Shloka 72

ध्रुवस्य तपः — देवमायाविघ्नाः, विष्णोर्दर्शनम्, स्तुतिः, ध्रुवस्थानप्रदानम्

Devanagari script

सर्वस्मिन् सर्वभूतस् त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक् सर्वं त्वत्तस् ततश् च त्वं नमः सर्वात्मने ऽस्तु ते

Transliteration

sarvasmin sarvabhūtas tvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk sarvaṃ tvattas tataś ca tvaṃ namaḥ sarvātmane 'stu te

Translation

在一切之中，并作为一切众生内在的主宰（内在者），唯你安住。你即是一切，具足并承载诸般形相。万有由你而出，既出亦复住于你。礼敬于你，万有之自性。

Word by Word

• सर्वस्मिन्: in all / in everything
• सर्वस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (Singular); विशेषण-प्रयोगः (locative adjectival)

• सर्वभूतः: (you are) the being of all beings / all-being
• सर्वभूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (sarveṣāṃ bhūtānām)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st), एकवचन

• सर्वः: all / everything (as one)
• सर्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण-प्रयोगः

• सर्वस्वरूपधृक्: bearer of all forms
• सर्वस्वरूपधृक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + स्वरूप + धृ (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; धृ-धातोः क्विप्-प्रत्ययान्तः (धृक् = धारयिता); समासः—तत्पुरुषः (sarvasya svarūpasya dhṛk)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• त्वत्तः: from you
• त्वत्तः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान-प्रयोगः

• ततः: therefore / from that
• ततः: Sambandha (Logical relation)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb); अर्थे—तस्मात्/ततः = therefore/from that

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: निपातवत् अव्यय-प्रयोगः; दत्तिवाचकः (salutation particle), सामान्यतः चतुर्थी-संबन्धः

• सर्वात्मने: to the soul of all / universal self
• सर्वात्मने: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सर्व + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (sarvasya ātmā)

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th) / षष्ठी (6th), एकवचन; अत्र चतुर्थी-सम्बन्धः (to you)

Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya; the verse functions as a doxology/hymnic declaration addressed to Vishnu)

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the significance of calling Vishnu “sarvātmā” (the Self of all) in the Vishnu Purana?

It affirms Vishnu as the indwelling reality in every being—God not only as creator but as the inner governor and sustaining Self present within all existence.

How does Sage Parāśara explain the origin and resting-place of the universe here?

He states a complete cycle: all things arise from Vishnu, and after arising they remain grounded in Him—expressing creation, dependence, and ultimate return within the one Supreme Lord.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is presented as the Supreme Reality who bears all forms and pervades all beings—supporting core Vaishnava views of divine sovereignty, immanence, and the universe’s dependence on Him.