Adhyaya 9

Verse 1

लोमश उवाच । एकदा तु सभामध्य आस्थितो देवराट् स्वयम् । लोकपालैः परिवृतो देवैश्च ऋषिभिस्तथा

洛摩沙说道：有一次，天神之王亲自端坐在王廷大会中央，四方护世者环侍左右，诸天与诸仙圣亦同在。

Verse 2

अप्सरोगणसंवीतो गंधर्वैश्च पुरस्कृतः । उपगीयमानविजयः सिद्धविद्याधरैरपि

他有众多天女（阿普萨拉）随侍，乾闼婆在前恭敬引导；他的胜利正被歌咏赞颂——连悉达与持明者亦同声称扬。

Verse 3

तदा शिष्यैः परिवृतो देवराजगुरुः सुधीः । आगतोऽसौ महाभागो बृहस्पति रुदारधीः

这时，天帝之师、睿智的导师在弟子簇拥下到来——吉祥的布里哈斯帕提，坚住于对鲁陀罗的虔敬。

Verse 4

तं दृष्ट्वा सहसा देवाः प्रणेमुः समुपस्थिताः । इंद्रोपि ददृशे तत्र प्राप्तं वाचस्पतिं तदा

诸天见到他，立刻俯首礼敬。因陀罗当时也看见语主（婆罗诃斯波提，Bṛhaspati）已到此处。

Verse 5

नोवाच किंचिद्दुर्मेधावचो मानुपुरःसरम् । नाह्वानं नासनं तस्य न विसर्जनमेव च

那个愚昧的人什么也没说，没有礼貌的欢迎辞。既没有邀请他，也没有给他让座，甚至没有得体地送别。

Verse 6

शक्रं प्रमत्तं ज्ञात्वाथ मदाद्राज्यस्य दुर्मतिम् । तिरोधानमनुप्राप्तो बृहस्पती रुषान्वितः

毗诃波提（Bṛhaspati）深知帝释天（Śakra）因王权的陶醉而变得粗心大意、判断力败坏，便满怀愤慨地隐遁而去。

Verse 7

गते देवगुरौ तस्मिन्विमनस्काऽभवन्सुराः । यक्षा नागाः सगंधर्वा ऋषयोऽपि तथा द्विजाः

当神圣的导师离去后，众神变得沮丧。夜叉、那伽、乾闼婆，甚至圣人和婆罗门也都同样感到苦恼。

Verse 8

गांधर्वस्या वसाने तु लब्धसंज्ञो हरिः सुरान् । पप्रच्छ त्वरितेनवै क्व गतो हि महातपाः

当乾闼婆的音乐结束后，哈里（帝释天）清醒过来，急忙问众神：“那位大苦行者究竟去哪里了？”

Verse 9

तदैव नारदेनोक्तः शक्रो देवाधिपस्तथा । त्वया कृता ह्यवज्ञा च गुरोर्नस्त्यत्र संशयः

就在那时，那罗延（Nārada）对众神之主帝释天（Śakra）说：“毫无疑问，你确实对你的上师表现出了轻蔑。”

Verse 10

गुरोरवज्ञया राज्यं गतं ते बलसूदन । तस्मात्क्षमापनीयोऽसौ सर्वभावेन हि त्वया

噢，诛灭婆罗者！因你轻慢上师，你的王权已从你手中滑落。故当以全身心向师求忏悔与宽恕。

Verse 11

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः । आसनात्सहसोत्थाय तैः सर्वैः परिवारितः । आगच्छत्त्वरया शक्रो गुरोर्गेहमतंद्रितः

闻大心者那罗陀之言，释迦即刻自座起身；众随从环侍左右，他毫不迟疑，疾趋上师之居所。

Verse 12

पृष्ट्वा तारां प्रणम्यादौ क्व गतो हि महातपाः । न जानामीत्युवाचेदं तारा शक्रं निरीक्षती

他先向多罗致问并俯首礼敬，继而问道：“那位大苦行者去了何处？”多罗凝视释迦，答曰：“我不知。”

Verse 13

तदा चिंतान्वितो भूत्वा शक्रः स्वगृहमाव्रजत् । एतस्मिन्नंतरे स्वर्गे ह्यनिष्टान्द्भुतानि च

于是释迦忧思满怀，返回自宫。其间天界之中，凶兆与不祥异象渐次显现。

Verse 14

अभवन्सर्वदुःखार्थे शक्रस्य च महात्मनः । पातालस्थेन बलिना ज्ञातं शक्रस्य चेष्टितम्

