Adhyaya 18
Mahesvara KhandaKedara KhandaAdhyaya 18

Adhyaya 18

本章以层层对话展开。罗摩沙(Lomāśa)叙述:诸天被阿修罗击败后,化作禽兽之形离开阿摩罗伐底(Amarāvatī),投奔迦叶波(Kaśyapa)圣净的修行林(āśrama),向阿底提(Aditi)诉说困厄。迦叶波说明阿修罗之强源于苦行(tapas),并为阿底提制定一项有次第的年度毗湿奴誓戒(Viṣṇu-vrata):自婆陀罗钵陀月(Bhādrapada)起守净与节食,于十一日(Ekādaśī)斋戒、夜间守醒,于十二日(Dvādaśī)如法行破斋(pāraṇa)并供养尊贵的二生者(dvija);如此连行十二个月,终以在圣瓶(kalaśa)上特别礼拜毗湿奴为圆满。 阇那尔达那(Janārdana)欢喜,现为 bāṭa 之形,受请护佑诸天。随后叙事转入布施(dāna)伦理之论,以因陀罗的贪取对照婆利(Bali)的慷慨。又举一则譬喻:一名罪业深重的赌徒,因偶然向湿婆(Śiva)献供而令业果生效,暂得如因陀罗之位,显明《往世书》所重之“意乐—供献—神恩”的法则。章节继而引向婆利—侏儒化身(Bali–Vāmana)序列:婆利行马祭(aśvamedha)的背景、伐摩那(Vāmana)来临、许诺三步之地,以及师长舒克罗(Śukra)的警示,铺陈誓愿所系的施舍与宇宙再平衡之间的神学张力。

Shlokas

Verse 1

। लोमश उवाच । कर्मणा परिभूतो हि महेंद्रो गुरुमब्रवीत् । विना यत्नेन संक्लेसात्तर्तुं कर्म्म किमुच्यताम्

洛摩沙说道:确实,摩诃因陀罗(因陀罗)为自身业力所压,便对师长说道:“不经竭力劳苦,有何法门可渡过此业障之苦?”

Verse 2

बृहस्पतिरुवाचेदं त्यक्त्वा चैवामरावतीम् । यास्यामोऽन्यत्र सर्वे वै सकुटुंबा जिगीपवः

布里哈斯帕提说道:“离开阿摩罗伐底吧;我们众人携家眷前往他处,求得再度得胜。”

Verse 3

तथा चक्रुः सुराः सर्वे हित्वा चैवामरावतीम् । बर्हिणो रुपमास्थाय गतः सद्यः पुरंदरः

于是诸天皆照做,舍离阿摩罗伐底。普兰达罗(因陀罗)则化作孔雀之形,立刻离去。

Verse 4

काको भूत्वा यमः साक्षात्कृकलासो धनाधिपः । अग्निः कपोतको भूत्वा भेको भूत्वा महेश्वरः

阎摩亲自化为乌鸦;财宝之主化为蜥蜴。火神阿耆尼化为鸽子,而大自在天(摩诃伊湿伐罗)化为青蛙。

Verse 5

नैरृतस्तत्क्षणादेव कपोतोऽभूत्ततो गतः । पाशी कपिंजलो भूत्वा वायुः पारावतोऽभवत्

奈利利多刹那间化作鸽子而去;执绳索之伐楼那化作鹧鸪(francolin);风神伐由化作斑鸠。

Verse 6

एवं नानातनुभृतो हित्वा ते त्रिदिवं गताः । कश्यपस्याश्रमं पुण्यं संप्राप्तास्ते भयातुराः

于是他们化现种种身形,离开三天界;因恐惧而惶惶不安,来到迦叶波圣洁的隐修院。

Verse 7

अदितिं मातरं सर्वे शशंसुर्दैत्यचेष्टितम्

众人都向母亲阿底提禀告了代底耶诸魔的行径与阴谋。

Verse 8

अप्रियं तदुपाकर्ण्य ह्यदितिः पुत्रलालसा । उवाच कश्यपं सा तु सुराणां व्यसनं महत् । महर्षे श्रयतां वाक्यं श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि

阿底提听闻这令人悲痛之事,因思念诸子而心切,便对迦叶波诉说天众所遭的大祸:“大圣仙啊,愿你垂听我言;既已听闻,当行其所当行。”

Verse 9

दैत्यैः पराजिता देवा हित्वा चैवामरावतीम् । त्वदीयमाश्रमं प्राप्तास्तान्रक्षस्व प्रजापते

诸天被檀那婆击败,舍离阿摩罗伐底而来至你的道场。噢生主(Prajāpati)啊,请护佑他们。

Verse 10

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कश्यपो वाक्यमब्रवीत् । तपसा महता तन्वि जानीहि त्वं च भामिनि । अजेया ह्यसुराः साध्वि भृगुणा ह्यनुमोदिताः

听罢她的话,迦叶波说道:“纤细者啊,热情的女子啊,当知唯有以大苦行(tapas)方能成就。贤淑者啊,阿修罗确实难以征服,因为他们得到了婆利古(Bhṛgu)的认可。”

Verse 11

तेषां जयो हि तपसा उग्रेणाऽद्येन भामिनि । कुरु शीघ्रतरेणैव सुराणां कार्यसिद्धये

“热情的女子啊,要战胜他们,确须从今日起修行猛烈的苦行。为成就诸天之事,当即速行。”

Verse 12

व्रतमेतन्महाभागे कथयाम्यर्थसिद्धये । तत्कुरुष्व प्रयत्नेन यथोक्तविधिना शुभे

“大福德者啊,我将为成就所求而宣说此誓戒(vrata)。吉祥的女子啊,当依所说仪轨,勤勉奉行。”

Verse 13

मासि भाद्रपदे देवि दशम्यां नियता शुचिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत विष्णोः प्रीत्यर्थमेव च

“女神啊,于跋陀罗钵陀月(Bhādrapada)之第十日(第十月相日),当自持清净,行一食戒(ekabhakta),唯为取悦毗湿奴(Viṣṇu)。”

Verse 14

प्रर्थनीयो हरिः साक्षात्सर्वकामवरेश्वरः । मंत्रेणानेन सुभगे तद्भक्तैर्वरवर्णिनि

“哈利(Hari)亲自——一切所愿之赐福主宰——当以此真言祈请;福慧的、肤色莹美的女子啊,应由他的信众如此奉祷。”

Verse 15

तव भक्तोस्म्यहं नाथ दशम्यादिदिनत्रयम् । व्रतं चराम्यहं विष्णो अनुज्ञां दातुमर्हसि

噢主宰,我是您的虔信者。自达沙弥日起,连续三日我将奉行誓戒。噢毗湿奴,请赐予我许可。

Verse 16

अनेनैव च मंत्रेण प्रार्थनीयो जगत्पतिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत तच्च भक्तं च केवलम्

正以此咒,当恭敬祈请世间之主。应守“独食”(ekabhakta):只进一餐,除此之外不取他物。

Verse 17

रंभापत्रे च भोक्तव्यं वर्जितं लवणेन हि । एकादश्यां चोपवासं प्रकुर्वीत प्रयत्नतः

应在香蕉叶上用食,并避开盐分。于爱迦达湿(Ekādaśī)之日,当勤谨守斋。

Verse 18

रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रयत्नेन सुमध्यमे । द्वादश्यां निपुणत्वेन पारणा तु विधानतः । कर्तव्या ज्ञातिभिः सार्द्धं भोजयित्वा द्विजीत्तमान्

夜间当勤谨守夜(jāgaraṇa),噢纤腰之女。至十二日(Dvādaśī),应依仪轨善巧行“帕拉那”(pāraṇā,正当解戒),并与亲族同在,先供养上等婆罗门后而行。

Verse 19

एवं द्वादशमासांस्तु कुर्याद्व्रतमतंद्रितः । मासि भाद्रपदे प्राप्ते एकादश्यां प्रयत्नतः । विष्णुमभ्यर्च्य यत्नेन कलशोपरि संस्थितम्

如是,当不懈怠地守此誓戒满十二个月。待跋陀罗钵陀月(Bhādrapada)来临,于爱迦达湿(Ekādaśī)之日,更当谨慎用功,礼拜安置于圣水瓶(kalaśa)之上的毗湿奴尊。

Verse 20

सौवर्णं राजतं वापि यताशक्त्या प्रकल्पयेत् । श्रवणेन तु संयुक्तां द्वादशीं पापनाशिनीम् । व्रती उपवसेद्यत्नात्सर्वदोषप्रशांतये

