Shloka 39

यमस्य अधिकारभङ्गः — वैष्णवस्य लक्षणम्

Freedom from Yama through Hari-śaraṇāgati

Devanagari script

एतन् मुने तवाख्यातं गीतं वैवस्वतेन यत् त्वत्प्रश्नानुगतं सम्यक् किम् अन्यच् छ्रोतुम् इच्छसि

Transliteration

etan mune tavākhyātaṃ gītaṃ vaivasvatena yat tvatpraśnānugataṃ samyak kim anyac chrotum icchasi

Translation

圣者啊，我已依照你的提问，如实讲述了毗婆斯瓦塔所吟诵之事。你还想再听什么？

Word by Word

• एतत्: this (teaching/statement)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• तव: of you/your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम

• आख्यातम्: told/declared
• आख्यातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘told/declared’

• गीतम्: sung/recited
• गीतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: गै (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• वैवस्वतेन: by Vaivasvata (Manu)
• वैवस्वतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• त्वत्-प्रश्न-अनुगतम्: in accordance with your question
• त्वत्-प्रश्न-अनुगतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रश्न (प्रातिपदिक) + अनु-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (त्वत्प्रश्न = ‘your question’) + क्त-कृदन्त ‘अनुगत’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (एतत्/आख्यातम्/गीतम् इत्यस्य)

• सम्यक्: properly, completely
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• अन्यत्: other (thing)
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• श्रोतुम्: to hear
• श्रोतुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive); अव्ययभाव

• इच्छसि: you desire
• इच्छसि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष्/इच्छ् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

Speaker

Sage Parāśara (addressing Maitreya as 'mune')

Characters & Entities

• Vaivasvata Manu
• Vivasvan (implied in 'Vaivasvata')
• Maitreya (implied addressee)

FAQs

What is the significance of Vaivasvata Manu in the Vishnu Purana?

This verse highlights Vaivasvata Manu as an authoritative transmitter of dharmic teaching—his 'song' is treated as a reliable source within the Manvantara framework.

How does Sage Parāśara structure his teaching to Maitreya here?

Parāśara explicitly says his narration follows Maitreya’s questions, showing the Purana’s pedagogical style: a guided dialogue where doctrine and history unfold in response to inquiry.

What theological importance of Lord Vishnu is implied in this context?

Even when Vishnu is not named in the verse, the Purana’s method implies that cosmic order (manvantara-dharma) and its lawful transmission ultimately rest on Vishnu’s sovereign governance of time, law, and tradition.