
第二十二章由苏多(Sūta)叙述开篇:诸天在梵天(Brahmā)与毗湿奴(Viṣṇu)率领下,前往礼见入于深沉三昧(samādhi)的湿婆(Śiva)。湿婆周围有众伽那(gaṇa)侍卫,身饰蛇环,具苦行者的标志。诸天以带有吠陀韵致的赞歌颂扬湿婆;难提(Nandī)询问来意,诸天遂祈求解除阿修罗塔罗迦(Tāraka)之患,并言唯有湿婆之子方能降伏之。 湿婆以德行与观修之教重述其求:当舍欲(kāma)与嗔(krodha),警惕由贪著而生的迷妄,旋即复入禅定。叙事继而转向帕尔瓦蒂(Pārvatī)的苦行(tapas),其精诚感动湿婆现身试炼;湿婆化作梵行童子(brahmacārin,batu),讥评湿婆“不祥”且为世所弃。帕尔瓦蒂(借同伴之言)断然驳斥诋毁,湿婆遂显真身并许赐恩愿。 帕尔瓦蒂请求经由喜马拉雅(Himālaya)依正礼成婚,以成就天界大业,包括诞生鸠摩罗(Kumāra)以灭塔罗迦。湿婆开示关于三德(guṇa)、自性与灵我(prakṛti–puruṣa)的运作,以及显现世界受幻力(māyā)所制约之理,并表示“随世俗之约定”而允行。章末喜马拉雅到来,家族欢庆,众人趋向居家之境,而帕尔瓦蒂内心仍恒常归向湿婆。
Verse 1
सूत उवाच । एवमुक्तास्तदा देवा विष्णुना परमेष्ठिना । जग्मुः सर्वे महेशं च द्रष्टुकामाः पिनाकिनम्
苏多说道:当时,至尊的毗湿奴如此晓谕之后,诸天众神皆启程,欲得瞻礼大自在天摩诃伊沙——持弓者毗那迦因(即持弓之湿婆)。
Verse 2
परे पारे परमेण समाधिना । योगपीठे स्तितं शंभुं गणैश्च परिवारितम्
在那里,于最远彼岸(超越之境),在至上三摩地中,他们见到商布端坐于瑜伽之座,周围为其众伽那所环侍。
Verse 3
यज्ञोपवितविधिना उरसा बिभ्रंत वृतम् । वासुकिं सर्पराजं च कंबलाश्वतरौ तथा
他们见他依仪轨将圣线(yajñopavīta)斜披胸前;又以饰物佩戴婆苏吉——蛇中王——以及甘婆罗与阿湿伐多罗。
Verse 4
कर्णद्वये धारयंतं तथा कर्कोटकेन हि । पुलहेन च बाहुभ्यां धारयंतं च कंकणे
他们看见他双耳佩戴(蛇饰)——确是迦尔科塔迦——又以普罗诃缠于双臂,如臂钏一般。
Verse 5
सन्नृपुरे शङ्खकपद्मकाभ्यां संधारयंतं च विराजमानम् । कर्पूरगौरं शितिकंठमद्भुतं वृपान्वितं देववरं ददर्शुः
在那神圣之城中,他们瞻见至上神光辉灿然,手持法螺与莲华;奇妙非常,光色如龙脑般皎白,青喉显现,威德具足。
Verse 6
तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च ऋषयो देवदानवाः । तुष्टुवुर्विविधैः सूक्तैर्वेदोपनिपदन्वितैः
于是,梵天与毗湿奴、诸仙人,以及天众与达那婆之众,以种种赞颂之偈称扬(他),其辞充满吠陀与奥义书之神髓。
Verse 7
ब्रह्मोवाच । नमो रुद्राय देवाय मदनांतकराय च । भर्गाय भूरिभाग्याय त्रिनेत्राय त्रिविष्टषे
梵天说道:礼敬鲁陀罗,神圣之主,灭摩陀那者;礼敬婆尔伽,大吉祥者;礼敬三眼者;礼敬在天界受赞颂者。
Verse 8
शिपिविष्टाय भीमाय शेषशायिन्नमोनमः । त्र्यंबकाय जगद्धात्रे विश्वरूपाय वै नमः
一再礼敬尸毗毗湿多,威猛可畏者;礼敬卧于舍沙之上者;礼敬三目主(特里央婆迦),护持世界者;礼敬毗湿瓦鲁帕,其形即宇宙者。
Verse 9
त्वं धाता सर्वलोकानां पिता माता त्वमीश्वरः । कृपया परया युक्तः पाह्यस्मांस्त्वं महेश्वर
你是诸世界的安立者;你既为父亦为母——你是主宰。具足至上慈悲,愿护佑我等,噢摩诃伊湿伐罗。
Verse 10
इत्थं स्तुवत्सु देवेषु नन्दी प्रोवाच तान्प्रति । किमर्थमागता यूयं किं वा मनसि वर्तते
诸天如此赞颂之时,难提对他们说道:“你们为何而来?心中所怀为何事?”