应随自身能力,备办金制或银制的供器与供品。于能灭罪的十二日(Dvādaśī),当与室罗婆那宿(Śravaṇa)相应之时,持戒行愿者当谨慎斋戒,以息灭一切过失。

Verse 21

एवं हि कश्यपेनोक्तं श्रुत्वाऽदितिरथाचरत् । व्रतं सांवत्सरं यावन्नियमेन समन्वितता

阿底提听闻迦叶波如此所说,便依言奉行。她以戒律自持,具足诸般约束,整整一年修持此誓愿。

Verse 22

वर्षांतेन व्रतेनैव परितुष्टो जनार्दनः । प्रादुर्बभूव द्वादश्यां श्रवणेन तदा द्विजाः

此誓愿至岁终圆满,令阇那尔达那(Janārdana)大为欢喜。于是于十二日(Dvādaśī),当室罗婆那宿(Śravaṇa)当值之时——噢,诸二生者——他便示现其身。

Verse 23

बटुरूपधरः श्रीशो द्विभुजः कमलेक्षमः । अतसीपुष्पसंकाशो वनमालाविभूषितः

吉祥之主室利沙(Śrīśa)化现为一位年少梵行童子:双臂具足,莲华之眼,光辉如阿多西花(atasī),并以林野花鬘庄严其身。

Verse 24

तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा पूजामध्येऽदितिस्तदा । कश्यपेन समायुक्ता साऽस्तौषीत्कमलेक्षणा

阿底提见到他,在供奉礼仪之中顿生惊叹。她与迦叶波一同,赞颂那位莲华眼的主宰。

Verse 25

अदितिरुवाच । नमोनमः कारणकारणाय ते विश्वात्मने विश्वसृजे चिदात्मने । वरेण्यरूपाय परावरात्मने ह्यकुंठबोधाय नमोनमस्ते

阿底提说道:顶礼,顶礼于您——诸因之因;宇宙之我、宇宙的创造者;觉知之自性。您具最应受礼敬之圣相;既超越又遍在之自我;智慧无碍者——我再三顶礼于您。

Verse 26

इति स्मृतस्तदाऽदित्या देवानां परिरच्युतः । प्रहस्य भगवानाह अदितिं देवमातरम्

当时,阿底提如此忆念并祈请之后,不退转的主阿周多——诸天的归依处——含笑对阿底提、诸天之母开口说道。

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । तपसा परमेणैव प्रसन्नोहं तवानघे । अमुना वपुषा चैव देवानां कार्यसिद्धये

世尊说道:因你至上的苦行,我对你甚为欢喜,清净无罪者。并且正以此身,我前来成就诸天之事。

Verse 28

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमदितिस्तमुवाचह । भगवन्पराजिता देवा असुरैर्बलवत्तरैः । तान्रक्ष शरणापन्नासुरान्सर्वाञ्जनार्दन

听闻主的言语后,阿底提对他说:“大主啊,诸天已被更强大的阿修罗击败。请护佑一切前来归依的天神——阇那尔达那。”

Verse 29

निशम्य वाक्यं किल तच्च तस्या विष्णुर्विकुंठाधिपतिः स एकः । ज्ञात्वा च सर्वं सुरचेष्टितं तदा बलेश्च सर्वं च चिकीर्षितं च

听了她的话,毗湿奴——唯一天界毗昆塔之主——洞悉一切:诸天的用意,以及当时巴利所倚仗的力量与他正筹谋要做的全部计划。

Verse 30

किं कार्यमद्यैव मया हि कार्यं येनैव देवा जयमाप्नुवंति । पराजयं दैत्यवराश्च सर्वे विष्णुः परात्मैव विचिंत्य सर्वम्

“今日我当何为?行何举措,方能令诸天获胜,令诸大阿修罗尽皆败北?”毗湿奴,那无上之大我,如是遍观一切。

Verse 31

गदमुवाच भगवान्गच्छस्वाद्य वधं प्रति । वैरोचनिं महाभागे घात यस्व त्वरान्विता

世尊对神杵(Gadā)说道:“即刻前去诛杀。幸运者啊,速速击倒毗卢遮那之子(巴利)。”

Verse 32

गदोवाच हृषीकेशं प्रहसन्तीव भामिनी । मया ह्यशक्यो वधितुं ब्रह्मण्यो हि बलिर्महान्

神杵似笑非笑地对赫利希盖沙(Hṛṣīkeśa)说道:“我无法杀他,因为伟大的巴利是婆罗门的虔诚守护者。”

Verse 33

चक्रं प्रति तदा विष्मुरुवाच परिसांत्वयन् । त्वं गच्छ बलिनं हंतुं शीघ्रमेव सुदर्शन

于是毗湿奴宽慰着他们,对神轮说道:“去吧——速速诛杀巴利,苏达尔沙那啊。”

Verse 34

तदोवाच त्वरेणैव चक्रपाणिं सुदर्शनम् । न शक्यते मया हंतुं बलिनं तं महाप्रभो

苏达尔沙那随即迅速回答那位持轮的主宰:“伟大的主啊,我无法诛杀那位巴利。”

Verse 35

ब्रह्मण्योऽसि यथा विष्णो तथासौ दैत्यपुंगवः । धनुषा च तथैवोक्तः शार्ङ्गपाणिश्च विस्मितः । चिंतयामास बहुधा विमृश्य सुचिरं बहु

“噢毗湿奴,你如是敬奉婆罗门,那位最杰出的代底耶亦复如是。”闻此言,执持娑楞伽弓的娑楞伽波尼大为惊异,遂多方思惟,久而深深省察。

Verse 36

अत्रिरुवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे किमकुर्वस्तदुच्यताम्

阿特里说道:“那么,那些阿修罗众都做了什么?请为我说来。”

Verse 37

लोमश उवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे बलिप्रभृतयो दिवि । रुरुधुर्नगरीं रम्यां योद्धुकामाः पुरंदरम्

洛摩沙说道:“当时,一切阿修罗——以婆利为首——在天界围困那座可爱之城,欲与普兰达罗(因陀罗)交战。”

Verse 38

न विदुर्ह्यसुराः सर्वे गतान्देवांस्त्रिविष्टपात् । नानारूपधरां स्तस्मात्कश्यपस्याश्रयं प्रति

诸阿修罗皆不知诸天已离开三十三天(Triviṣṭapa)。因此,诸天化现种种形相,前往迦叶波处求依止与庇护。

Verse 39

प्राकारमारुह्य तदा हि संभ्रमाद्दैत्याः सुरेशं प्रति हंतुकामाः । यावत्प्रविष्टा ह्यमरावतीं तां शून्यामपश्यन्परितुष्टमानसाः

其时,代底耶众因激动而登上城垣,欲杀诸天之主。然当他们进入那阿摩罗伐底时,却见城中空寂无一人,遂心满意足。

Verse 40

इंद्रासने च शुक्रेण ह्यभिषिक्तो बलिस्तदा । सहाभिषेकविधिना ह्यसुरैः परिवारितः

于是,舒克罗(Śukra)在因陀罗之座上为婆利行灌顶加冕;诸阿修罗环侍左右,王者受膏之仪悉皆如法圆满。

Verse 41

तथैवाधिष्ठितो राज्ये बलिर्वैरोचनो महान् । शुशुभे परया भूत्या महेंद्राधिकृतस्तदा

如是,伟大的婆利·毗卢遮那安立王位,放射无上光辉;彼时他已摄取了昔日摩诃因陀罗(因陀罗)所执掌的权柄。

Verse 42

नागैश्चासुरसंघैश्च सेव्यमानो महेंद्रवत् । सुरद्रुमो जितस्तेन कामधे नुर्मणिस्तथा

诸那伽与阿修罗众如侍另一位摩诃因陀罗般侍奉他;凭此胜利,他得到了天界如愿神树,并同样获得赐愿宝珠与迦摩德奴。

Verse 43

दानैर्द्दाता च सर्वेषां येऽन्ये दानित्वमागताः । सर्वेषामेव भूतानां दानैर्दाता बलिर्महान्

以其布施,他超越一切以慷慨著称之人;凭借施舍,伟大的婆利成为众生皆蒙其惠的施主。

Verse 44

यान्यान्कामयते कामां स्तान्सर्वान्वितरत्यसौ । सर्वेभ्योऽपि स चार्थिभ्यो दानवानामधीश्वरः

凡人所求之愿,他悉皆施与成就;那位达那婆之主,对一切求乞者无有例外,尽皆布施。

Verse 45

शौनक उवाच । देवेंद्रो हि महाभाग न ददाति कदाचन । कथं बलिरसौ दाता कथयस्व यथातथम्

圣者绍那迦说道:“噢,大福德者!天帝因陀罗从不施与。既如此,为何婆利却被称颂为大施主?请如实为我等宣说。”

Verse 46

लोमश उवाच । यत्नतो येन यत्किंचित्क्रियते सुकृतं नरैः । शुभं वाप्यशुभं वापि ज्ञातव्यं हि विपश्चिता