诸般征兆皆为令伟大的释迦受尽忧苦而起；而居于波多罗的婆利，也得知释迦的所作所为与其境况。

Verse 15

ययौ दैत्यैः परिवृतः पातालादमरावतीम् । तदा युद्धमतीवासीद्देवानां दानवैः सह

他被众多代提耶（Daitya）簇拥，从帕塔拉（Pātāla）进军至阿摩罗伐底（Amarāvatī）。当时，诸天与达那婆（Dānava）之间爆发了惨烈的大战。

Verse 16

देवाः पराजिता दैत्यै राज्यं शक्रस्य तत्क्षणात् । संप्राप्तं सकलं तस्य मूढस्य च दुरात्मनः

诸天被代提耶击败，就在那一刻，释迦罗（因陀罗）的国度尽被那迷狂而恶心之徒全然夺取。

Verse 17

नीतं सर्वप्रयत्नेन पातालं त्वरितं गताः । शुक्रप्रसादात्ते सर्वे तथा विजयिनोऽभवन्

他们竭尽全力将其夺走，迅速返回帕塔拉；蒙受舒克罗（Śukra）的恩佑，他们众人确然成了胜利者。

Verse 18

शक्रोऽपि निःश्रिको जातो देवैस्त्यक्तस्ततो भृशम् । देवी तिरोधानगता बभूव कमलेक्षणा

释迦罗（因陀罗）也变得一无所有，被诸天弃置。女神——莲目之室利（Śrī）——亦从他身边隐没，退入幽秘之中。

Verse 19

ऐरावतो महानागस्तथैवोच्चैःश्रवा हयः । एवमादीनि रत्नानि अनेकानि बहून्यपि । नीतानि सहसा दैत्यैर्लोभादसाधुवृत्तिभिः

艾罗伐多（Airāvata）大象与乌柴赫施罗婆（Uccaiḥśravā）天马，以及诸多珍贵宝藏，皆被那些因贪欲而行不义的达那婆骤然掠夺而去。

Verse 20

पुण्यभांजि च तान्येव पतितानि च सागरे । तदा स विस्मयाविष्टो बलिराह गुरुं प्रति

那些赐予功德的珍宝竟也坠入大海。于是婆利王惊异不已，转而对自己的上师开口。

Verse 21

देवान्निर्जित्य चास्माभिरानीतानि बहूनि च । रत्नानि तु समुद्रेऽथ पतितानि तदद्भुतम्

“我们战胜诸天，带回无数珍宝；可这些宝石如今却落入大海——何等惊奇！”

Verse 22

बलेस्तद्वचनं श्रुत्वा उशना प्रत्युवाच तम् । अश्वमेधशतेनैव सुरराज्यं भविष्यति । दीक्षितस्य न संदेहस्तस्माद्भोक्त स एव च

听了婆利的话，乌舍那（即舒克罗）答道：“只要举行一百次阿湿婆梅陀大祭，统御诸天的王权必定成就。凡依法受灌顶、受戒之人，毫无疑虑——因此唯有他能享受此果。”

Verse 23

अश्वमेधं विना किंचित्स्वर्गं भोक्तं न पार्यते

若无阿湿婆梅陀祭，便连丝毫也不能得至天界并享受其乐。

Verse 24

गुरोर्वचनमाज्ञाय तूष्णींभूतो बलिस्ततः । बभूव देवैः सार्द्धं च यथोचितमकारयत्

领会了上师之言，婆利便沉默不语；随后他与诸天一同，使一切应行之事皆依礼圆满施行。

Verse 25

इन्द्रोपि शोच्यतां प्राप्तो जगाम परमेष्ठिनम् । विज्ञापयामास तथा सर्वं राज्यभयादिकम्

因陀罗亦陷于可怜之境，前往帕拉梅什提因（梵天）处，将一切——对天国王权的恐惧等诸事——尽皆禀告。

Verse 26

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा परमेष्ठी उवाच ह

帕拉梅什提因听罢释迦罗之言，便开口说道。

Verse 27

संमिलित्वा सुरान्सर्वांस्त्वया साकं त्वरान्विताः । आराधनार्थं गच्छामो विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम्

“召集诸天，与汝同往——速速——我们去礼拜毗湿奴，万主之主、诸有之至尊。”

Verse 28

तथेति गत्वा ते सर्वे शक्राद्या लोकपालकाः । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तटं क्षीरार्णवस्य च । प्राप्योपविश्य ते सर्वे हरिं स्तोतुं प्रचक्रमुः

众皆言“如是”，由释迦罗等护世者率领，悉皆启程。以梵天为前导，抵达乳海之滨；众坐其处，齐声开始赞颂哈利。

Verse 29

ब्रह्मोवाच । देवदेव जगान्नाथ सुरासुरनमस्कृत । पुण्यश्लोकाव्ययानंत परमात्मन्नमोऽस्तु ते

梵天曰：“噫，诸神之神，宇宙之主，为天神与阿修罗同所顶礼；噫，不坏无尽之至上真我，为圣颂所赞扬者——愿我向汝致敬。”