Verse 11
ते प्रोचुर्देवकार्यार्थं विज्ञप्तुं शंभुमागता । विज्ञप्तो नंदिना तेन शैलादेन महात्मना । ध्यानस्थितो महादेवः सुरकार्यार्थसिद्धये
他们答道:“我们为诸天之事而来,欲向商婆(Śambhu)启请。”难提——尸罗陀(Śilāda)那大心之子——如此禀告后,安住禅定的摩诃提婆便(转其圣意),为成就诸天之愿。
Verse 12
ब्रह्मादयः सुग्गणाः सुरसिद्धसंघास्त्वां द्रष्टुमेव सुरवर्य विसेषयंति । कार्य्यार्थिनोऽसुरवरैः परिभर्त्स्यमाना अभ्यागताः सपदि शत्रुभिरर्दिताश्च
梵天等尊贵众会——诸天之众与悉地者之群——前来,噢诸神中最胜者,只为渴望得见你。为求事业成就,他们被最强的阿修罗所逼迫,遂即刻来此,受敌所扰而苦。
Verse 13
तस्मात्त्वया हि देवेश त्रातव्याश्चाधुना सुराः । एवं तेन तदा शंभुर्विज्ञप्तो नंदिना द्विजाः
因此,噢天神之主,如今诸天当由你护持。于是,噢二次生者们,当时难提便以此言向商婆启请。
Verse 14
शनैःशनैरुपरमच्छंभुः परमकोपनः । समाधेः परमात्माऽसावुवाच परमेश्वरः
渐渐地,尽管盛怒,商布(Śambhu)也平息下来。随后,那至上之我——帕拉梅湿伐罗(Parameśvara)出定离三摩地而宣说。
Verse 15
महादेव उवाच । कस्माद्युयं महाभागा ह्यागता मत्समीपगाः । ब्रह्मादयो ह्यमी देवा ब्रूत कारणमद्य वै
大天(Mahādeva)说道:“诸位有福者,为何来到我近前?你们是以梵天(Brahmā)为首的诸天;如今当告知缘由。”
Verse 16
तदा ब्रह्मा ह्युवाचेदं सुरकार्यं महत्तरम् । तारकेण कृतं शंभो देवानां परमाद्भुतम्
于是梵天(Brahmā)说道:“噢,商布(Śambhu),关乎诸天的一件大事发生了——塔拉卡(Tāraka)造成了令人惊异之事。”
Verse 17
कष्टात्कष्टतरं देव तद्विज्ञप्तुमिहागताः । हे शंभो तव पुत्रेण औरसेन हतो भवेत् । तारको देवशत्रुश्च नान्यथा मम भाषितम्
“噢,主宰,更甚于灾厄的灾厄已起;我们前来禀告。噢,商布(Śambhu),塔拉卡(Tāraka)这诸天之敌,唯有被你亲生真子所诛;我所言决无他途。”
Verse 18
तस्मात्त्वया गिरिजा देव शंभो गृहीतव्या पाणिना दक्षिणेन । पाणिग्रहेणैव महानुभाव दत्ता गिरीन्द्रेण च तां कुरुष्व
因此,噢神圣的商布(Śambhu),你当以右手执取吉丽迦(Girijā)而成婚。噢大德者,请纳受她——山王已将她奉献于你——就以这执手之礼完成。
Verse 19
ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा प्रहसन्नब्रवीच्छिवः । यदा मया कृता देवी गिरिजा सर्वसुन्दरी
湿婆听罢梵天之言,含笑说道:“当我塑成女神吉丽迦——那具足一切妙美者……”
Verse 20
तदा सर्वे सुरेन्द्राश्च ऋषयो मुनयस्तथा । सकामाश्च भविष्यंति अक्षमाश्च परे पथि
“那时,一切天众之主,以及诸仙圣(ṛṣi、muni),都将被欲念充满;在更高的道途上,也将难以守持克制。”
Verse 21
मदनो हि मया दग्धः सर्वेषां कार्यसिद्धये । मया ह्यधि कृता तन्वी गिरिजा च सुमध्यमा
“确然,我焚烧了摩陀那(爱神),为使众生诸事得以成就;而那纤细、腰肢优美的吉丽迦(Sumadhyamā),我亦亲自摄持引导。”
Verse 22
तदानीमेव भो देवाः पार्वती मदनं च सा । जीवयिष्यति भो ब्रह्मन्नात्र कार्या विचारणा
“即便此刻,诸天啊,那位帕尔瓦蒂也将使摩陀那复生。婆罗门啊,此事无需再作思量。”
Verse 23
एवं विमृश्य भो देंवाः कार्या कार्यविचारणा । मदनेनैव दग्धेन सुरकार्यं महत्कृतम्
“因此,诸天啊,当深思熟虑,筹议当行之事。由那已被焚的摩陀那,已为诸神成就了一桩大功。”
Verse 24
यूयं सर्वे च निष्कामा मया नास्त्यत्र संशयः । यथाहं च सुराः सर्वे तथा यूयं प्रयत्नतः
你们众人皆已离于私欲——对此我毫无疑虑。正如我,亦如诸天众神,凭你们殷勤精进,你们亦复如是。
Verse 25
तपः परमसंयुक्ताः पारयामः सुदुष्करम् । परमानन्दसंयुक्ताः सुखिनः सर्व एव हि
具足至上的苦行(tapas),我们成就最为艰难之事。与无上喜乐(ānanda)相应,诚然我们众人皆得安乐。
Verse 26
यूयं समाधिना तेन मदनेन च विस्मृतम् । कामो हि नरकायैव तस्मात्क्रोधोऽभिजायते
凭那三摩地,你们已忘却摩陀那(爱欲之神)。欲(kāma)唯导向地狱;由欲而生嗔怒。
Verse 27
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहाद्भ्रमते मनः । कामक्रोधौ परित्यज्य भवद्भिः सुरसत्तमैः । सर्वैरेव च मंतव्यं मद्वाक्यं नान्यथा क्वचित्