罗摩沙说道:“凡人以审慎用功而作的任何行为——无论吉祥或不吉祥——智者都应如理明了。”

Verse 47

शक्रो हि याज्ञिको विप्रा अश्वमेधशतेन वै । प्राप्तराज्योऽमरावत्यां केवलं भोगलोलुपः

诸婆罗门啊!释迦(因陀罗)确曾行祭;以百次马祭(Aśvamedha)得阿摩罗伐底之王位——然而他不过贪恋享乐而已。

Verse 48

अर्थितं तत्फलं विद्धि पुनः कार्पण्यमाविशत् । पुनर्मरणमाविश्य श्रीणपुण्यो भविष्यति

当知:那正是他所求之果;随后吝啬之心又再度侵入。并且再入死亡之轮回,他将成为福德减损之人。

Verse 49

य इंद्र कृमिरेव स्यात्कृमिरंद्रो हि जायते । तस्माद्दानात्परतरं नान्यदस्तीह मोचनम्

即便是因陀罗也能沦为一条虫,而由虫又可生为“虫中之王”。因此在此世间,没有比布施(dāna)更高的解脱之道。

Verse 50

दानाद्धि प्राप्यते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो न संशयः । मोक्षात्परतरा भक्तिः शूलपाणौ हि वै द्वजाः

由布施,确能得智慧;由智慧而得解脱——毫无疑惑。然而,对执三叉戟之主(Śūlapāṇi)的虔敬(bhakti)更胜于解脱,噢,二生者。

Verse 51

ददाति सर्वं सर्वेशः प्रसन्नात्मा सदाशिवः । किंचिदल्पेन तोयेन परितुष्यति शंकरः

萨达湿婆(Sadāśiva)为万有之主,心怀欢悦时便赐予一切。商羯罗(Śaṅkara)即使只受一掬清水、以至诚奉献,也能满足。

Verse 52

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । विरोचनसुतेनेदं कृतमस्ति न संशयः

就在此处,我将引述这一则古老而神圣的传说。此事乃毗罗遮那(Virocana)之子所为——毫无疑惑。

Verse 53

कितवो हि महापापो देवब्राह्मणनिंदकः । निकृत्या परयोपेतः परदाररतो महान्

那赌徒确是大罪人——诋毁诸天与婆罗门;满怀欺诈,且深深沉溺于他人之妻。

Verse 54

एकदा तु महापापात्कैतावाच्च जितं धनम् । गणिकार्थे च पुष्पाणि तांबूलं चंदनं तथा

有一次,他以大罪与欺诈赢得些许钱财;又为一名歌妓,备办花朵、槟榔叶(tāmbūla)以及檀香。

Verse 55

कौपीनमात्रं तस्यैव कितवस्य प्रदृश्यते । कराभ्यां स्वस्तिकं कृत्वा गंधमाल्यादिकं च यत्

人们看见那赌徒只系着一条腰布。他双手结成“卍”吉祥印,手中拿着所携之物——香料、花鬘等。

Verse 56

गणिकार्थमुपादाय धावमानो गृहं प्रति । तदा प्रस्खलितो भूमौ निपपात च तत्क्षणात्

他为那歌妓携带这些物品,奔向她的住处;就在那时,他在地上失足打滑,顷刻间跌倒。

Verse 57

पतनान्मूर्छया युक्तः क्षणमात्रं तदाऽभवत् । ततो मूर्छागतस्यास्य पापिनोऽनिष्टकारिणः

因那一跌,他昏厥了片刻。随后,当他在昏迷中躺着——他这罪人、作恶之徒——

Verse 58

बुद्धिः सद्यः समुत्पन्ना कर्मणा प्राक्तनेन हि । निर्वेदं परमापन्नः कितवो दुःखसंयुतः

顷刻之间,凭借往昔业力的推动,正见在他心中生起。那赌徒满怀忧苦,陷入深切的厌离与悔悟。

Verse 59

भूम्यां निपतितं यच्च गंधपुष्पादिकं महत् । समर्पितं शिवायेति कितवेनाप्यबुद्धिना

即便那大量的香料、花等供品落在地上——虽由一名愚昧的赌徒口称“奉献于湿婆(Śiva)”而献上——也被视为供奉湿婆而蒙受纳受。

Verse 60

चित्रगुप्तेन चाख्यातं दत्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

据赤多罗笈多(Citragupta)所奏,你确曾在临终之际再行供施,将那坠落之物亦奉献于湿婆——至上之我。

Verse 61

पचनीयोसि मे मंद नरकेषु महत्सु च । इत्युक्तो धर्मराजेन कितवो वाक्यमब्रवीत्

法王阎摩说道:“愚昧之人啊,你当在诸大地狱中被‘烹煮’般受苦。”被如此宣告,那赌徒便开口答道。

Verse 62

पापाचारो हि भगवन्कश्चिन्नैव मया कृतः । विमृश्यतां मे सुकृतं याथातथ्येन भो यम

他禀告道:“大主啊,我并未蓄意行恶。噢阎摩,请如实审察我的善业功德。”

Verse 63

चित्रगुप्तेन चाख्यातं द्त्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

赤多罗笈多宣称:你确在生命终了之时再行供施,将那坠落之物亦奉献于湿婆——至上之我。

Verse 64

तेन कर्मविपाकेन घटिकात्रयमेव च । शचीपतेः पदं विद्धि प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

由于此业之成熟果报,仅三伽提迦(短暂片刻)之久,当知你必得达至舍契之主(因陀罗)之位,毫无疑惑。

Verse 65

आगतस्तत्क्षणाद्देवः सुर्वैः समन्वितः । ऐरावतं समारूढो नीतोऽसौ शक्रमंदिरम् । शक्रः प्रबोधितस्तेन गुरुणा भावितात्मना

就在那一刻,一位天神与诸天众同来。那人乘坐爱罗婆多(Airāvata),被带往因陀罗的天宫;而因陀罗也被那位自心调御、光明澄净的上师唤醒。

Verse 66

घटिकात्रितयं यावत्तावत्कालं पुरंदर । निजासनेऽपि संस्थाप्यः कितवोऽपि ममाज्ञया

“噢,普兰达罗(因陀罗)啊,三伽提迦之久——仅此一段时辰——依我之命,连这赌徒也当安坐于你自己的宝座之上。”

Verse 67

गुरोर्वचनमार्कर्ण्य कृत्वा शिरसि तत्क्षणात् । गतोऽन्वत्रैव शक्रोऽसौ कितवो हि प्रवेशितः । भवनं देवराजस्य नानाश्चर्यसमन्वितम्

听闻上师之命,立刻顶戴于首以示恭顺,释迦(因陀罗)当即前往;那赌徒也确被引入天帝那充满无数奇瑞的瑰丽宫殿之中。

Verse 68

शक्रासनेऽभिषिक्तोऽसौ राज्यं प्राप्तः शतक्रतोः । शंभोर्गंधप्रदानाच्च पुष्पतांबूलसंयुतम्

他在因陀罗之座上受灌顶,遂得释多迦罗图(因陀罗)之王权。此皆由向商婆(Śambhu)奉献芬芳,并同献花与檀布罗(tāmbūla,蒌叶槟榔)而来。

Verse 69

किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने । अर्पयंति सदा भक्त्या गंधपूष्पादिकं महत्

更何况那些具足信心者,常以虔敬之心向湿婆——至上之我——奉献殊胜供品,如芬芳、花鬘等种种供养。

Verse 70

शिवसायुज्यमायाताः शिवसेनासमन्विताः । प्राप्नुवंति महामोदं शक्रो ह्येषां च किंकरः

他们已得与湿婆合一(萨尤吉亚),并由湿婆的神圣眷属随侍,遂获至上大乐;诚然,连释迦罗(因陀罗)也成了他们的侍从。

Verse 71

शिवपूजारतानां च यत्सुखं शांतचेतसाम् । ब्रह्मशक्रादिकानां च तत्सुखं दुर्लभं महत्

凡乐于礼敬湿婆、心念寂静者所享之乐,乃广大难得之喜;即便梵天、释迦罗(因陀罗)等诸天,也难以获得此等安乐。

Verse 72

वराकास्ते न जानंति मूढा विषयलोलुपाः । वंदनीयो महादेवो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

