Previous Verse
Next Verse

Shloka 100

ध्रुवस्य तपः — देवमायाविघ्नाः, विष्णोर्दर्शनम्, स्तुतिः, ध्रुवस्थानप्रदानम्

त्रैलोक्याश्रयतां प्राप्तं परं स्थानं स्थिरायति स्थानं प्राप्ता परं कृत्वा या कुक्षिविवरे ध्रुवम्

trailokyāśrayatāṃ prāptaṃ paraṃ sthānaṃ sthirāyati sthānaṃ prāptā paraṃ kṛtvā yā kukṣivivare dhruvam

他已证得那作为三界依止的至上之位,并于彼处以不动之定安住。达此最高境界后,他被安立为德鲁瓦——恒定之枢轴——在宇宙之轮中作一切的坚固支点。

त्रैलोक्यof the three worlds
त्रैलोक्य:
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक)
Formसमास: त्रि + लोक (षष्ठी/तत्पुरुष; 'three worlds'), समासपूर्वपद
आश्रयताम्dependence/support (as refuge) of the three worlds
आश्रयताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रयता (प्रातिपदिक)
Formसमास: त्रैलोक्य + आश्रयता (तत्पुरुष), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
प्राप्तम्attained
प्राप्तम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
परम्supreme
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
स्थानम्place, station
स्थानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
स्थिरायतिmakes firm/establishes
स्थिरायति:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्थिराय (धातु; नामधातु from स्थिर)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
स्थानम्place, station
स्थानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
प्राप्ताhaving attained
प्राप्ता:
Karta (Relative subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
परम्supreme
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्यय-भाव
याshe who
या:
Karta (Subject of relative clause/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine); सम्बन्धक (relative pronoun)
कुक्षिwomb
कुक्षि:
TypeNoun
Rootकुक्षि (प्रातिपदिक)
Formसमास: कुक्षि + विवर (षष्ठी/तत्पुरुष), समासपूर्वपद
विवरेin the cavity
विवरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविवर (प्रातिपदिक)
Formसमासपद (कुक्षिविवर), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
ध्रुवम्Dhruva
ध्रुवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

D
Dhruva
T
Three Worlds (Trailokya)
V
Vishnu (implicit as the granter of the supreme station)

FAQs

This verse presents Dhruva’s position as the fixed, highest support-point for the three worlds—an eternal cosmic role granted through divine grace and steadfast devotion.

By describing Dhruva as ‘fixed’ in the supreme station, Parāśara frames universal order as anchored by a divinely established axis, making steadiness itself a theological and cosmological principle.

Even when not named directly, Vishnu is implied as the Supreme Sovereign who bestows the highest, unwavering abode—showing that cosmic rank and stability ultimately rest on Vishnu’s will and grace.