Verse 30

यज्ञोऽसि यज्ञरूपोऽसि यज्ञांगोऽसि रमापते । ततोऽद्य कृपया विष्णो देवानां वरदो भव

你即是祭祀本身；你即是祭祀之形；你即是祭祀之肢分，噢，罗摩（拉克希米）之主。故今日，噢毗湿奴，愿以慈悲成为诸天的赐福者。

Verse 31

गुरोरवज्ञया चाद्य भ्रष्टराज्यः शतक्रतुः । जातः सुरर्षिभिः साकं तस्मादेनं समुद्धर

因轻慢其师，释多迦罗都（因陀罗）如今已失其王权，并与诸天仙同遭坠落。故当将他从此败落中扶起。

Verse 32

श्रीभगवानुवाच । दुकोकलज्ञया सर्वं नस्यतीति किमद्भुतम् । ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठाः केवलं विषयात्मकाः । पितरौ निंदितौ यैश्च निर्दैवात्वेन संशयः

世尊曰：恶业成熟而致万事败坏，有何可惊？那些罪恶深重、最违背正法者，只沉溺于诸欲境，甚至诋毁父母，便会生起疑惑，乃至否认天意与神圣护佑的存在。

Verse 33

अनेन यत्कृतं ब्रह्मन्सद्यस्तत्फलमागतम् । कर्मणा चास्य शक्रस्य सर्वेषां संकटागमः

噢梵天，他所作之事的果报已立刻到来。因释迦（因陀罗）此举，忧患降临于他们众人。

Verse 34

विपरीतो यदा कालः पुरुषस्य भवेत्तदा । भूतमैत्रीं प्रकुर्वंति सर्वकार्यार्थसिद्धये

当时运对一人转为不利之际，为求诸事成就，人们甚至也会与旧日仇敌结交为友。

Verse 35

तेन वै कारणेनेंद्र मदीयं वचनं कुरु । कार्यहेतोस्त्वया कार्यो दैत्यैः सह समागमः

正因如此，噢因陀罗，当依我之言而行。为成就当前之大业，你必须与代提耶众会面并结为盟约。

Verse 36

एवं भगवतादिष्टः शक्रः परमबुद्धिमान् । अमरावतीं ययौ हित्वा सुतलं दैवतैः सह

如是蒙主宰教诲，智虑深明的释迦（因陀罗）与诸天同往，舍离苏陀罗，前赴阿摩罗伐底。

Verse 37

इन्द्रं समागतं श्रुत्वा इंद्रसेनो रुषान्वितः । बभूव सह सैन्येन हंतुकामः पुरंदरम्

闻因陀罗已至，因陀罗军（因陀罗塞那）怒火炽然；率其军旅，欲诛普兰达罗（因陀罗）。

Verse 38

नारदेन तदा दैत्या बलिश्च बलिनां वरः । निवारितस्तद्वधाच्च वाक्यैरुच्चावचैस्तथा

其时那罗陀以种种言辞，或高雅或平实，随宜而说，制止代提耶众及强者之最的婆利，使其不致杀他。

Verse 39

ऋषेस्तस्यैव वचनात्त्यक्तमन्युर्बलिस्तदा । बभूव सह सैन्येन आगतो हि शतक्रतुः

依那位仙者之言，婆利当即舍却嗔怒。果然，百祭主（因陀罗）亦率其军旅来到彼处。

Verse 40

इन्द्रसेनेन दृष्टोऽसौ लोकपालैः समावृतः । उवाच त्वरया युक्तः प्रहसन्निव दैत्यराट्

他被因陀罗的军队看见，又为诸世界的护世神所环绕；魔族之王（婆利）急切开口，仿佛含笑而语。

Verse 41

कस्मादिहागतः शक्र सुतलं प्रति कथ्यताम् । तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा स्मयमान उवाचतम्

“你为何来到此处，哦释迦罗？请说——是什么使你前往苏陀罗？”听了这话，因陀罗含着淡淡的微笑回答。

Verse 42

वयं कश्यपदायादा यूयं सर्वे तथैव च । यथा वयं तथा यूयं विग्रहो हि निरर्थकः

“我们是迦叶波的后裔，你们众人亦复如是。我们如何，你们亦如何；因此彼此仇怨实无意义。”

Verse 43

मम राज्यं क्षणेनैव नीतं दैववशात्तवया । तथा ह्येतानि तान्येन रत्नानि सुबहून्यपि । गतानि तत्क्षणादेव यत्नानीतानि वै त्वया

“我的国度在刹那之间被你夺去，乃命运之力所驱。又如许多珍贵宝珠，纵是你费尽辛劳所聚，也在那一刻尽被携走。”