可怜那些愚痴之人,贪恋诸境;他们不知:大天(摩诃提婆)当受顶礼,常住湿婆(萨达湿婆)实应供奉礼拜。

Verse 73

पूजनीयो महादेवः प्राणिभिस्तत्त्ववेदिभिः । तस्मादिंद्रत्वमगमत्कितवो घटिकात्रयम्

大天(摩诃提婆)当为知真理的众生所供奉礼拜。因此,基塔瓦得至因陀罗之位——却仅三伽提迦(短暂片刻)而已。

Verse 74

पुरोधसाभिषिक्तोऽसौ पुरंदरपदे स्थितः । तदानीं नारदेनोक्तः कितवोऽसौ महायशाः

他由祭司行灌顶礼而受加持,安坐于普兰达罗(因陀罗)之位;当时,那位声名显赫的基塔瓦被那罗陀开口相告。

Verse 75

इन्द्राणीमानयस्त्वेति यथा राज्यं सुशोभितम् । ततः प्रहस्य चोवाच कितवः शिववल्लभः

那罗陀说道:“请把因陀罗尼带来,使王国庄严华美。”随即,吉多婆——湿婆所钟爱者——含笑答道。

Verse 76

इन्द्राण्या नास्ति मे कार्यं न वाच्यं ते महामते । एवमुक्त्वाथ कितवः प्रदातुमुपचक्रमे

吉多婆说:“我不需要因陀罗尼;大德之人啊,此事不必再提。”说罢,吉多婆便开始施与诸般赠礼。

Verse 77

ऐरावतमगस्त्याय प्रददौ शिववल्लभः । विश्वामित्राय कितवो ददौ हयमुदारधीः

这位为湿婆所爱者,将爱罗婆多赐予阿伽斯底耶;心怀高贵的吉多婆又赠一匹骏马给毗湿瓦密多罗。

Verse 78

उच्चैःश्रवससंज्ञं च कामधेनुं महायशाः । ददौ वशिष्ठाय तदा चिंतामणिं महाप्रभम्

那位声名显赫者又赐予婆悉吒名为“乌柴赫施罗婆斯”与“迦摩提奴”的奇妙珍宝;继而奉上光辉赫奕的如意宝珠——真多摩尼。

Verse 79

गालवाय महातेजास्तदा कल्पतरुं च सः । कौंडिन्याय महाभागः कितवोपि गृहं तदा

随后,那位威德炽盛者赐给伽罗婆一株如意树迦尔帕塔鲁;同一时刻,吉多婆——那位乔装的“赌徒”——也赐予福分深厚的拘丁尼耶一所宅第。

Verse 80

एवमादीन्यनेकानि रत्नानि विविधानि च । ददावृषिभ्यो मुदितः शिवप्रीत्यर्थमेव च

就这样,他心怀欢喜,将许多种类各异的珍宝施与诸仙圣,只为取悦湿婆(Śiva)而已。

Verse 81

घटितकात्रितयं यावत्तावत्कालं ददौ प्रभुः । घटिकात्रितयादूध्व पूर्वस्वामी समागतः

主赐予那段时限——三“伽提迦”(短暂的计时单位)。三伽提迦过去之后,先前的主人便到来。

Verse 82

पुरंदरोऽमरावत्यामुपविश्य निजासने । ऋषिभिः संस्तुतश्चैव शच्या सह तदाऽभवत्

普兰达罗(因陀罗)端坐于阿摩罗伐底的本座之上;当时诸仙圣赞颂于他,他与舍契(Śacī)一同安住其间。

Verse 83

शचीमुवाच दुर्मेधाः कितवेनासि भामिनि । भुक्ता ह्यस्यैव कथय याथातथ्येन शोभने

那愚昧之人对舍契(Śacī)说道:“嗔烈的女子啊,你已被那‘赌徒’所享用了吗?美丽者啊,请如实道来,按事情本来的样子说。”

Verse 84

तदा प्रहस्य चोवाच पुरंदरमकल्मषा । आत्मौपम्येन सर्वत्र पश्यति त्वं पुरंदर

这时,无垢的舍契(Śacī)含笑对普兰达罗说道:“普兰达罗啊,你以自身为尺度,来观照一切处的一切事。”

Verse 85

असौ महात्मा कितवस्वरूपी शिवप्रसादात्परमार्थविज्ञः । वै राग्ययुक्तो हि महानुभावो येनापि सर्वं परमं प्रपन्नम्

那位大灵者虽示现为“赌徒”之相,却因湿婆的恩典而通达至上真义。具足真实离欲,乃大威德者——由其引领,一切皆归向至上者。

Verse 86

राज्यादिकं मोहमयं च पाशं त्यक्ता परेभ्यो विजयी स जातः

他舍弃了王权等迷妄之网罗,遂成胜者,超越众人。

Verse 87

वचो निशम्य देवेश इंद्राण्याः स पुरंदरः । व्रीडायुक्तोऽभवत्तूष्णीमिंद्रासनगतस्तदा

听到因陀罗尼的话,诸天之主普兰达罗心生惭愧,坐在因陀罗宝座上,当即默然无言。

Verse 88

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं वाक्यविदां वरः । ऐरावतो न दृश्येत तथैवोच्चैःश्रवा हयः

那位善于言辞者对布里哈斯帕提说道:“不可让爱罗婆多现于眼前;同样,也不可让天马优钵迦伊赫施罗婆现见。”

Verse 89

पारिजातादयः सर्वे पदार्थाः केन वा हृताः । गुरुरुवाचेदं कितवेन कृतं महत्

“这些珍宝——从波利阇多树起——是谁夺走的?”师尊答道:“此等大事,乃那‘赌徒’(狡诈者)所为。”

Verse 90

ऋषिभ्यो दत्त मद्यैव यावत्सत्ता हि तस्य वै । स्वसत्तायां महत्यां च स्वसत्ता ये भवंति च

“此事确由我亲自赐予诸位圣仙(Ṛṣi),只要他的威势与地位确实尚能持存。并且在他自身宏大的位分之中,那些依凭自身正当立足而安住者,也同样得以安稳不失。”

Verse 91

अप्रमात्ताश्च ये नित्यं शिवध्यानपरायणाः । ते प्रियाः शंकरस्यैव हित्वा कर्मफलानि वै । केवलं ज्ञानमाश्रित्य ते यांति परमं पदम्

“凡恒常警醒、不懈专注于观想湿婆(Śiva)者,实为商羯罗(Śaṅkara)所钟爱。舍离对业果之执著,唯依解脱之智,他们得至无上境地。”

Verse 92

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य चेंद्रो बृहस्पतेर्वाक्यमिदं वभाषे । प्रायो यमो वक्ष्यति सर्वमेतत्समृद्धये ह्यात्मनश्चैव शक्रः

听罢他的话,因陀罗对布里哈斯帕提(Bṛhaspati)说道:“想必阎摩(Yama)会把这一切都说明白,使我得以重获自身的兴盛与安泰。”

Verse 93

तथेति मत्वा गुरुणा सहैव राजा सुराणां सहसा जगाम । स्वकार्यकामो हि तथा पुरंदरो ययौ पुरीं संयमिनीं तदानीम्

心念“如此便好”,诸天之王便与其师尊一同迅速启程。为成就自身所求,破城者(普兰达罗,因陀罗)当即前往三昧弥尼(Saṃyaminī)——克制之城、阎摩之居所。

Verse 94

यमेन पूज्यमानो हि शक्रो वाक्यमुवाच ह । त्वया दत्तं मम पदं कितवाय दुरात्मने

当阎摩礼敬款待之时,释迦罗(因陀罗)说道:“你竟把我的位阶与尊位赐给那赌徒——一个心性邪恶之人。”

Verse 95

अनेनैतत्कृतं कर्म्म जुगुप्सितं महत्तरम् । मदीयानि च रत्नानि यानि सर्वाण्यनेन वै । एभ्य एभ्यः प्रदत्तानि धर्म्म जानीहि तत्त्वतः

此事乃由他所为——卑鄙可憎,且罪重非常。我的一切珍宝,不论为何物,确已被他四处分散施与。你当如实了知此“法(Dharma)”之事的真相。

Verse 96

त्वं धर्मनामासि कथं कितवाय प्रदत्तवान् । मम राज्यविनाशाय कृतमस्ति त्वयाऽधुना

你名为“法(Dharma)”,却怎能把(我的位分与权柄)交给一个赌徒?正因如此,我的国度如今被你招致毁灭。

Verse 97

आनयस्व महाभाग गजादीनि च सत्वरम् । अन्यानि चैव रत्नानि दत्तानि च यतस्ततः

噫,尊贵者,请速速带回大象等物,并将那些被四处施与的其余珍宝也一并取回。

Verse 98

निशम्य वाक्यं शक्रस्य यमो वचनमब्रवीत् । कितवं च रुषाविष्टः किं त्वया पापिना कृतम्

听闻释迦罗(因陀罗)之言,阎摩答道:“那赌徒——被忿怒所攫——你这罪人究竟做了什么?”