由嗔怒生迷惑;由迷惑,心意便迷失。故而,诸天中最胜者啊,当舍离欲与嗔。愿一切众皆当受持我语——任何时候都不可另作他解。
Verse 28
एवं विश्राव्य भगवान्स हि देवो वृषध्वजः । सुरान्प्रबोधयामास तथा ऋषिगणान्मुनीन्
如是宣说之后,世尊——牛旗之主湿婆——便启悟并教诫诸天,亦同样开示诸仙圣与诸牟尼苦行者之众。
Verse 29
तूष्णींभूतोऽभवच्छंभुर्ध्यानमाश्रित्य वै पुनः । आस्ते पुरा यथावच्च गणैश्च परिवारितः
于是,商布(湿婆)再次默然,复又依止禅定,如昔安住端然,周围为其众伽那所环侍。
Verse 30
ध्यानास्थितं च तं दृष्ट्वा नन्दौ सर्वान्विसृज्य तान् । सब्रह्मसेन्द्रान्विबुधानुवाच प्रहसन्निव
见他安住禅定,难丁便遣散众人,继而仿佛含笑,对诸天——并婆罗摩与因陀罗——开口说道。
Verse 31
यतागतेन मार्गेण गच्छध्वं मा विलंबितम् । तथेति मत्वा ते सर्वे स्वंस्वं स्थानमथाऽव्रजन्
“就循你们来时之路而去,莫要迟延。”众皆念“如是”,遂各归其所居之处。
Verse 32
गतेषु तेषु सर्वेषु समाधिस्थोऽभवद्भवः । आत्मानमात्मना कृत्वा आत्मन्येन विचंतयन्
众皆离去之后,婆伐(湿婆)安住于三摩地,以自性为自证之具,唯在自性之中观照思惟。
Verse 33
परात्परतरं स्वच्छं निर्मलं निरवग्रहम् । निरञ्जनं निराभासं यस्मिन्मुह्यंति सूरयः
超越一切超越者者,即彼真实——澄澈至净,无垢无碍;不染无相、无幻影之现——连诸贤圣智者亦于其前迷惘。
Verse 34
भानुर्नभात्यग्निरथो शशी वा न ज्योतिरेवं न च मारुतो न हि । यं केवलं वस्तुविचारतोऽपि सूक्ष्मात्परं सूक्ष्मतरात्परं च
在那里,太阳不照,火不燃,月亦不明;并无寻常之光——连风也不存在。彼者,即使以极其微细的观照将之当作“事物”来审察,仍超越微细,亦超越最微细。
Verse 35
अनिर्द्देश्य मचिन्त्यं च निर्विकारं निरामयम् । ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं च न्यासिनो यांति तत्र वै
不可指说,不可思议;不变无恙——其体唯是纯净觉知。诸出离者(nyāsin)确实证达于彼。
Verse 36
शब्दातीनं निर्गुणं निर्विकारं सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं त्वगम्यम् । यत्तद्वस्तु सर्वदा कथ्यते वै वेदातीतैश्चागमैर्मन्त्रभूतैः
超越言语,无诸德相,不变不迁——唯是纯然之有;唯以真知可达,而非寻常手段所能执取。此真实常为超越之启示与诸《阿伽摩》(Āgama)所宣说,其本质即为真言。
Verse 37
तद्वस्तुभूतो भगवान्स ईश्वरः पिनाकपाणिर्भगवान्वृध्वजः । येनैव साक्षान्मकरध्वजो हतस्तपो जुषाणः परमेश्वरः सः
彼真实本身即是薄伽梵、自在主——持毗那迦弓(Pināka)的湿婆,具公牛旗幡之相。正是他亲自将摩伽罗幢者(Makaradhvaja,迦摩)当场诛灭;他乃乐于苦行的至上主。
Verse 38
लोमश उवाच । गिरिजा हि तदा देवी तताप परमं तपः । तपसा तेन रुद्रोऽपि उत्तमं भयमागतः
罗摩沙说道:当时,女神吉丽迦(Girijā)修行了至高的苦行。由于那苦行,连鲁陀罗也被一种巨大的忧虑所攫住。
Verse 39
विजित्य तपसा देवी पार्वती परमेण हि । शम्भुं सर्वार्थदं स्थाणुं केवलं स्वस्वरूपिणम्
凭借至上的苦行,女神帕尔瓦蒂战胜诸障,感动并赢得了商布——赐予一切善利者、不动之主“斯塔努”,唯安住于自身本性之中。
Verse 40
यदा जितस्तया देव्या तपसा वृषभध्वजः । समाधेश्चलितो भूत्वा यत्र सा पार्वती स्थिता
当牛旗之主毗沙婆陀婆迦(持牛幡的湿婆)被女神以苦行所感而“赢得”时,他从深沉的三摩地中被触动,前往帕尔瓦蒂所安住之处。
Verse 41
जगाम त्वरितेनैव देवदेवः पिनाकधृक् । तत्रापश्यत्स्थितां देवीं सखीभिः परिवारिताम्
诸神之神、执持毗那迦弓者疾速前往;在那里,他看见女神端立,众侍伴环绕左右。
Verse 42
वेदिकोपरि विन्यस्तां यथैव शशिनः कलाम् । स देवस्तां निरीक्ष्याथ बटुर्भूत्वाथ तत्क्षणात्
她被安置在祭坛台座之上,宛如月之新弯;天神凝视着她,而就在那一刹那,他化作一位少年苦行者(baṭu)。
Verse 43
ब्रह्मचारिस्वरूपेण महेशो भगवान्भवः । सखीनां मध्यमाश्रित्य ह्युवाच बटुरूपवान् । किमर्थमालिमध्यस्था तन्वी सर्वांगसुन्दरी
世尊大自在天——即婆婆(Bhava)本身——化作梵行者之相;立于她诸侍伴之间,以少年苦行者之身说道:“纤柔而遍体端严者啊,你为何立于此处,居于友伴之中?”