Verse 44

तस्माद्विमर्शः कर्तव्यः पुरुषेण विपश्चिता । विमर्शज्जायते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो भविष्यति

“因此，明智之人当行省思。由省思生智慧；由智慧，解脱（mokṣa）必将到来。”

Verse 45

किं तु मे बत उक्तेन जाने न च तवाग्रतः । शरणार्थी ह्यहं प्राप्तः सुरैः सह तवांतिकम्

然而，唉——我说这些又有何用？在尊前我不知所措。为求庇护，我与诸天一同来到您身边。

Verse 46

एतच्छ्रुत्वा तु शक्रस्य वाक्यं वाक्यविदां वरः । प्रहस्योवाच मतिमाञ्छक्रं प्रति विदां वरः

听到释迦罗的话，那位言辞之最、智慧明辨者，轻轻一笑，便对释迦罗答言。

Verse 47

त्वमागतोसि देवेंद्र किमर्थं तन्न वेद्मयहम्

你已到来，噢诸天之主；但为着何种缘由——我却不知。

Verse 48

शक्रस्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यश्रुपूर्णाकुलेक्षणः । किंचिन्नोवाच तत्रैनं नारदो वाक्यमब्रवीत्

听到那番话，释迦罗双目惶然，泪水盈眶。他一言不发；这时那罗陀开口对他说道。

Verse 49

बले त्वं किं न जानासि कार्याकार्यविचारणाम् । धर्मो हि महतामेष शरणागतपालनम्

噢婆利，你难道不知如何分辨当为与不当为吗？这正是伟大者的法：护持前来求庇护之人。

Verse 50

शरणागतं च विप्रं च रोगिणं वृद्धमेव च । यएतान्न च रक्षंति ते वै ब्रह्महणो नराः

求庇护者、婆罗门、病者与老者——凡不护持此等之人，实被计为“梵杀者”(brahma-han)。

Verse 51

शरणागतशब्देन आगतस्तव सन्निधौ । संरक्षणाय योग्यश्च त्वया नास्त्यत्र संशयः । एवमुक्तो नारदेन तदा दैत्यपतिः स्वयम्

仅凭“求庇护者”这一称谓，他已来到你面前；他当由你护持——对此毫无疑虑。纳罗陀如是告诫后，当时代提耶之主（婆利）亲自……

Verse 52

विमृश्य परया बुद्ध्या कार्याकार्यविचारणाम् । शक्रं प्रपूजयामास बहुमानपुरःसरम् । लोकपालैः समेतं च तथा सुरगणैः सह

他以敏锐之智审度当为与不当为之后，便以至诚恭敬礼敬释迦罗（因陀罗）；释迦罗与诸护世者（Lokapāla）及众天神同来。

Verse 53

प्रत्ययार्थं च सत्त्वानि ह्यनेकानि व्रतानि वै । बलिप्रत्ययभूतानि स चकारः पुरंदरः

又为求确证与凭据，破罗因陀罗（因陀罗）立下诸多誓愿与诚信之行，作为对婆利的担保。

Verse 54

एवं स समयं कृत्वा शक्रः स्वार्थपरायणः । बलिना सह चावासीदर्थशास्त्रपरो महान्

如是订立盟约之后，释迦罗（因陀罗）怀抱自身之计，与婆利同住；婆利乃笃行《政事论》(Arthaśāstra)之大者，通达治国之道。

Verse 55

एवं निवसतस्तस्य सुतलेऽपि शतक्रतोः । वत्सरा बहवो ह्यासंस्तदा बुद्धिमकल्पयत् । संस्मृत्य वचनं विष्णोर्विमृश्य च पुनःपुनः

他就这样居住着——即便在苏陀罗（Sutala）——对释迦克罗图（因陀罗）而言，许多年已然流逝。于是他筹划一计，忆念毗湿奴之言，并反复思量不已。

Verse 56

एकदा तु सभामध्य आसीनो देवराट्स्वयम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं बलिमुद्दिश्य नीतिमान्

有一次，天神之王亲自端坐在会众中央；这位深谙权谋者含笑开口，言辞直指婆利（Bali）。

Verse 57

प्राप्तव्यानि त्वया वीर अस्माकं च त्वया बले । गजादीनि बहून्येव रत्नानि विविधानि च

勇士啊，由你（婆利）与我们共同，尚有许多应得之物——成群大象等众多珍兽，以及种种异宝珍珠。

Verse 58

गतानि तत्क्षणादेव सागरे पतितानि वै । प्रयत्नो हि प्रकर्तव्यो ह्यस्माभिस्त्वयान्वितैः

它们顷刻间便离去，坠入大海之中。故而必须奋力而为——由我们与汝同心协力。

Verse 59

तेषां चोद्धरणे दैत्य रत्नानामिह सागरात् । तर्हि निर्मथनं कार्यं भवता कार्यसिद्धये