Verse 99

भोगार्थं चैव यद्दत्तं शक्रराज्यं त्वयाऽधुन् । प्रदत्तं च द्विजातिभ्यो ह्यन्यथा वै कृतं महत्

方才赐予你的因陀罗之主权,本只为你自受其乐;然而你却将之施与二次生者(dvija)。此举实为违背正当次第的重大过失。

Verse 100

अकार्यं वै त्वया मूढ परद्रव्यापहारणम् । तेन पापेन महता निरयं प्रतिगच्छसि

愚人啊!你做了不当之事——夺取他人财物。因这重大罪业,你将堕入地狱。

Verse 101

यमस्य वचनं श्रुत्वा कितवो वाक्यमब्रवीत् । अहं निरयगामी च नात्र कार्या विचारणा

听了阎摩之言,那赌徒答道:“我确实是要赴地狱之人——此处无需再作思量。”

Verse 102

यावत्स्वता मम विभो जाता शक्रासने तथा । तावद्दत्तं हि यत्किंचिद्द्विजेभ्यो हि यथातथम्

“主宰啊!只要我曾坐于帝释之座,在那期间我所有的一切——无论如何得来——都施与诸二生者。”

Verse 103

यम उवाच । दानं प्रशस्तं भूम्यां च दृश्यते कर्म्मणः फलम् । स्वर्गे दानं न दातव्यं केनचित्कस्यचित्क्वचित् । तस्माद्दंड्योऽसि रे मूढ अशास्त्रीयं कृतं त्वया

阎摩说道:“布施在世间诚然可赞,其果报亦随业而现;但在天界,任何人于任何时处都不应向任何人施与。故此你当受罚,愚人啊,你所行违背《圣典》(śāstra)。”

Verse 104

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ताः दुरात्मनाम् । सर्वेषां पापशीलानां शास्तऽहं नात्र संशयः

“对自持之人,师尊(guru)为教诫者;对恶人,国王为惩戒者;而对一切嗜罪成性者,我即是惩罚者——此中毫无疑虑。”

Verse 105

एवं निर्भर्त्सयित्वा तं कितवं धर्मराट्स्वयम् । उवाच चित्रगुप्तं च नरके पच्यतामयम् । तदा प्रहस्य चोवाच चित्रगुप्तो यमं प्रति

于是,法王(达摩罗阇)亲自斥责那赌徒后,对记业官赤多罗笈多说:“让此人在地狱中受煎煮。”当时,赤多罗笈多含笑,对阎摩答道。

Verse 106

कथं निरयगामित्वं कितवस्य भविष्यति । येन दत्तो ह्यगस्त्याय गज ऐरावतो महान्

“这赌徒怎会堕入地狱?正是他把伟大的象王爱罗婆多(Airāvata)布施给圣者阿伽斯提耶(Agastya)啊。”

Verse 107

तथाश्वो ह्यब्धिसंभूतो गालवाय महात्मने । विश्वामित्राय भद्रं ते चिंतामणिर्महाप्रभः

“同样,那匹出自大海的神骏之马被布施给大德伽罗婆(Gālava);而赐予毗湿瓦密多(Viśvāmitra)——愿你吉祥——的是光辉而威力无比的如意宝珠‘真多摩尼’(Cintāmaṇi)。”

Verse 108

एवमादीनि रत्नानि दत्तानि कितेवन हि । तेन कर्मविपाकेन पूजनीयो जगत्त्रये

“如此等种种珍宝,确由那赌徒布施而出。由于此业的成熟果报,他在三界之中亦堪受敬礼。”

Verse 109

शिवमुद्दिश्य यदत्तं स्वर्गे मर्त्ये च यैर्नरैः । तत्सर्वं त्वक्षयं विद्यान्निश्छिद्रं कर्म चोच्यते । तस्मान्नरकगामित्वं कितवस्य न विद्यते

“凡人若以主宰湿婆为所缘而行布施——无论在天界或在人间——当知这一切皆为不坏不尽;此名为无缺无间之业。因此,吉多婆(Kitava)并无堕入地狱之报。”

Verse 110

यानियानि च पापानि कितवस्य महात्मनः । भस्मीभूतानि सर्वाणि जातानि स्मरणाच्च वै

无论那位高贵的基塔瓦曾有何等罪业,皆因一念忆念而尽成灰烬。

Verse 111

शंभोः प्रसादात्सर्वाणि सुकृतानि च तत्क्षणात् । तद्वचश्चित्रगुप्तस्य निशम्य प्रेतराट् स्वयम्

蒙商布(湿婆)之恩,一切福德当下显现。阎摩——亡者之主——亲闻吉多罗古普塔之言,便…

Verse 112

प्रहस्यावाङ्मुखो भूत्वा इद माह शतक्रतुम् । त्वं हि राजा सुरेंद्राणां स्थविरो राज्यलंपटः

阎摩含笑,俯首而言于沙塔克拉图(因陀罗):“你虽为诸天之王,却已年迈,仍贪恋王权。”

Verse 113

अश्वमेधशतेनैव एकं जन्मार्जितं कृतम् । त्वया नास्त्यत्र संदेहो ह्यर्ज्जितं तेन वै महत्

仅以百次马祭(阿湿婆梅陀),便可得一生所积之功德。于你此事无疑——由此确已获得广大成就。

Verse 114

प्रार्थयित्वा ह्यगस्त्यादीन्मुनीन्सर्वान्विशेषतः । अर्थेन प्रणिपातेन त्वया लभ्यानि तानि च । गजादिकानि रत्नानि येन त्वं च सुखी त्वरन्

若以供奉与顶礼恳请诸位牟尼,尤以阿伽斯提耶为最,你便能得彼等珍宝:大象等与诸般宝物,由此你将迅速得安乐。

Verse 115

तथेति मत्वा वचनं पुरंदरो गतः पुरीं स्वामविवेकदृष्टिः । अभ्यर्थयामास विनम्रकंधरश्चर्षीस्ततो लब्धवान्पारिजातम्

他心念“就如此吧”,遵从教诲,普兰达罗(因陀罗)回到自己的城都,明辨之见复归。俯首谦恳地祈请诸仙人,遂从他们处得到了波利阇多树。

Verse 116

अनेनैव प्रकारेण लब्धराज्यः पुरंदरः । जातस्तदामरावत्यां राजा सह महात्मभिः

正以此法,普兰达罗(因陀罗)重得王国;随后在阿摩罗伐底,他与诸位大心的天众一道,再次为王。

Verse 117

कितवस्य पुनर्जन्म दत्तं वैवस्वतेन हि । किंचितकर्मविपाकेन विरोचनसुतोऽभवत्

基塔瓦确由毗婆斯瓦多(阎摩)赐予再生。因些许余业成熟,他成为毗罗遮那之子。

Verse 118

सुरुचिर्जननी तस्य कितवस्याभवत्तदा । विरोचनस्य महिषी दुहिता वृषपर्वणः । तस्थौ जठरमास्थाय तस्याः सोऽपि महात्मनः

其时,苏鲁琪成为那基塔瓦之母——她是毗罗遮那的王后,弗利沙帕尔梵之女。那位大心者亦入其胎中,安住其内。

Verse 119

तदाप्रभृति तस्यैव प्रह्लादस्यात्मजात्स वै । सुरुचेश्च तथाप्यासीद्धर्मेदाने महामतिः

自此以后,正是那位普罗诃罗陀之子——名为苏鲁切——成为胸怀宏大之人,安住于达摩,尤以布施(檀那,dāna)为至诚所奉。

Verse 120

तेनैव जठरस्थेन कृता मतिरनुत्तमा । कितवेन कृता विप्रा दुर्लभा या मनीषिणाम्

正是他——尚在母胎之中——便生起无上之决意。噢,婆罗门们,如此决心,即便出自被称为“赌徒/欺诳者”之人,也极其罕见,纵在智者之中亦难得见。

Verse 121

एकदा वै तदा शक्रो ययौ वैरोचनं प्रति । हंतुकामो हि दैत्येंद्रं विप्रो भूत्वाऽथ याचकः

有一次,在那时,释迦罗(因陀罗)前往毗卢遮那,意欲诛杀那位檀那婆之主;于是他化作婆罗门之相,作为乞者前去求施。

Verse 122

विरोचनगृहं प्राप्त इंद्रो वाक्यमुवाच ह । स्थविरो ब्राह्मणो भूत्वा देहीति मम सुव्रत । मनस्वी त्वं च दैत्येंद्र दाता च भुवनत्रये

因陀罗来到毗卢遮那家中,说道:“我现作年迈婆罗门之身,向你求施——请赐与我吧,噢善誓之人。你心志高远,噢代底耶之主,并以三界施主之名而著称。”

Verse 123

तव विप्रा महाभाग चरितं परमाद्भुतम् । वर्णयन्ति समा जेषु स्थित्वा कीर्ति च निर्मलाम् । याचकोऽहं च दैत्येंद्र दातुरर्महसि सुव्रत