Verse 44
केयं कस्य कुतो याता किमर्थं तप्यते तपः । सर्वं मे कथ्यतां सख्यो याथा तथ्येन संप्रति
“她是谁?属于谁?从何处而来?为何修行苦行(tapas)?诸位友伴,请将一切如实告我,就在此时此地。”
Verse 45
तदोवाच जया रुद्रं तपसः कारणं परम्
于是,阇耶(Jayā)对鲁陀罗说道,宣示她修行苦行的至上缘由。
Verse 46
हिमाद्रेर्दुहितेयं वै तपसा रुद्रमीश्वरम् । प्राप्तुकामा पतित्वन सेय मत्रोपविश्य च
“她确是喜马德里(Himādri)之女。为求得主宰鲁陀罗为夫,她在此端坐,修持苦行(tapas)。”
Verse 47
तपस्तताप सुमहत्सर्वेषां दुरतिक्रमम् । बटो जानीहि मे वाक्यं नान्यथा मम भाषितम्
“她所行之苦行极其广大,众人皆难逾越。噢,年轻的修行者,当知我言——我所说并非他事,唯是真实。”
Verse 48
तच्छत्वा वचनं तस्याः प्रहस्येदमुवाच ह । श्रृण्वतीनां सखीनां वै महेशो बटुरूपवान्
听罢她的话,摩醯湿(Maheśa)仍以少年苦行者之相,含笑而言;诸位同伴皆侧耳聆听。
Verse 49
मूढेयं पार्वती सख्यो न जानाति हिताहितम् । किमर्थं च तपः कार्यं रुद्रपाप्त्यर्थमेव च
诸位女友啊,这位帕尔瓦蒂迷惑无明,不辨利害。为何要修苦行——难道只是为了得到鲁陀罗吗?
Verse 50
सोऽमंगलः कपाली च श्मशानालय एव च । अशिवः शिवशब्देन भण्यते च वृथाथ वै
他被说成不祥,佩戴骷髅,居于火葬场。虽为“非吉祥”(a-śiva),却徒然被称作“湿婆”。
Verse 51
अनया हि वृतो रुद्रो यदा सख्यः समेष्यति । तदेयमशुभा तन्वी भविष्यति न संशयः
诸位女友啊,当她择定鲁陀罗而鲁陀罗前来与她相伴之时,这位纤细的少女必将遭逢不幸——毫无疑问。
Verse 52
यो दक्षशापाद्विकृतो यज्ञबाह्योऽभवद्विटा । ये ह्यंगभूताः शर्वस्य सर्पा ह्यासन्महाविषाः
夫人啊,他正因达克沙的诅咒而形体乖异,被逐出祭祀之外;而构成沙尔瓦之肢体/饰物的,乃是群蛇,确实皆具剧毒。
Verse 53
शवभस्मान्वितो रुद्रः कृत्तिवासा ह्यमंगलः । पिशाचैः प्रमथैर्भूतैरावृतो हि निरंतरम्
鲁陀罗以尸灰涂身,披兽皮,被说为不祥;他恒常不断地为毗舍遮、普罗摩他及诸般鬼灵所环绕。
Verse 54
तेन रुद्रेण किं कार्यमनया सुकुमारया । निवार्यतां सखीभिश्च मर्तुकामा पिशाचवत्
这位娇柔的少女与那位鲁陀罗有何相干?让她的女伴们拦住她吧——她仿佛执意赴死,如同奔向毗舍遮者。
Verse 55
इंद्रं हित्वा मनोज्ञं च यमं चैव महाप्रभम् । नैरृतं च विशालाक्षं वरुणं च अपां पतिम्
既已抛却可喜的因陀罗与大威光的阎摩,又抛却目光宽广的奈尔利多,以及掌水之主伐楼那——
Verse 56
कुबेरं पवनं चैव तथैव च विभावसुम् । एवमादीनि वाक्यानि उवाच परमेश्वरः । सखीनां श्रृण्वतीनां च यत्र सा तपसि स्थिता
——以及俱毗罗、帕婆那(风神伐由),并同样的毗婆婆苏(火神阿耆尼)。帕拉梅湿伐罗说了这般与类似的话;当她的女伴们在旁聆听之时,就在她坚住苦行之处。
Verse 57
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य रुद्रस्य बटुरूपिणः । चुकोप च शिवा साध्वी महेशं बटुरूपिणम्
听到鲁陀罗——化作年轻梵行者之形——所说的话,贞善的湿婆女神便对以“童子(baṭu)”形相的摩诃湿发怒。
Verse 58
जये त्वं विजये साध्वि प्रम्लोचेऽप्यथ सुन्दरि । सुलोचने महाभागे समीचीनं कृतं हि मे
“阇耶与毗阇耶啊,贤善者;你也一样,普罗摩罗迦——美丽者;苏罗遮那,极有福德者——我所行之事,确实合乎正理。”
Verse 59
किमेतस्य बटोः कार्यं भवतीनामिहाधुना । बटुस्वरूपमास्थाय आगतो देवनिंदकः
“这位婆多(baṭu)此刻在此与诸位夫人有何干系?他假作婆多之形,乃是诽谤诸天者前来。”
Verse 60
अयं विसृज्यतां सख्यः किमनेन प्रयोजनम् । बटुस्वरूपिणं रुद्रं कुपिता सा ततोऽब्रवीत्
“诸位姐妹,把他打发走吧——他有何用处?”她愤然对化作婆多形的鲁陀罗说道。
Verse 61
बटो गच्छाशु त्वरितो न स्थेयं च त्वयाऽधुना । किमनेन प्रलापेन तव नास्ति प्रयोजनम्
“婆多啊,速速离去——此刻不可停留于此。这般絮语有何意义?你在此并无所需。”
Verse 62
बटुर्निर्भर्त्सितस्तत्र तया चैवं तदा पुनः । प्रहस्य वै स्थिरो भूत्वा पुनर्वाक्यमथाब्रवीत्
他在那里被她斥责后,那婆多却朗然一笑,安然不动,又再次说出这些话。
Verse 63
शनैः शनैरवितथं विजयां प्रति सत्वरम् । कस्मात्कोपस्तयातन्वि कृतः केनैव हेतुना
“循序渐进而终不落空,胜利必得成就。纤细的女子啊,你为何动怒?此嗔恚因何而起?”