“大阿修罗啊，若要从此海中取回那些珍宝，那么你必须着手搅拌大海（乳海搅拌），使所求之事得以成就。”

Verse 60

बलिः प्रवर्तितस्तेन शक्रेण सुरसूदनः । उवाच शक्रं त्वरितः केनेदं मथनं भवेत्

在释迦罗（因陀罗）的催促下，巴利——诛灭诸天者——迅速对释迦罗说道：“以何法方能成就此搅拌之举？”

Verse 61

तदा नभोगता वाणी मेघगंभीरनिःस्वना । उवाच देवा दैत्याश्च मंथध्वं क्षीरसागरम्

随即，虚空中响起一声宏音，深沉如雷云轰鸣，宣告道：“诸天与阿修罗啊，搅拌乳海！”

Verse 62

भवतां बलवृद्धिश्च भविष्यति न संशयः

“而你们的力量必将增长——毫无疑问。”

Verse 63

मंदरं चैव मंथानं रज्जुं कुरुत वासुकिम् । पश्चाद्देवाश्च दैत्याश्च मेलयित्वा विमथ्यताम्

“以曼陀罗山为搅拌杵，以婆苏吉为绳索；随后诸天与阿修罗同心合力，令搅拌之事得以进行。”

Verse 64

नभोगतां च तां वाणीं निशम्याथ तदाःसुराः । दैत्यैः सार्द्धं ततः सर्व उद्यमं चक्रुरुद्यताः

诸阿修罗听闻那天际之声，便与众阿修罗族（代提耶）一同起行；人人整装待发、意志坚定，遂开始此番大业。

Verse 65

पातालान्निर्गताः सर्वे तदा तेऽथ सुरासुराः । आजग्मुरतुलं सर्वे मंदरं पर्वतोत्तमम्

于是，一切天神与阿修罗皆自帕塔拉（地下界）涌出，同往无比的曼陀罗山——诸山之最胜。

Verse 66

दैत्याश्च कोटिसंख्याकास्तथा देवा न संशयः । उद्युक्ताः सहसा प्राऽयुर्मंदरं कनकप्रभम्

诸多魔族（代提耶）以亿计，天众亦然，毫无疑虑；众皆整装，迅疾前往金辉灿然的曼陀罗山。

Verse 67

सरत्नं वर्तुलाकारं स्थूलं चैव महाप्रभम् । अनेकरत्नसंवीतं नानाद्रुमनिषेवितम्

其山嵌满宝珠，形如圆轮，雄浑厚重，光辉赫奕；众多珍宝环饰其上，诸般林木依止其间。

Verse 68

चंदनैः पारिजातैश्च नागपुन्नागचंपकैः । नानामृगगणाकीर्णं सिंहशार्दूलसेवितम्

山中群兽杂处，檀香与波利阇多罗树增其庄严，又有那伽、奔那伽与瞻波迦之花；狮与虎亦常来游止。

Verse 69

महाशैलं दृष्ट्वा ते सुरसत्तमाः । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे तदा ते सुरसत्तमाः

见到那巍峨大山，诸天中最胜者皆合掌恭敬，于是向其开口致辞。

Verse 70

देवा ऊचुः । अद्रे सुरा वयं सर्वे विज्ञप्तुमिह चागताः । तच्छृणुष्व महाशैल परेषामुपकारकः

诸天说道：“噢，阿德雷之山，我们一切天神来到此处，为欲陈请。愿你垂听，噢伟大之峰，常为众生作利益者。”

Verse 71

एवमुक्तस्तदा शैलो दवैर्दैत्यैः स मंदरः । उवाच निःसृतो भूत्वा परं विग्रहवान्वचः

当诸天与代底耶如此呼唤时，那座山——曼陀罗——便显现而出，仿佛具身一般，开口说出庄严之语。

Verse 72

तेन रूपेण रूपी स पर्वतो मंदराचलः । किमर्थमागताः सर्वे मत्समीपं तदुच्यताम्

取彼形相之后，具身的曼陀罗山说道：“你们众人为何来到我近前？请明言之。”

Verse 73

तदा बलिरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः । इंद्रोपि त्वरया युक्तो बभाषे सूनृतं वचः

于是，婆利说出切合时宜之言；因急切所迫，因陀罗亦以真实而恭敬的言辞陈述。

Verse 74

अस्माभिः सह कार्यार्थे भव त्वं मंदराचल । अमृतोत्पादनार्थे त्वं मंथानं भव सुव्रत

“愿你与我们同在，以成就此事，噢曼陀罗迦罗。为使甘露（amṛta）出现，愿你成为搅拌之杵（manthana），噢高贵者。”

