwives
भार्याः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
पतीन्husbands
पतीन्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (also)
कृतानुरागाःhaving formed affection
कृतानुरागाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत-अनुराग (प्रातिपदिक; कृत + अनुराग)
Formतत्पुरुष-समास; क्त-प्रत्यय (past participle) from कृ (धातु) ‘made’; पुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (पितरः/भार्याः)
कृत्स्नम्entire
कृत्स्नम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण सर्वम्
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय
सर्वम्all
सर्वम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण जगत्
कुपितम्angered
कुपितम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootकुपित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्यय from कुप् (धातु) ‘angered’; विशेषण जगत्
जगत्world
जगत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
स्यात्would be
स्यात्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल/Anterior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund)
एवjust
एव:
Avadharana (अवधारण/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (just/only)
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
व्यसनेin calamity
व्यसने:
Adhikarana (अधिकरण/State-location)
TypeNoun
Rootव्यसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
निमग्नम्plunged/sunk
निमग्नम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनि-मग्न (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्यय from मज्ज् (धातु) with नि-; विशेषण रामम्

O malicious one, O covetous one, O cruel one, O woman determined to tormentme, what fault have you seen in Rama who is always devoted to the welfare of others?

D
Dasaratha
K
Kaikeyi
R
Rama

FAQs

Dharma demands truth-based judgment: Daśaratha insists that action against Rama must rest on a real fault, yet Rama is characterized as ‘hitānukārin’—one who works for others’ welfare.

Daśaratha challenges Kaikeyī to name any genuine wrongdoing in Rama that could justify exile.

Rama’s benevolence and public-spirited conduct (working for the welfare of others).