Verse 64
सर्वेषामपि तद्वाच्यं वचनं सूक्तमेव यत् । यथोक्तेन च वाक्येन कस्मात्तन्वी प्रकोपिता
此言当可对众宣说,确为善言。然则,纤柔者啊,为何你因如实所说之语而动怒?
Verse 65
यः शंभुरुच्यते लोके भिक्षुको भिक्षुकप्रियः । यदि मे ह्यनृतं प्रोक्तं तदा कोप इहोचितः
世间称为“乞者”、为乞者所爱之商婆(Śambhu)——若我所言不实,则此处动怒确属应当。
Verse 66
इयं तावत्सुरूपा च विरूपोऽसौ सदाशिवः । विशालाक्षी त्वियं बाला विरूपाक्षो भवस्तथा
此女诚然端丽,而彼萨达湿婆(Sadāśiva)形相奇特。此少女双眸广大,然婆伐(Bhava)亦为“异目”之主。
Verse 67
एवंभूतेन रुद्रेण मोहितेयं कथं भवेत् । सभाग्यो हि पतिः स्त्रीणां सदा भाव्यो रतिप्रियः
如此之鲁陀罗(Rudra),她怎会迷恋?诚然,女子之夫当为有福之人,恒为所慕,且乐于爱欲之欢。
Verse 68
इयं कथं मोहितास्ति निर्गुणेन युगात्मिका । न श्रुतो न च विज्ञातो न दृष्टः केन वा शिवः
她乃诸劫之体,怎会为无相无德之主所迷?湿婆(Śiva)未曾为人所闻,亦未被真实所知,更未被任何人所见。
Verse 69
सकामानां च भूतानां दुर्लभो हि सदाशिवः । तपसा परमेणैव गर्वितेयं सुमध्यमा
对被欲望驱使的众生而言,萨达湿婆确实难以证得。这位纤腰女子唯因至上苦行而生傲意。
Verse 70
निःस्तंभो हि सदा स्थाणुः कथं प्राप्स्यति तं पतिम् । मयोक्तं किं विशालाक्षि कस्मान्मे रुषिताऽधुना
室多奴恒常无所依凭——她怎能得他为夫?噢,明眸广目的你,我说了什么,竟令你如今对我动怒?
Verse 71
यावद्रोषो भवेन्नॄणां नारीणां च विशेषतः । तेन रोषेण तत्सर्वं भस्मीभूतं भविष्यति
只要人心中生起嗔怒——尤其是女子——凭那嗔火,这一切都将化为灰烬。
Verse 72
सुकृतं चोर्जितं तन्वि सत्यमेवोदितं सति । कामः क्रोधश्च लोभश्च दंभो मात्सर्यमेव च
噢,纤柔之人,我所言确是真实:辛苦积聚的福德虽能增长,却仍受欲、嗔、贪、伪饰与嫉妒的侵扰。
Verse 73
च प्रपंचश्चतेन सर्वं विनश्यति । तस्मात्तपस्विभिर्युक्तं कामक्रोधादिवर्जनम्
由此,一切世间缠缚皆得摧灭。因此,修苦行者应当舍离欲、嗔以及诸如此类。
Verse 74
यदीश्वरो हृदि मध्ये विभाव्यो मनीषिभिः सर्वदा ज्ञप्तिमात्रः । तदा सर्वैर्मुनिवृत्त्या विभाव्यस्तपस्विभिर्नान्यथा चिंतनीयः
若智者恒常于心之中央观想主宰,唯为清净纯觉;则诸苦行者当以牟尼之心境观修于彼,不应以他法别想。
Verse 75
एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोस्तदाब्रवीद्विजया तं च सर्वम् । गच्छात्र किंचित्तव नास्ति कार्यं न वक्तव्यं वचनं बालिशान्यत्
闻听商婆(Śambhu)之言,毗阇耶遂尽言答曰:“去吧,此处无你之事;莫再说这般稚拙之语。”
Verse 76
एवं विवदमानं तं बटुरूपं सदाशिवम् । विसर्जयामास तदा विजया वाक्यकोविदा
如是,当化作少年梵行者之萨达湿婆仍在辩争时,善于辞令的毗阇耶当即将他遣退。
Verse 77
तिरोधानं गतः सद्यो महेशो गिरिजां प्रति । अलक्ष्यमाणः सर्वासां सखीनां परमेश्वरः
霎时,摩诃伊湿(Maheśa)遁入隐没,转向吉丽迦(Girijā);至上自在主对她诸侍伴皆不可见。
Verse 78
प्रादुर्बभूव सहसा निजरूपधरस्तदा । यदा ध्यानस्थिता देवी निजध्यानपरा सती
继而,他忽然以自性真身显现——当时女神、贞德的萨蒂端坐禅定,悉心专注于内在观修。
Verse 79
तदा हृदिस्थो देवेशो बहिर्हृष्टिचरोभवत् । नेत्रे उन्मील्य सा साध्वी गिरिजायतलोचना । अपश्यद्देवदेवेशं सर्वलोकमहेश्वरम्
那时,原本安住于心中的诸天之主向外显现。那位圣洁的吉丽迦(帕尔瓦蒂),明眸广目,睁开双眼,得见诸神之神、统御一切世界的大自在天。
Verse 80