Verse 75

तथेति मत्वा तद्वाक्यं देवानां कार्यसिद्धये । ऊचे देवासुरांश्चेदमिन्द्रं प्रति विशेषतः

他心念“就如此吧”，为使诸天之事得以成就，便对诸天与阿修罗说出此言，尤以因陀罗为所指。

Verse 76

छेदितौ च त्वया पक्षौ वज्रेण शतपर्वणा । गंतुं कथं समर्थोऽहं भवतां कार्यसिद्धये

“而我的双翼曾被你以百节金刚杵斩断；如此，我又怎能前往，以成就你们的事业？”

Verse 77

तदा देवासुराः सर्वे स्तूयमाना महाचलम् । उत्पाटयेयुरतुलं मंदरं च ततोद्भुतम्

于是诸天与阿修罗众，一边赞颂那巍巍大山，一边将无比奇妙的曼陀罗山连根拔起。

Verse 78

क्षीरार्णवं नेतुकामा ह्यशक्तास्ते ततोऽभवन् । पर्वतः पतितः सद्यो देवदैत्योपरि ध्रुवम्

他们欲将其运往乳海，却终究无力。那座山当即——确然无疑——坠落在诸天与代提耶众之上。

Verse 79

केचिद्भग्ना मृताः केचित्केचिन्मूर्छापरा भवन् । परीवादरताः केचित्केचित्क्लेशत्वमागताः

有的被压碎折断，有的甚至丧命；有的陷入深沉昏厥；有的转而恶言责难、相互归咎；还有的沉没于纯然的苦恼与折磨之中。

Verse 80

ेवं भग्नोद्यमा जाता असुराःसुरदानवाः । चेतनां परमां प्राप्तास्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम्

于是，他们的努力尽皆破碎；阿修罗与诸天/达那婆众回归清明；得至至上觉知，便赞颂宇宙之主。

Verse 81

रक्षरक्ष महाविष्णो शरणागतवत्सल । त्वया ततमिदं सर्वं जंगमाजंगमं च यत्

护佑我们，护佑我们，噢大毗湿奴——怜爱归依者者。由你遍满一切：凡动者与不动者，皆为你所周遍。

Verse 82

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । तान्दृष्ट्वा सहसा विष्णुर्गरुडोपरि संस्थितः

其时，诃利为成就诸天之事而示现。见到他们，毗湿奴即刻显现，安坐于迦楼罗之上。

Verse 83

लीलया पर्वतश्रेष्ठमुत्तभ्यारोपयत्क्षणात् । गरुत्मति तदा देवः सर्वेषामभयं ददौ

他以神圣戏游之力，刹那间举起群山之最胜者，安置于迦楼罗之上；随后天神赐予众生无畏。

Verse 84

तत उत्थाय तान्देवान्क्षीरोस्योत्तरं तटम् । नीत्वा तं पर्वतं वृद्धं निक्षिप्याप्सु ततो ययौ

随后他起身，将诸神带至乳海之北岸；携那巍峨大山，置入水中，而后离去。

Verse 85

तदा सर्वे सुरगणाः स्वागत्य असुरैः सह । वासुकिं च समादाय चक्रिरे समयंच तम्

于是诸天众与阿修罗一同会集，携取婆苏吉（Vāsuki），在彼此之间立下那庄严的盟约。

Verse 86

मंथानं मंदरं चैव वासुकिं रज्जुमेव च । कृत्वा सुराऽसुराः सर्वे ममंथुः श्रीरसागरम्

他们以曼陀罗山为搅拌之杵，以婆苏吉为绳索；诸天与阿修罗同心合力，搅动那辉煌的乳海。

Verse 87

क्षीराब्धेर्मथ्यमानस्य पर्वतो हि रसातलम् । गतः स तत्क्षणादेव कूर्मो भूत्वा रमापतिः । उद्धृतस्तत्क्षणादेव तदद्भुतमिवाभवत्

乳海被搅动之时，那山顷刻沉入罗娑多罗（Rasātala）。就在那一刹那，罗摩之主化为龟身——俱尔摩（Kūrma）——立刻将其托起，实为奇瑞。

Verse 88

भ्राम्यमाणस्ततः शैलो नोदितः सुरदानवैः । भ्रममाणो निराधारो बोधश्चेव गुरुं विना

随后那山在诸天与达那婆（Dānavas）的驱使下旋转起来；无所依托而旋转，恰如无师之智，迷乱而不定。

Verse 89

परमात्मा तदा विष्णुराधारो मंदरस्य च । दोर्भिश्चतुर्भिः संगृह्य ममंथाब्धिं सुखावहम्