“噢有福者,噢大心之主——婆罗门们传颂你至极奇妙的行迹,并以此在诸会众中树立你清净无瑕的声名。我亦为求施之人,噢代底耶之王;噢善誓者,你是施者的归依与支柱。”

Verse 124

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । किं दातव्यं तव विभो वद शीघ्रं ममाधुना

听罢此言,代底耶之主答道:“噢可敬者,我当赐你何物?请速速告知我,就在此刻。”

Verse 125

इंद्रो हि विप्ररूपेण विरोचनमुवाच ह । याचयामि च दैत्येंद्र यदहं परिभावितः

因陀罗化作婆罗门,对毗罗遮那说道:“噢,代底耶之主,我祈求的正是我心所系、所愿之物。”

Verse 126

आत्मप्रीत्या च दातव्यं मम नास्त्यत्र संशयः । उवाच प्रहसन्वाक्यं प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

“施与当以自心欢喜而行——对此我毫无疑虑。”说罢含笑,普罗诃罗陀之子、阿修罗如是开口。

Verse 127

ददाम्यात्मशिरो विप्र यदि कामयसेऽधुना । इदं राज्यमनायासमियं श्रीर्नान्यगामिनी । अहं समर्पयिष्यामि तव नास्त्यत्र सशयः

“婆罗门啊,若你此刻愿要,我便献出自己的头颅。此国度不劳而得,此福祚亦不转归他处——我都将奉交于你;对此毫无疑虑。”

Verse 128

इत्युक्तस्तेन दैत्येन विमृश्य च तदा हरिः । उवाच देहि मे स्वीयं शिरो मुकुटसेवितम्

那代底耶如此言毕,诃利(因陀罗)略作思量,遂说道:“把你自己的头颅——那为王冠所尊饰的头颅——赐与我。”

Verse 129

एवमुक्ते तु वचने शक्रेण द्विजरूपिणा । त्वरन्महेंद्राय तदा शिवर उत्कृत्त्य वै मुदा । स्वकरेण ददौ तस्मै प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

当化作婆罗门的释迦罗(因陀罗)如此开口时,普罗诃罗陀之子——那阿修罗——急趋至摩诃因陀罗前,欢喜自断其首,亲手置于因陀罗掌中作为布施之礼。

Verse 130

प्रह्लादेन पुरा यस्तु कृतो धर्म्मः सुदुष्करः । केवलां भक्तिमाश्रित्य विष्णोस्तत्परचेतसा

往昔普罗诃罗陀所行那极其艰难之法,唯依对毗湿奴的纯一奉爱而得成就,心念全然专注于彼。

Verse 131

दानात्परतरं चान्यत्क्वचिद्वस्तु न विद्यते । तद्दानं च महापुण्यमार्तेभ्यो यत्प्रदीयते

世间无有一物胜过布施;而施与困厄受苦之人者,其功德最为殊胜。

Verse 132

स्वशक्त्या यच्च किंचिच्च तदानंत्याय कल्पते । दानात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते

随己之力所施哪怕微少,亦成为无尽功德之因;于三界之中,莫有高于布施者。

Verse 133

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं च प्रकीर्तिततम् । तथा कृतमनेनैव दानं सात्त्विकलक्षणम्

布施被宣说为三类:萨埵性、罗阇性与惰性;以此方式并怀此意而行,此施即具萨埵布施之相。

Verse 134

शिर उत्कृत्त्य चेंद्राय प्रदत्तं विप्ररूपिणे । किरीटः पतितस्तत्र मणयो हि महाप्रभाः

当头颅被斩下并奉与化作婆罗门之相的因陀罗时,王冠当场坠落,其上宝珠放射出宏伟光辉。

Verse 135

ऐकपद्येन पतितास्ते जाता मंडलाय वै । दैत्यानां च नरेंद्राणां पन्नगानां तथैव च

诸宝同在一落之间坠下,遂化为圆轮之饰——适合赐予阿修罗族的达伊提耶、世间人王,亦同样适合诸龙蛇之主。

Verse 136

विरोचनस्य तद्दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । गायंत्यद्यापि कवयो दैत्येंद्रस्य महात्मनः

毗罗遮那之布施,名闻三界;直至今日,诗人仍歌咏那位大心的达伊提耶之王。

Verse 137

विरोचनस्य पुत्रोऽभूत्कितवोऽसौ महाप्रभः । मृते पितरि जातोऽसौ माता तस्य पतिव्रता

毗罗遮那有一子,名吉多婆,光辉赫奕;其父既逝之后方才诞生,而其母为守夫誓的贞妇(pativratā)。

Verse 138

कलेवरं च तत्याज पतिलोकं गता ततः । भार्गवेणाभिषिक्तोऽसौ जनकस्य निजासने

其母遂舍此身,往归夫君之界;而其子则由婆尔伽瓦为之灌顶加冕,安坐于父王本座之上。

Verse 139

नाम्ना बलिरिति ख्यातो बभूव च महायशाः । तेन सर्वे सुरगणास्त्रासिताः सुमहाबलाः

他以“婆利”(Bali)之名名扬四方,声誉宏大;凭其威力,诸天神众纵然强盛无比,亦尽皆心生恐惧。

Verse 140

गतस्ते कथिताः पूर्वं कश्यपस्याश्रमं शुभम् । तदा बलिरभूदिन्द्रो देवपुर्यां महायशाः

如先前所述,他们前往迦叶波(Kaśyapa)吉祥的隐修院;其时,声名显赫的巴利(Bali)在天城中成为因陀罗。

Verse 141

स्वयं तताप तपसा सूर्यो भूत्वा तदाऽसुरः । ईशो भूत्वा स्वयं चास्ते ऐशान्यां दिशि पालयन्

那阿修罗亲自修行苦行,光辉炽盛如同太阳;并且自成主宰,亲自驻守统御东北方。

Verse 142

तथा च नैरृतो भूत्वा तथा त्वंबुपतिः स्वयम् । धनाध्यक्ष उदीच्यां वै स्वयमास्ते बलिस्तदा । एवमास्ते बलिः साक्षात्स्वयमेव त्रिलोकभुक्

同样地,他成为尼利提(Nirṛti)方位的主宰,也亲自成为水界之主;又在北方担任财富的总司,彼时巴利亲自执掌这些职分。于是巴利确然显现为三界的享有者与至上君王。

Verse 143

शिवार्चनरतेनैव कितवेन बलिर्द्विजाः । पूर्वाभ्यासेन तेनैव महादानरतोऽभवत्

诸位二次生者啊,巴利虽狡黠,却因乐于礼敬供奉湿婆,并凭借先前修习所成的同一习气,而转而倾心于大施与广布慈惠。

Verse 144

एकदा तु सभामध्ये आस्थितो भृगुणा सह । दैत्येंद्रैः संवृतः श्रीमाञ्छंडामर्कौ वचोऽब्रवीत्

有一次,他与婆利古(Bhṛgu)同坐于朝会之中;那位光辉灿然者被诸代提耶之主环绕,遂向旃陀(Chaṇḍa)与阿摩罗迦(Amarka)发言。

Verse 145

आवासः क्रियतामत्र क्रियतामत्र असुरैर्म्मम सन्निधौ । हित्वा पातालमद्यैव मा विलंबितुमर्हथ

让阿修罗就在此处——就在此处——在我亲临之前建立居所。今日便舍离帕塔拉(地下界),不可再有迟延。

Verse 146

भार्गवस्तदुपश्रुत्य प्रहस्येदमुवाच ह । यज्ञैश्च विविधैश्चैव स्वर्गलोके महीयते

听到这话,婆尔伽瓦(婆利古)含笑而言:“唯凭种种祭祀(yajña),方能在天界受尊崇、得显扬。”

Verse 147

याज्ञिकैश्च महाराज नान्यथा स्वर्गमेव हि । भोक्तुं हि पार्यते राजन्नान्यता मम भाषितम्

“大王啊,唯有凭借祭祀仪轨——别无他途——方能真实享受天界之乐。大王,这就是我所宣示的定论。”

Verse 148

गुरोर्वचनमाज्ञाय दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । मया कॉतं च यत्कर्म तेन सर्वे महासुराः । स्वर्गे वसंतु सुचिरं नात्र कार्या विचारणा

领会了上师的教诲后,代提耶之主宣言:“凭我将要成就的功业,愿一切大阿修罗久居天界;此事无需再作思量。”