द्विभुजं चैकवक्त्रं कृत्तिवाससमद्भुतम् । कपर्दं चंद्ररेखांकं निवीतं गजचर्मणा
他奇妙非凡:双臂一面,披着皮衣;发髻盘结,缀以新月之纹;又以象皮为带束身。
Verse 81
कर्णस्थौ हि महानागौ कंबलाश्वतरौ तदा । वासुकिः सर्पराजश्च कृताहारो महाद्युति
当时,两条大蛇——甘婆罗与阿湿伐多罗——安置在他的双耳;而婆苏吉,蛇族之王,光辉灿然、丰盛健壮,也同样庄严其身。
Verse 82
वलयानि महार्हाणि तदा सर्पमयानि च । कृतानि तेन रुद्रेण तथा शोभाकराणि च
随后又有珍贵的臂钏——以蛇为饰而成——由那位鲁陀罗亲自造就,同样赐予光华与庄严。
Verse 83
एवंभूतस्तदा शंभुः पार्वतीं प्रति चाग्रतः । उवाच त्वरया युक्तो वरं वरय भामिनि
于是,具此圣相的商婆对站在面前的帕尔瓦蒂说道;他催促道:“美丽的女神啊,选择一项恩赐吧——说出你所愿求的。”
Verse 84
व्रीडया परया युक्ता साध्वी प्रोवाच शंकरम् । त्वं नाथो मम देवेश त्वया किं विस्मृतं पुरा
她怀着至深的羞怯与端庄,向商羯罗说道:“你是我的主宰,噢诸天之天主——那么,你怎会忘却往昔所行之事?”
Verse 85
दक्षयज्ञविनाशं च यदर्थं कृतवान्प्रभो । स त्वं साहं समुत्पन्ना मेनायां कार्यसिद्धये
“噢主宰,为了那一缘由,你昔日毁灭了达克沙的祭祀——如今你在此,我亦由梅那再生,只为成就那同一神圣之旨。”
Verse 86
देवानां देवदेवेश तारकस्य वधं प्रति । भवतो हि मया देव भविष्यति कुमारकः
“噢诸天之天主,为诸神之利、为诛灭塔罗迦:由你与我,噢主宰,必将诞生一位圣子。”
Verse 87
तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं मम वाक्यं महेश्वर । गंतव्यं हिमवत्पार्श्व नात्र कार्या विचारणा
“因此,噢大自在天(Maheśvara),你当依我之言而行:应往雪山王希摩伐特身旁去;此事不必再作思量。”
Verse 88
याचस्व मां महादेव ऋषिभिः परिवारितः । करिष्यति न संदेहस्तव वाक्यं च मे पिता
“噢大天(Mahādeva),请在诸仙(ṛṣi)环侍之中前来求娶我。毫无疑问,我父必将应允你的请求,并敬奉你的言语。”
Verse 89
दक्षकन्या पुराहं वै पित्रा दत्ता यदा तव । यथोक्तविधिना तत्र विवाहो न कृतस्त्वया
从前我为达叉之女,父亲将我许配于你;然而你并未在彼处依照所规定的仪轨举行婚礼。
Verse 90
न ग्रहाः पूजितास्तेन दक्षेण च महात्मना । ग्रहाणां विषयत्वेन सच्छिद्रोऽयं महानभूत्
而那位大心的达叉并未礼敬诸“伽罗诃”(行星神)。由于将诸伽罗诃置于疏忽之境,此一大事遂成缺失,满含破绽。
Verse 91
तस्माद्यथोक्तविधिना कर्तुमर्हसि सुव्रत । विवाहं स्वं महाभाग देवानां कार्यसिद्धये
因此,噢持善誓者、噢有福者,你当依照所说的仪轨成就你自己的婚礼,为使诸天之事业得以圆满。
Verse 92
तदोवाच महाबाहो गिरिजां प्रहसन्निव । स्वभावेनैव तत्सर्वं जंगमाजंगमं महत् । जातं त्वया मोहितं च त्रिगुणैः परिवेष्टितम्
于是,那位臂力无双的主宰仿佛含笑答吉利迦曰:“凭你自身的本性,这广大世界——动与不动——皆得出生;而它亦被迷惑,为三种古那所缠裹。”
Verse 93
अहंकारात्समुत्पन्नं महत्तत्त्वं च पार्वति । महत्तत्त्वात्तमो जातं तमसा वेष्टितं नभः
噢帕尔瓦蒂,由“我执”(阿含迦罗,ahaṃkāra)生起“大原理”(Mahat-tattva)。由大原理生出“暗性”(tamas);而虚空(nabhas)亦为此暗性所笼罩。
Verse 94
भसो वायुरुत्पन्नो वायोरग्निरजायत । अग्नेरापः समुत्पन्ना अद्भ्यो जाता मही तदा
由那本基而起风;由风而生火。由火而出水;由水而后大地显现。
Verse 95
मह्यादिकानि स्थास्नूनि चराणि च वरानने । दृश्यंयत्सर्वमेवैतन्नश्वरं विद्धि मानिनि
美面者啊,大地及其余一切——不动者与动者——凡所见之物,当知皆为无常可坏,傲慢的女子啊。
Verse 96