其时，毗湿奴——至上之我——成为曼陀罗山的依止；以四臂摄持其身，搅动大海，带来安乐与福祉。

Verse 90

तदा सुरासुराः सर्वे ममंथुः क्षीरसागरम् । एकीभूत्वा बलेनैवमतिमात्रं बलोत्कटाः

于是诸天与阿修罗众同心共力搅动乳海；凭纯然之力合为一体，其奋力之势愈发雄强无比。

Verse 91

पृष्ठकंठोरुजान्वंतः कमठस्य महात्मनः । तथासौ पर्वतश्रेष्ठो वज्रसारमयो दृढः । उभयोर्घर्षणादेव वडवाग्निः समुत्थितः

在大心龟神（迦摩陀）之背、颈、股与膝上，那最胜之山——金刚质地、坚固不坏——相摩相碾；由二者摩擦，海底之火“瓦达瓦阿尼”遂腾然而起。

Verse 92

हलाहलं च संजातं तदॄष्ट्वा नारदेन हि । ततो देवानुवाचेदं देवर्षिरमितद्युतिः

当哈拉哈拉毒现起之时，纳罗陀亲见其状；随即那光辉无量的天仙圣者对诸天如是开示。

Verse 93

न कार्यं मथनं चाब्धेर्भवद्भिरधुनाऽखिलैः । प्रार्थयध्वं शिवं देवाः सर्वे दक्षस्य याजनम् । तद्विस्मृतिं च वोयातं वीरभद्रेण यत्कृतम्

“如今你们众人不可再继续搅海。诸天啊，当祈请湿婆，忆念达刹之祭；并愿因毗罗跋陀罗之举而临于你们的迷忘得以消除。”

Verse 94

तस्माच्छिवः स्मर्यतां चाशु देवाः परः पराणामपि वा परश्च । परात्परः परमानंदरूपो योगिध्येयो निष्प्रपंचो ह्यरूपः

“因此，诸天当即忆念湿婆——高于至高，超越一切‘彼岸’；超越诸超越者，其性即无上安乐；为瑜伽行者所观想，离诸世间分别戏论，而无相无形。”

Verse 95

ते मथ्यमानास्त्वरिता देवाः स्वात्मार्थसाधकाः । अभिलाषपराः सर्वे न श्रृण्वंति यतो जडाः

然而诸天急于搅拌，只求成就自身之利；众皆为欲望所驱，心识迟钝，故不肯听闻。

Verse 96

उपदेशैश्च बहुभिर्नोपदेश्याः कदाचन । ते रागद्वेषसंघाताः सर्वे शिवपराङ्मुखाः

纵以多般教诲，亦终不可教化；因彼等乃贪著与憎恶之聚，皆背离湿婆而行。

Verse 97

केवलोद्यमसंवीता ममंथुः क्षीरसागरम् । अतिनिर्मथनाज्जातं क्षीराब्धेश्चहलाहलम्

他们唯以苦力奋发，搅动乳海；因搅拌过甚，乳海之中遂生出“哈拉哈拉”毒。

Verse 98

त्रैलोक्यदहने प्रौढं प्राप्तं हंतुं दिवौकसः । अत ऊर्ध्वं दिशः सर्वा व्याप्तं कृत्स्नं नभस्तलम् । ग्रसितुं सर्वभूतानां कालकूटं समभ्ययात्

迦罗俱吒之毒，凶猛至足以焚烧三界，遂进逼欲灭天界诸众。它腾升而上，遍满十方，充塞整个苍穹，仿佛涌出要吞噬一切众生。

Verse 99

दृष्ट्वा बृहंतं स्वकरस्थमोजसा तं सर्पराजं सह पर्वतेन । तत्रैव हित्वापययुस्तदानीं पलायमाना ह्यसुरैः समेताः

见那伟大的蛇王，凭强力握于掌中，并与山同在，他们当即弃地而逃；阿修罗亦随之奔窜而去。

Verse 100

तथैव सर्व ऋषयो भृग्वाद्याः शतशाम्यति । दक्षस्य यजनं तेन यथा जातं तथाभवत्

同样地，一切圣仙（Ṛṣi）——以婆利古（Bhṛgu）为首——都被百般安抚而息怒；于是达克沙（Dakṣa）的祭祀便如其所成之势而定，其结果亦随之确定。

Verse 101

सत्यलोकं गताः सर्वे भुगुणा नोदिता भृशम् । वेदवाक्यैश्च विविधैः कालकूटं शतशस्ततः । देवा नास्त्यत्र संदेहः सत्यं सत्यं वदामि वः

在婆利古（Bhṛgu）的强力催促下，他们全都前往真谛界（Satyaloka）。在那里，他们以种种吠陀圣言一次又一次地对治迦罗俱吒（Kālakūṭa）之毒。诸天啊，此事毫无疑惑——我以真言、真言告汝。

Verse 102

भृगुणोक्तं वचः श्रुत्वा कालकूटविषार्द्दिताः । सत्यलोकं समासाद्य ब्रह्माणं शरणं ययुः

