Shloka 44

सोमचक्रः, ग्रह-रथाः, ध्रुवबन्धनं, शिशुमारसंनिवेशः, विष्णु-सर्वात्मकता

Moon, Planets, Dhruva-Tethering, Śiśumāra, and Vishnu as All

Devanagari script

ज्ञानं विशुद्धं विमलं विशोकम् अशेषलोभादिनिरस्तसङ्गम् एकं सदैकं परमः परेशः स वासुदेवो न यतो ऽन्यद् अस्ति

Transliteration

jñānaṃ viśuddhaṃ vimalaṃ viśokam aśeṣalobhādinirastasaṅgam ekaṃ sadaikaṃ paramaḥ pareśaḥ sa vāsudevo na yato 'nyad asti

Translation

他是纯净的意识——毫无瑕疵，未受污染，超越悲伤；脱离一切执着，摒弃了一切贪婪之念。他是唯一的，永远的唯一；至高无上者，万主之主——他就是瓦苏戴瓦（Vasudeva），因为除他之外别无他物。

Word by Word

• ज्ञानम्: knowledge; consciousness
• ज्ञानम्: Karta/Predicate (कर्ता/विधेय)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विशुद्धम्: pure
• विशुद्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विशुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• विमलम्: stainless; spotless
• विमलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• विशोकम्: free from sorrow
• विशोकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विशोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• अशेषलोभादिनिरस्तसङ्गम्: whose attachment is removed with respect to all greed etc.
• अशेषलोभादिनिरस्तसङ्गम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष + लोभ + आदि + निरस्त + सङ्ग (प्रातिपदिकानि)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (अशेषस्य लोभादेः निरस्तः सङ्गः यस्य तत्)

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• सदा: always
• सदा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb: always)

• एकम्: one (alone)
• एकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• परमः: supreme
• परमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• परेशः: Lord of the supreme/others; Supreme Lord
• परेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परेश (प्रातिपदिक; पर + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (पराणाम् ईशः)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• वासुदेवः: Vāsudeva (Vishnu)
• वासुदेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• न: not
• न: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• यतः: because; from whom
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थे (causal adverb: 'because/from whom')

• अन्यत्: anything else; other (thing)
• अन्यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अस्ति: exists
• अस्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities

• Vāsudeva
• Vishnu

FAQs

What is the significance of describing Vāsudeva as 'pure knowledge' (jñānam) in the Vishnu Purana?

This verse identifies Vāsudeva not merely as a deity with attributes, but as the very ground of consciousness—spotless, sorrowless, and untouched by passions—establishing Him as the metaphysical absolute behind all creation.

How does Sage Parāśara explain detachment and freedom from passions here?

Parāśara states that Vāsudeva is free from all saṅga (attachment) and that greed and related impulses are entirely removed, emphasizing divine transcendence over prakṛtic qualities that bind embodied beings.

What is the theological importance of 'there is nothing else apart from Him' in this context?

It asserts Vishnu’s unsurpassed sovereignty and ultimacy: all that exists depends upon Him, while He depends on nothing—supporting a Vaishnava reading where Vishnu is the highest reality and the source, sustainer, and end of all.