Verse 149

प्रहस्यो वाच भगवान्भार्गवाणां महातपाः । बलिनं बालिशं मत्वा शुक्रो बुद्धिमतां वरः

圣者舒克罗含笑开口——他是大苦行者,亦为婆尔伽瓦族中最具智慧者——心中认定:巴利虽强盛,却仍显稚拙天真。

Verse 150

यत्त्वयोक्तं च वचनं बले मम न रोचते । इहैव त्वं समा गत्य वस्तुं चेच्छसि सुव्रत

噢,巴利,你所说之言令我不悦。若你愿安稳居住,便来此处,就在此地停留吧,善誓之人。

Verse 151

अश्वमेधशतेनैव यज त्वं जातवेदसम् । कर्म्मभूमिं गतो भूत्वा मा विलंबितुमर्हसि

当以整整一百次马祭(Aśvamedha)敬奉生知者阇多吠陀(火神阿耆尼)。既已到达正当的圣业之地,切莫迟延。

Verse 152

तथेति मत्वा स बलिर्महात्मा हित्वा तदानीं त्रिदिवं मनस्वी । दैत्यैः समेतो गुरुणा च संगतो ययौ भुवं सोनुचरैः समेतः

巴利大士心念“如是”,遂于彼时离开三界之天,降往人间;与诸代底耶同往,师尊随侍,眷属随从环绕。

Verse 153

तन्नर्मदाया गुरुकुल्यसंज्ञकं तीरे महातीर्थमुदारशोभम् । गत्वा तदा दैत्यपतिर्महात्मा जित्वा समग्रं वसुधावलं च

其后,代底耶之主、大士前往那尔摩陀河岸,名为“古鲁库利耶”的庄严大圣渡口;并且征服了遍地诸王,统摄大地之环。

Verse 154

ततोऽश्वमेधैर्बहुभिर्विचक्षणो गुरुप्रयुक्तः स महायशाबलिः । ईजे च दीक्षां परमामुपेतो वैरोचनिं सत्यवतां वरिष्ठः

此后,明达而声名赫赫的巴利,在师尊的劝导下,举行了多次马祭(Aśvamedha)。又受持至上的灌顶(dīkṣā)之后,那毗罗遮那之子、诸诚实者之最胜,依仪轨而行礼敬供奉。

Verse 155

कृत्वा ब्राह्मणमाचार्यमृत्विजः षोडशाऽभवन् । सुपरीक्षितेन तेनैव भार्गवेण महात्मना

既立那位婆罗门婆尔伽瓦为阿阇梨(ācārya),便有十六位祭官(ṛtvij)主持仪式;他们皆由那位大心者(舒克罗,Śukra)亲自拣选并考验。

Verse 156

यज्ञानामूनमेकेन शतं दीक्षापरेण हि । बलिना चाश्वमेधानां पूर्णं कर्तुं समादधे

对那位专注于受戒净化(dīkṣā)的国王而言,祭祀之数尚差一场方满百;因此,巴利立誓要圆满完成阿湿婆梅陀(Aśvamedha,马祭)的全数。

Verse 157

यावद्यज्ञशतं पूर्णं तस्य राज्ञो भविष्यति । पुरा प्रोक्तं मया चात्र ह्यदित्या व्रतमुत्तमम्

直到那位国王的一百场祭祀圆满——正如我先前在此所言——阿底提(Aditi)的殊胜誓愿(vrata)便显得至为关键。

Verse 158

व्रतेन तेन संतुष्टो भगवान्हरिरीश्वरः । बटुरूपेम महता पुत्रभूतो बभूव ह

因那誓愿而欢喜的主哈利——至上自在者——确实成为阿底提之子,并以尊贵的“巴图”(baṭu,青年梵行者)之形显现。

Verse 159

अदित्याः कश्यपेनैव उपनीतस्तदा प्रभुः । उपनीतेऽथ संप्राप्तो ब्रह्मा लोकपितामहः

当时,迦叶波(Kaśyapa)为阿底提之故,亲自为主行授线礼(upanayana,圣绳灌顶)。授线既毕,梵天(Brahmā)——诸世界之祖父(Pitāmaha)——便来到那里。

Verse 160

दत्तं यज्ञोपवीतं च ब्रह्मणा परमेष्ठिना । दंडकाष्ठं प्रदत्तं हि सोमेन च महात्मना

至高的造化主梵天(Brahmā,Paramēṣṭhin)赐下神圣的祭绳(yajñopavīta);而大心者苏摩(Soma)亦确实赐予木杖。

Verse 161

मेखला च समानीता अजिनं च महाद्भुतम् । तथा च पादुके चैव मह्या दत्ते महात्मनः

又奉来腰带(mekhalā)与奇妙的羚羊皮;大地亦赐下木屐般的圣履(pādukā)给那位大心者。

Verse 162

तत्र भिक्षा समानीता भवान्या चार्थसिद्धये । एवं भगवते दत्तं विष्णवे बटुरूपिणे

在那里,婆伐尼(Bhavānī)为成就其事而奉上施食(bhikṣā)。如是,这些供献被献给化作少年梵行者(brahmacārin)的世尊毗湿奴(Bhagavān Viṣṇu)。

Verse 163

अभिवंद्य श्रीशो वामनो ह्दितिं तथा । कश्यपंच महातेजा यज्ञवाटं जगाम च । याज्ञिकस्य बलेराह च्छलनार्थं स्वयं प्रभुः

礼敬之后,吉祥之主——侏儒化身婆摩那(Vāmana)——向阿底提(Aditi)与光辉的迦叶波(Kaśyapa)致敬,继而前往祭祀坛场。主宰亲自出行,意在以巧计胜过行祭的婆利(Bali)。

Verse 164

तदा महेशः स जगाम स्वर्गं प्रकंपयन्गां प्रपदा भरेण । स वामनो बटुरूपी च साक्षाद्विष्णुः परात्मा सुरकार्यहेतोः

其时,大主(Maheśa)趋向天界,脚步之重使大地震颤。那以少年苦行者之相示现的婆摩那,正是毗湿奴本身——至上我(Paramātman)——为成就诸天之事而行。

Verse 165

गीर्भिर्यथार्थाभिरभिष्टुतो जनैर्मुनीश्वरैर्देवगणैर्महात्मा । त्वरेण गच्छन्स च यज्ञवाटं प्राप्तस्तदानीं जगदेकबंधुः

他以恰当而真实的言辞,受众人、诸大牟尼与天众所赞颂;那位大魂者疾行而去,遂至祭祀之坛场——全世界唯一的朋友。

Verse 166

उद्गापयन्साम यतो हि साक्षाच्चकार देवो बटुरूपवेषः । उद्गीयमानो भगवान्स ईश्वरो वेदांत वेद्यो हरिरीश्वरः प्रभुः

因为他——虽披着少年梵行者(婆罗门学生)的形貌——却亲自、显然地令《娑曼》圣歌被唱诵。正当众人歌咏之时,那位薄伽梵——哈利、主宰——即是伊湿伐罗,至上君王,唯由吠檀多而可证知。

Verse 167

ददर्श तं महायज्ञमश्वमेधं बलेस्तदा । द्वारि स्थितो महातेजा वामनो बटुरूपधृक्

于是他看见婆利的宏大祭祀——马祭(阿湿婆弥陀)。在门口,光辉灿然的婆摩那立于其间,现少年苦行者之形。

Verse 168

ब्रह्मरूपेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । पवमानस्य च बटोर्वामनस्य महात्मनः

十方的广大空间,皆为他那宏伟如梵天般的形相所遍满——那位清净(pavamāna)的少年苦行者婆摩那,大魂之尊。

Verse 169

तच्छ्रुत्वा च बलिः प्राह शंडामर्क्कौ च बुद्धिमान् । ब्राह्मणाः कतिसंख्याश्च आगताः संति ईक्ष्यताम्

听闻此言,智者婆利对商陀与摩迦说道:“去察看——到来的婆罗门有多少。”

Verse 170

तथेति मत्वा त्वरितावुत्थितौ तौ तदा द्विजाः । शंडामर्कौ समागम्य मंडपद्वारि संस्थितौ

二位婆罗门——善陀与摩罗迦——心念“如是”,便迅速起身前往,立于曼荼罗(会亭)门口。

Verse 171

ददृशाते महात्मानं श्रीहरिं बटुरूपिणम् । त्वरितौ पुनरायातौ बलेः शंसयितुं तदा

他们见到大圣者圣哈利化作少年梵行者之形;随即匆匆返回,欲向巴利禀报。

Verse 172

ब्रह्मचारी समायात एक एव न चापरः । पठनादौ महाराज चागतस्तव सन्निधौ । किमर्थं तन्न जानीमो जानीहि त्वं महामते

“有一位梵行者前来——唯此一人,别无他者。大王啊,他诵读吠陀而至,来到你面前。其来意我们不知;唯愿大智者你自能洞察。”