他们听闻婆利古（Bhṛgu）之言，又为迦罗俱吒（Kālakūṭa）毒所苦，遂抵达真谛界（Satyaloka），投奔梵天（Brahmā）求庇护。

Verse 103

तदा जाज्वल्यमानं वै कालकूटं प्रभोज्जवलम् । दृष्ट्वा ब्रह्माथ तान्दृष्ट्वा ह्यकर्मज्ञानसुरासुरान् । तेषां शपितुमारेभे नारदेन निवारितः

当时，梵天（Brahmā）见迦罗俱吒（Kālakūṭa）烈焰腾起，因其凶猛威力而炽然夺目；又见那些天神与阿修罗在行事上缺乏正智，便欲开口诅咒他们，却被那罗陀（Nārada）制止。

Verse 104

ब्रह्मोवाच । अकार्यं किं कृतं देवाः कस्मात्क्षोभोयमुद्यतः । ईश्वरस्य च जातोऽद्य नान्यथा मम भाषितम्

梵天说道：“诸天啊，你们做了何等不当之事，竟令此番骚动兴起？此扰动今日乃由主宰之旨意而生——我所言并无他意。”

Verse 105

ततो देवैः परिवृतो वेदोपनिषदैस्तथा । नानागमैः परिवृतः कालकूटभयाद्ययौ

于是，他被诸天神众环绕，又为《吠陀》与《奥义书》所护持，复被诸多《阿伽摩》围拱；因惧迦罗俱吒（Kālakūṭa）之毒焰而前行。

Verse 106

ततश्चिंतान्विता देवा इदमूचुः परस्परम् । अविद्याकामसंवीताः कुर्यामः शंकरं च कम्

随后，诸天神众忧惧满怀，彼此说道：“我们被无明与欲爱所缠覆，当作何为？又当奉谁为我等的商羯罗（Śaṅkara，护佑者）？”

Verse 107

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तदा देवास्त्वरान्विताः । वैकुण्ठमाव्रजन्सर्वे कालकूट भयार्द्दिताः

于是，诸天神众以梵天为先导，尽皆匆匆而行；被迦罗俱吒之惧所逼迫，前往毗昆陀（Vaikuṇṭha）。

Verse 108

ब्रह्मादयश्चर्षिगणाश्च तदा परेशं विष्णुं पुराणपुरुषं प्रभविष्णुमीशम् । वैकुण्ठमाश्रितमधोक्षजमाधवं ते सर्वे सुरासुरगणाः शरणं प्रयाताः

其时，梵天与诸仙众趋近至上之主——毗湿奴，太古之人，威德之源、自在之君——摩陀婆，超越感官之阿多克沙阇，安住毗昆陀。彼时一切天众与阿修罗众，皆往彼处求归依。

Verse 109

तावत्प्रवृद्धं सुमहत्कालकूटं समभ्ययात् । दग्ध्वादो ब्रह्मणो लोकं वैकुण्ठं च ददाह वै

此时，那极其膨胀、浩大的迦罗俱吒毒焰奔涌而至；先焚烧梵天之界，且确实也使毗昆陀燃起烈火。

Verse 110

कालकूटाग्निना दग्धो विष्णुः सर्वगुहाशयः । पार्षदैः सहितः सद्यस्तमालसदृशच्छविः

被迦罗俱吒（Kālakūṭa）之火焚烧后，毗湿奴——安住于一切隐秘洞窟（众生之心）者——与其侍从同在，顷刻间呈现如黑檀罗树（tamāla）般的幽暗色泽。

Verse 111

वैकुण्ठं च सुनीलं च सर्वलोकैः समावृतम् । जलकल्मषसंवीताः सर्वे लोकास्तदाभवन्

毗昆陀（Vaikuṇṭha）亦化作深蓝，并为诸世界所包围；继而一切世界都被一种奇异的“水样污秽”所覆盖，宛如浑浊翻涌之水的染污。

Verse 112

अष्टावरणसंवीतं ब्रह्मांडं ब्रह्मणा सह । भस्मीभूतं चकाराशु जलकल्मषमद्भुतम्

被八重包裹所围的宇宙之卵（梵卵），连同梵天（Brahmā），都被那奇异的“水样污秽”迅疾化为灰烬。

Verse 113

नोभूमिर्न जलं चाग्निर्न वायुर्न नभस्तदा । नाहंकारो न च महान्मूलाविद्या तथैव च । शिवस्य कोपात्संजातं तदा भस्माकुलं जगत्

那时既无地、无水、无火、无风，甚至无空；亦无我执（ahaṃkāra），无大原理（mahat），连根本无明也不复存。由湿婆之忿怒所生，彼时宇宙化作翻腾的灰烬之乱。