HomeUpanishadsYogatattvaVerse 83
Previous Verse
Next Verse

Yogatattva Upanishad — Verse 83

ततः परिचयावस्था जायतेऽभ्यासयोगतः । वायुः परिचितो यत्नादग्निना सह कुण्डलीम् ॥ भावयित्वा सुषुम्नायां प्रविशेदनिरोधतः । वायुना सह चित्तं च प्रविशेच्च महापथम् ॥ यस्य चित्तं स्वपवनं सुषुम्नां प्रविशेदिह । भूमिरापोऽनलो वायुराकाशश्चेति पञ्चकः ॥ येषु पञ्चसु देवानां धारणा पञ्चधोद्यते । पादादिजानुपर्यन्तं पृथिवीस्थानमुच्यते ॥ पृथिवी चतुरस्रं च पीतवर्णं लवर्णकम् । पार्थिवे वायुमारोप्य लकारेण समन्वितम् ॥ ध्यायंश्चतुર્ભुजाकारं चतुर्वक्त्रं हिरण्मयम् । धारयेत्पञ्चघटिकाः पृथिवीजयमाप्नुयात् ॥ पृथिवीयोगतो मृत्युर्न भवेदस्य योगिनः । आजानोः पायुपर्यन्तमपां स्थानं प्रकीर्तितम् ॥ आपोऽर्धचन्द्रं शुक्लं च वंबीजं परिकीर्तितम् । वारुणे वायुमारोप्य वकारेण समन्वितम् ॥ स्मरन्नारायणं देवं चतुर्बाहुं किरीटिनम् । शुद्धस्फटिकसङ्काशं पीतवाससमच्युतम् ॥ धारयेत्पञ्चघटिकाः सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो जलाद्भयं नास्ति जले मृत्युर्न विद्यते ॥

tataḥ | paricaya-avasthā | jāyate | abhyāsa-yogataḥ | vāyuḥ | paricitaḥ | yatnāt | agninā | saha | kuṇḍalīm | bhāvayitvā | suṣumnāyām | praviśet | anirodhataḥ | vāyunā | saha | cittam | ca | praviśet | ca | mahā-patham | yasya | cittam | sva-pavanam | suṣumnām | praviśet | iha | bhūmiḥ | āpaḥ | analaḥ | vāyuḥ | ākāśaḥ | ca | iti | pañcakaḥ | yeṣu | pañcasu | devānām | dhāraṇā | pañcadhā | udyate | pādāt | ādi | jānu-paryantam | pṛthivī-sthānam | ucyate | pṛthivī | caturasram | ca | pīta-varṇam | la-varṇakam | pārthive | vāyum | āropya | la-kāreṇa | samanvitam | dhyāyan | catur-bhuja-ākāram | catur-vaktram | hiraṇmayam | dhārayet | pañca-ghaṭikāḥ | pṛthivī-jayam | āpnuyāt | pṛthivī-yogataḥ | mṛtyuḥ | na | bhavet | asya | yoginaḥ | ā-jānoḥ | pāyu-paryantam | apām | sthānam | prakīrtitam | āpaḥ | ardha-candram | śuklam | ca | vaṃ-bījam | parikīrtitam | vāruṇe | vāyum | āropya | va-kāreṇa | samanvitam | smaran | nārāyaṇam | devam | catur-bāhum | kirīṭinam | śuddha-sphaṭika-saṅkāśam | pīta-vāsasam | acyutam | dhārayet | pañca-ghaṭikāḥ | sarva-pāpaiḥ | pramucyate | tataḥ | jalāt | bhayam | na | asti | jale | mṛtyuḥ | na | vidyate |

tataḥ paricayāvasthā jāyate’bhyāsayogataḥ | vāyuḥ paricito yatnād agninā saha kuṇḍalīm || bhāvayitvā suṣumnāyāṃ praviśed anirodhataḥ | vāyunā saha cittaṃ ca praviśec ca mahāpatham || yasya cittaṃ svapavanaṃ suṣumnāṃ praviśed iha | bhūmir āpo’nalo vāyur ākāśaś ceti pañcakaḥ || yeṣu pañcasu devānāṃ dhāraṇā pañcadhodyate | pādādijānūparyantaṃ pṛthivīsthānam ucyate || pṛthivī caturasraṃ ca pītavarṇaṃ lavarṇakam | pārthive vāyum āropya lakāreṇa samanvitam || dhyāyaṃś caturbhujākāraṃ caturvaktraṃ hiraṇmayam | dhārayet pañcaghaṭikāḥ pṛthivījayam āpnuyāt || pṛthivīyogato mṛtyur na bhaved asya yoginaḥ | ājānoḥ pāyuparyantam apāṃ sthānaṃ prakīrtitam || āpo’rdhacandraṃ śuklaṃ ca vaṃbījaṃ parikīrtitam | vāruṇe vāyum āropya vakāreṇa samanvitam || smaran nārāyaṇaṃ devaṃ caturbāhuṃ kirīṭinam | śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ pītavāsasam acyutam || dhārayet pañcaghaṭikāḥ sarvapāpaiḥ pramucyate | tato jalād bhayaṃ nāsti jale mṛtyur na vidyate ||

于是,由反复修习之瑜伽,生起“熟习之境”。以努力令生命之风(vāyu)调熟,并观想昆达利与火同在,当无碍入于苏舒姆那;并令心随风同入大路。若其心与其气入苏舒姆那,则地、水、火、风、空五大,为诸天五重持念(dhāraṇā)之所行。自足至膝为地位:地为方形、黄色,以“la”为相;将风安置于地大之理并与“la”相合,观想金色四面四臂之形,持之五伽提迦,即得胜伏地大。由地瑜伽,此瑜伽行者不为死亡所及。自膝至肛门为水位:水为白色半月,种子音“vaṃ”被教授;将风安置于水大之理并与“va”相合,忆念那罗延——四臂戴冠、晶莹如净水晶、着黄衣之阿周陀——持之五伽提迦,便离一切罪。于是对水无惧;于水中亦无死亡。

Then, from the yoga of repeated practice, the ‘state of familiarity’ arises. Having made the vital wind familiar by effort, and having contemplated Kuṇḍalī together with fire, one should enter the Suṣumnā without obstruction; and with the wind the mind too should enter the great path. For the one whose mind and its wind enter the Suṣumnā, the five elements—earth, water, fire, wind, and space—are the field in which the fivefold dhāraṇā of the deities is performed. From the feet to the knees is the earth-station: earth is square, yellow, and characterized by ‘la’; placing wind upon the earth-principle and uniting it with ‘la’, meditating on the golden four-faced, four-armed form, one should hold it for five ghaṭikās and gain conquest of earth. By earth-yoga, death does not befall this yogin. From the knees to the anus is the water-station: waters are a white crescent, and the seed ‘vaṃ’ is taught; placing wind upon the watery principle and uniting it with ‘va’, remembering Nārāyaṇa—four-armed, crowned, crystal-like, clad in yellow, Acyuta—one should hold it for five ghaṭikās and be freed from all sins; then there is no fear from water, and in water there is no death.

Citta-śuddhi through yogic dhāraṇā on the pañca-mahābhūtas as a support for higher realizationMahavakya: Indirect and preparatory; aligns with Vedāntic pedagogy where yoga disciplines purify the antaḥkaraṇa for mahāvākya-vicāraKrishna YajurvedaChandas: Prose/late Upaniṣadic mixed anuṣṭubh-like pādas (not strictly metrical)