एकोऽनेकत्वमापन्नो निर्गुणो हि गुणावृतः । स्वज्योतिर्भाति यो नित्यं परज्योत्स्नान्वितोऽभवत् । स्वतंत्रः परतंत्रश्च त्वया देवि महत्कृतम्
一者示现为多;无相者似被诸相所覆。恒以自光照耀者,竟如伴随他光而现。自在者成了依他——此大变易由汝所作,女神啊。
Verse 97
मायामयं कृतमिदं च जगत्समग्रं सर्वात्मना अवधृतं परया च बुद्ध्या । सर्वात्मभिः सुकृतिभिः परमार्थभावैः संसक्तिरिंद्रियगणैः परिवेष्टितं च
此整个宇宙乃以摩耶之作而成,并由至上自性与超越智慧所摄持。即便安住于究竟真实的有福善人,亦复缠著——为诸根之众所围绕。
Verse 98
के ग्रहाः के उडुगणाः के बाध्यंते त्वया कृताः । विमुक्तं चाधुना देवि शर्वार्थं वरवर्णिनि
哪些行星、哪些星宿、哪些众生为汝所制而受拘束?而今,女神啊,为了沙尔瓦(Śarva)之旨意,汝又释放了什么,绝色者?
Verse 99
गुणकार्यप्रसंगेन आवां प्रादुर्भवः कृतः । त्वं हि वै प्रकृतिः सूक्ष्मा रजःसत्त्वतमोमयी
由于诸“德”(guṇa)及其作用的展开,我们二者的显现得以成就。汝实为微细的原质(Prakṛti),由激性(rajas)、纯性(sattva)与暗性(tamas)所成。
Verse 100
व्यापारदक्षा सततमहं चैव सुमध्यमे । हिमालयं न गच्छामि न याचामि कथंचन
我恒常善于成办诸事,噢纤腰者,我不往喜马拉雅,也绝不以任何方式乞求。
Verse 101
देहीति वचनात्सद्यः पुरुषो याति लाघवम् । इत्थं ज्ञात्वा च भो देवि किमस्माकं वदस्व वै
仅凭一句命令“施与!”,人便立刻得以轻卸其担。既知如此,噢女神,请实告我等:当作何行?
Verse 102
कार्यं त्वदाज्ञया भद्रे तत्सर्वं वक्तुमर्हसि । तेनोक्तात्र तदा साध्वी उवाच कमलेक्षणा
“依汝圣命,吉祥女主啊,凡当行之事,愿尽为宣说。”如是请问之时,彼位莲华眼的贞淑圣女便开口说道。
Verse 103
त्वमात्मा प्रकृतिश्चाहं नात्र कार्या विचारणा । तथापि शंभो कर्तव्यं मम चोद्वहनं महत्
“汝为至上之我(Ātman),我为原质(Prakṛti);此中无须思量。然则,噢商布(Śambhu),汝当行一大事:以婚礼之仪郑重承纳我为妻。”
Verse 104
देहो ह्यविद्ययाक्षिप्तो विदेहो हि भवान्परः । तथाप्येवं महादेव शरीरावरणं कुरु
此身确由无明所驱而投入有生;而汝乃超越之主,无身无相。然即便如此,噢摩诃提婆,请披取身躯之覆。
Verse 105
प्रपंचरचनां शंभो कुरु वाक्यान्मम प्रभो । याचस्व मां महादेव सौभाग्यं चैव देहि मे
噢商婆,噢主宰——愿你依我之言安排世间之局。噢摩诃提婆,请来求取我手,并赐我吉祥的婚姻福分。
Verse 106
इत्येवमुक्तः स तया महात्मा महेश्वरो लोकविडंबनाय । तथेति मत्वा प्रहसञ्जगाम स्वमालयं देववरैः सुपूजितः
她如此启请,那位大心的摩诃伊湿伐罗——为令世间得见神圣戏剧——便允诺道:“如是。”他含笑而行,受诸天上首隆重礼敬,遂归于自家圣居。
Verse 107
एतस्मिन्नंतरे तत्र हिमवान्गिरिभिः सह । मेनया भार्यया सार्द्धमाजगाम त्वरान्वितः
其间正当此时,喜马梵急速来到那里,偕同诸山,并与其妻梅那同行。
Verse 108
पार्वतीदर्शनार्थं च सुतैश्च परिवारितः । तेन दृष्टा महादेवी सखीभिः परिवारिता
为求得见帕尔瓦蒂,且被诸子环绕,他看见了大女神;女神亦为侍伴所围绕。
Verse 109
पार्वत्या च तदा दृष्टो हिमवान्गिरिभिः सह । अभ्युत्थानपरा साध्वी प्रणम्य शिरसा तदा । पितरौ च तदा भ्रातॄन्बंधूंश्चैव च सर्वशः
于是,帕尔瓦蒂见到喜马梵,与群山同在。那位贤淑圣洁的女子,欲起身以示恭敬,便当时俯首顶礼,向父母、兄弟以及一切亲族,周遍致敬。
Verse 110
स्वमंकमारोप्य महायशास्तदा सुतां परिष्वज्य च बाष्पपूरितः । उवाच वाक्यं मधुरं हिमालयः किं वै कृतं साध्वि यथा तथेन
随后,声名显赫的喜马拉雅将女儿抱上膝头,紧紧拥她,双目盈泪;他以柔甜之语说道:“善女啊,究竟发生了什么,为何诸事竟至如此?”
