Home›Vamana Purana›Adh. 5›Shloka 30
←Previous Verse
Next Verse→

Vamana Purana — Rudra's Wrath & Kalarupa, Shloka 30

Rudra’s Wrath at Daksha’s Sacrifice and the Iconography of Kālarūpa through the Zodiac

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच स्वरूपं त्रिपुरघ्नस्य वदिष्ये कालपूपिणः येनाम्बरं मुनिश्रेष्ठ व्याप्तं लोकहितेप्सुना

Transliteration

pulastya uvāca svarūpaṃ tripuraghnasya vadiṣye kālapūpiṇaḥ yenāmbaraṃ muniśreṣṭha vyāptaṃ lokahitepsunā

Translation

普罗罗多（Pulastya）说道：我将宣说三城毁灭者（Tripuraghna）——以时间为身者——的本体。由他，噢诸牟尼中最胜者，穹苍遍被充满，因为他希求诸世界之安乐。

Word by Word
पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
कर्ता (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; 3rd sg perfect
स्वरूपम्the form
स्वरूपम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular
त्रिपुर-घ्नस्यof the slayer of Tripura
त्रिपुर-घ्नस्य:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रिपुर (प्रातिपदिक) + घ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) विभक्ति, एकवचन; genitive singular; उपपद-तत्पुरुषः (त्रिपुरं हन्ति)
वदिष्येI shall tell
वदिष्ये:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलृट्-लकार (भविष्यत्/Future), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; 1st sg future
काल-पूपिणःof the time-formed one (epithet)
काल-पूपिणः:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + पूपिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; genitive singular; तत्पुरुषः (कालः पूपः/पूपः इव) — पाठे ‘पूपिन्’ दुर्लभः
येनby whom / by which
येन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया विभक्ति, एकवचन; instrumental singular
अम्बरम्the sky
अम्बरम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअम्बर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular
मुनि-श्रेष्ठO best of sages
मुनि-श्रेष्ठ:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative) विभक्ति, एकवचन; vocative singular; कर्मधारयः (श्रेष्ठः मुनिः)
व्याप्तम्pervaded
व्याप्तम्:
विशेषण (Predicate/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with अम्बरम् (acc. sg)
लोक-हित-इप्सुनाby one desiring the welfare of the world
लोक-हित-इप्सुना:
कर्ता (Agent in passive/कर्तृ)
TypeAdjective
Rootलोक (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक) + इप्सु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; instrumental singular; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकस्य हितम्) + तत्पुरुषः (हितम् इच्छति)
Speakers
Pulastya to Nārada
Primary Deities
Shiva
Key Themes
ShaivismCosmic pervasionTime theology (Kāla-tattva)Benevolence toward worlds (loka-hita)
Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Divine ‘time’ is not presented as mere destruction but as loka-hita (world-welfare): the governance of time—birth, change, dissolution—serves cosmic order. Ethically, it reframes fear of time into reverence for its role in dharma and balance.

The verse introduces a theological-cosmological description (deity-form mapped onto cosmos). This aligns with sarga/pratisarga-style cosmology in Purāṇas rather than genealogies or royal chronicles.

Tripuraghna evokes the subjugation of the ‘three cities’ (often read as triple impurities or the triad of realms). Linking Tripuraghna with Kāla suggests that time itself ‘slays’ constructed worlds/egoic structures, restoring alignment with the cosmic good.

←Previous Verse
Next Verse→