Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 85

Devanagari script

यन्मया भक्षितं पूर्वं वृन्तं पत्रसमुद्भवम् । चूर्णपत्रं तथैवान्यद्रात्रौ खदिरमेव च

Transliteration

yanmayā bhakṣitaṃ pūrvaṃ vṛntaṃ patrasamudbhavam | cūrṇapatraṃ tathaivānyadrātrau khadirameva ca

Translation

“凡我先前所食之物——茎梗与由叶而生之品、拌以香粉的叶制之物，以及其他诸物，乃至夜间所食的卡迪拉（khadira）——”

Word by Word

• यत्: whatever/that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ-करणभावे

• भक्षितम्: eaten
• भक्षितम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √भक्ष् (धातु) → भक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘eaten’ (यत् इत्यस्य विशेषण)

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kriya-viseshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभावे)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (formerly)

• वृन्तम्: stalk
• वृन्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; यत् इत्यस्य अपपद/समुच्चित-वस्तु

• पत्रसमुद्भवम्: arising from the leaf
• पत्रसमुद्भवम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पत्र + सम्-उद्-√भू (धातु) → समुद्भव (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पत्रात् समुद्भवम्) विशेषण

• चूर्णपत्रम्: powdered leaf / leaf with powder
• चूर्णपत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चूर्ण + पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (चूर्णस्य पत्रम् / चूर्णयुक्तं पत्रम्)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकार (thus/also)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण (time-locus)

• खदिरम्: khadira (acacia)
• खदिरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: खदिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (द्रव्यनाम)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

Speaker

Brāhmaṇa (as the mantra-speaker confessing/covering the fault; inferred from immediate context leading into ‘brāhmaṇo mantram…’)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: The patron, slightly bowed, speaks a confession-like statement before the brāhmaṇa; the offering tray remains ready; the atmosphere is introspective and restrained.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Acknowledging one’s lapse and bringing it into a purificatory rite is part of restoring dharmic purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse functions within a Tīrthamāhātmya chapter but does not name a particular tirtha in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

It forms part of the mantra-text enumerating what was consumed, preparing the ground for purification through the tāmbūla offering.