Verse 111
तत्कथ्यतां महाभागे सर्वं शुश्रूषतां हि नः । तच्छ्रुत्वा मधुरं वाक्यमुवाच पितरं प्रति
“大福德者啊,请将一切尽说;我们都渴望聆听。”听到这甜美之语,她便向父亲答言。
Verse 112
तपसा परमेणैव प्रार्थितो मदनांतकः । शांतं च मे महात्कार्यं सर्वेषामपि दुर्ल्लभम्
她说道:“唯以至上苦行,我曾祈请摩陀那安多迦(灭欲神迦摩者)。而我那宏大之愿——为一切众生所难成——如今已安然圆满。”
Verse 113
तत्र तुष्टो महादेवो वरणार्थं समागतः । स मयोक्तस्तदा शंभुर्ममषाणिग्रहः कथम्
在那里,大自在天摩诃提婆心生欢喜,为纳受新娘而来。于是我对商婆(湿婆)说道:“我的手当如何奉献于婚礼之中?”
Verse 114
क्रियते च तदा शंभो मम पित्रा विनाधुना । यतागतेन मार्गेण गतोऽसौ त्रिपुरांतकः
“如今,噢 Śambhu(湿婆啊),我父亲正不待你而行其仪式。Tripurāntaka(灭三城者)已循他来时之路离去。”
Verse 115
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवाप परमां मुदम् । बंधुभिः सह धर्मात्मा उवाच स्वसुतां पुनः
听闻她的话语,那位持法之人充满无上的欢喜;与诸亲族同在,他又再对自己的女儿开口。
Verse 116
स्वगृहं चाद्य गच्छामो वयं सर्वे च भूधराः । अनया राधितो देवः पिनाकी वृषभध्वजः
“今日我们众山之主都当回归各自的住处。因她之功,神祇——执弓之主Pinākī、牛为旗帜者——已被如法安奉而得欢喜。”
Verse 117
इत्यूचुस्ते सुराः सर्वे हिमालयपुरोगमाः । पार्वतीसहिताः सर्वे तुष्टुर्वाग्भिरादृताः
诸天如是言说,以喜马拉雅为首;众人并与帕尔瓦蒂同在,以恭敬之辞赞颂主宰。
Verse 118
तां स्तूयमानां च तदा हिमालयो ह्यारोप्य चांसं वरवर्णिनीं च । सर्वेथ शैलाः परिवार्य चोत्सुकाः समानयामासुरथ स्वमालयम्
当她正受赞颂之时,喜马拉雅将那肤色莹美的少女举起置于肩上;诸山热切环绕,遂将她迎送至自家住处。
Verse 119
देवदुंदुभयो नेदुः शंखतूर्याण्यनेकशः । वादित्राणि बहून्येव वाद्यमानानि सर्वशः
天界的战鼓轰然回响;法螺与号角一再鸣响。诸般乐器处处齐奏,四方皆闻。
Verse 120
पुष्पर्षेण महता तेनानीता गृहं प्रति
在一阵盛大的花雨之中,她被护送着走向家宅。
Verse 121
सा पूज्यमाना बहुभिस्तदानीं महाविभूत्युल्लसिता तपस्विनी । तथैव देवैः सह चारणैश्च महर्षिभिः सिद्धगणैश्च सर्वशः
当时,那位苦行的少女以大威光而辉耀,受众多者礼敬——诸天、迦罗那(Cāraṇa)、大圣仙(Ṛṣi),以及四方的悉地众(Siddha)皆来供奉。
Verse 122
पूज्यमाना तदा देवी उवाच कमलासनम् । देवानृषीन्पितॄन्यक्षानन्यान्सर्वान्समागतान्
在受礼敬之时,女神遂对莲座者迦摩罗娑那(梵天 Brahmā)发言,并对一切来集者——诸天、圣贤、祖灵(Pitṛ)、夜叉(Yakṣa)及其他众——一并宣告。
Verse 123
गच्छध्वं सर्व एवैते येन्ये ह्यत्र समागताः । स्वंस्वं स्थानं यताजोषं सेव्यतां परमेश्वरः
“凡在此集会者,今皆可离去。各归其所,当安住于本分;并于彼处——随其位分——礼敬帕拉梅湿伐罗(至上主宰湿婆)。”
Verse 124
एवं तदानीं स्वपितुर्गृहं गता संशोभमाना परमेण वर्चसा । सा पार्वती देववरैः सुपूजिता संचिंतयंती मनसा सदाशिवम्
于是当时,帕尔瓦蒂回到父家,周身放射无上光辉。她受诸天中最尊胜者恭敬供养,心中恒常观念萨达湿婆。