Verse 173

एवमुक्ते तु वचने ताभ्यां स च महामनाः । उत्थितस्तत्क्षणादेव दर्शनार्थे बटुं प्रति

二人如此禀告后,那位胸怀宏大者(巴利)立刻起身,欲前往瞻见那位少年梵行者。

Verse 174

स ददर्श महातेजा विरोचनसुतो महान् । दंडवत्पतितो भूमौ ननाम शिरसा बटुम्

毗罗遮那之子、威光赫奕的巴利见到他,便如杖般伏倒于地,以首顶礼那位少年梵行者。

Verse 175

आनयित्वा बटुं सद्यः संनिवेश्यः निजासने । अर्घ्यपाद्येन महताभ्यर्चयामास तं बटुम्

他立刻把那位年轻的梵行童子迎来,安置在自己的座位上,并以丰盛的阿尔伽供与洗足之水恭敬礼拜那孩子。

Verse 176

विनम्रकंधरो भूत्वा उवाच श्लक्ष्णया गिरा । कुतः कस्माच्च कस्यासि तच्छिघ्रं कथ्यतां प्रभो

他谦恭地垂肩俯身,以柔和之语说道:“你从何处而来?你是谁?你隶属何人?请速速告知,尊者。”

Verse 177

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विरोचनसुतस्य वै । मनसा हृषितश्चासौ वामनो वक्तुमारभत्

听到毗罗遮那之子的话语,婆摩那心中欢喜,便开始开口说道。

Verse 178

भगवानुवाच । त्वं हि राजा त्रिलोकेशो नान्यो भवितुमर्हसि । स्वकुलं न्यूनतां गच्छेद्यो वै कापुरुषः स्मृतः

世尊说道:“你确是君王,三界之主——除此之外无人堪当。然而被人记作怯懦之辈者,必使自家族脉走向衰落。”

Verse 179

समं वा चाधिको वापि यो गच्छेत्पुरुषः स्मृतः । त्वया कृतं च यत्कर्म्म न कृतं पूर्वजैस्तव

凡前来相近之人——无论与汝等同,或甚至高于汝——皆当依礼敬奉。而你所成就之事,乃你祖先未曾完成之业。

Verse 180

दैत्यानां च वरिष्ठा ये हिरण्यकसिपादयः । कृतं महत्तपो येन दिव्यं वर्षसहस्रकम्

在诸多代提耶之中,最为杰出者——希兰尼亚迦湿布等——修行了极其宏大的苦行,绵延一千个天界之年。

Verse 181

शरीरं भक्षितं यस्य जुषाणस्य तपो महत् । पिपीलिकाभिर्बहुभिर्दंशैश्चैव समावृतम्

当他仍专注于那宏大的苦行时,他的身体被啃噬殆尽,遍体为无数蚂蚁及其叮咬所覆盖。

Verse 182

अभवत्तस्य तज्ज्ञात्वा सुरेंद्रो ह्यगमत्पुरा । नगरं तस्य च तदा सैन्येन महता वृतः

当此事发生后,因陀罗——诸天之主——得知其情,便前往他的城邑;那时城中被一支大军所围。

Verse 183

तत्सन्निधौ हताः सर्वे असुरा दैत्यशत्रुणा । विंध्या तु महिषी तस्य नीयमाना निवारिता

在他眼前,诸阿修罗尽被代提耶之敌所诛。唯有温提耶——他的水牛(坐骑/伴侣)——正被牵走时,被拦阻而止。

Verse 184

नारदेन पुरा राजन्किंचित्कार्यं चिकीर्षुणा । शंभोः प्रसादादखिलं मनसा यत्समीक्षितम् । दैत्येंद्रेण च तत्सर्वं तपसैव वशीकृतम्

大王啊,往昔那罗陀为欲成就一事,蒙商布(湿婆)之恩,于心中观见一切;然而代提耶之王却唯以苦行,便使这一切尽归其掌控。

Verse 185

तस्याः पुत्रो महातेजा येन नीतोऽभवत्सभाम् । तस्य पुत्रो महाभाग पिता ते पितृवत्सलः । नाम्ना विरोचनो विद्वानिंद्रो येन महात्मना

她的儿子光辉炽盛,曾将一人引入会众之中。其子,噢有福者,便是你的父亲——敬爱祖先者——名为毗罗遮那(Virocana),智者、大魂之人,连因陀罗也曾被他制伏与遏止。

Verse 186

दानेन तोषितो राजन्स्वेनैव शिरसा तदा । तस्यात्मजोसि भो राजन्कृतं ते परमं यशः

大王啊,当时他因布施而心满意足——确然是以献出自己的头颅为供养。大王啊,你是他的儿子;因此你已获得至高的声名。

Verse 187

यशोदीपेन महता दग्धाः शलभवत्सुराः । इंद्रोपि निर्जितो येन त्वया नास्त्यत्र संशयः

凭你名声的巨大明灯,诸天如飞蛾扑火般被灼烧;连因陀罗也被你征服——对此毫无疑问。

Verse 188

श्रुतमस्ति मया सर्वं चरितं तव सुव्रत । अल्पकोऽहमिहायातो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः

我已听闻你一切行迹,噢持守善誓者。我以谦卑之身来到此处,安住于梵行(brahmacarya)的誓戒之中。

Verse 189

उटजार्थे च मे देहि भूमीं भूमिभृतांवर । बटोस्तस्यैव तद्वाक्यं श्रुत्वा बलिरभाषत

“请赐我一块土地以建茅庵,噢诸王之最胜者。”听到那位梵行童子这番话,巴利便开口作答。

Verse 190

हे बटो पंडितो भूत्वा यदुक्तं वचनं पुरा । शिशुत्वात्तन्न जानासि श्रुत्वा मन्ये यथार्थतः

“孩子啊!你虽已成学者,却只是复诵久远前所说之言;但因仍是童稚,未能真正领会——我听你所言,便知其真实义趣如此。”

Verse 191

वद शीघ्रं महाभाग कियन्मात्रां महीं तव । दास्यामि त्वरितेनैव मनसा तद्विमृश्यताम्

“快说吧,福德之人:你要多少土地?我即刻赐予——当在心中细细思量。”

Verse 192

तदाह वामनो वाक्यं स्मयन्मधुरया गिरा । असंतोषपरा ये च विप्रा नष्टा न संशयः

于是婆摩那含笑,以柔甜之声说道:“执著不满足的婆罗门必至败亡——此无疑也。”

Verse 193

संतुष्टा ये हि विप्रास्ते नान्ये वेषधरा ह्यमी । स्वधर्मनिरता राजन्निर्दंभा निरवग्रहाः

“知足的婆罗门才是真婆罗门;其余不过是披着外相之人。大王啊,知足者安住自家之法——无矫饰,无执取。”

Verse 194

निर्मत्सरा जितकोधावदान्या हि महामते । विप्रास्ते हि महाभाग तैरियं धार्यते मही

“大智者啊,那些婆罗门无嫉妒,能降伏嗔怒,且真实布施。尊贵之王啊,正由此等婆罗门,大地得以支撑。”

Verse 195

मनस्वी त्वं बहुत्वाच्च दातासि भुवनत्रये । तथापि मे प्रदातव्या मही त्रिपदसंमिता

你意志坚定,又以在三界广行布施而闻名。即便如此,你仍当赐我以三步所量之地。

Verse 196

बहुत्वे नास्ति मे कार्यं मह्या वै सुरसूदन । प्रवेशमात्रमुटजं तथा मम भविष्यति

我不需多大的土地,噬魔者啊;只要一间茅庵,略有容身入门之处,便足够我了。

Verse 197

त्रिपदं पूर्यतेऽस्माकं वस्तुं नास्त्यत्र संशयः । देहि मे क्रमतो राजन्यावद्भूमिभविष्यति । तावत्संख्या प्रदातव्या यदि दातासि भो बले

我等的“三步”必将圆满,毫无疑虑。大王啊,请按步次赐我,直至大地尚存。若你真为施主,婆利啊,这完整之数当尽数赐与。

Verse 198

प्रहस्य तमुवाचेदं बलिर्वैरोचनात्मजः । दास्यामि ते महीं कृत्सां सशैलवनकाननाम्

毗罗遮那之子婆利含笑对他说:“我将把整个大地赐给你,连同群山、森林与荒野密林。”

Verse 199

मदीयां वै महाभाग मया दत्तां गृहाम वै । याचकोऽसि बटो पश्य दानं दैत्याप्रयाचसे

福德之人啊,受纳我所拥有、我已奉献之物。看哪,你是求施者,少行者啊,却连向一位达伊底耶如法求取此施都未曾。

Verse 200

याचको ह्यल्पको वास्तु दाता सर्वं विमृश्य वै । तथा विलोक्य चात्मानं ह्यर्थिभ्यश्च ददाति वै

乞求者所求实为微小,然施主周详思量一切;复观自身之力,乃施与诸来求者。