Adhyaya 1

Verse 1

अथ श्रीस्कान्दे महापुराणे प्रथमं माहेश्वरखण्डं प्रारभ्यते । श्रीगणेशाय नमः । ओंनमो भगवते वासुदेवाय । ओंनारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत्

今于《吉祥·室建陀大往世书》中，第一分部“摩醯湿伐罗篇”（Māheśvara-khaṇḍa）开始。敬礼圣伽内沙。唵——礼敬世尊婆苏提婆。先顶礼那罗延那，又顶礼那罗——人中最胜者，并顶礼女神萨拉斯瓦蒂，然后当宣说“胜利”。

Verse 2

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । तत्रैव नैमिषारण्ये सौनकाद्यास्तपोधनाः । दीर्घसत्रं प्रकुर्वंतः सत्रिणः कर्मचेतसः

在奈弥沙林（Naimiṣāraṇya）——诸圣渡口中最胜的圣地、诸神圣区域中最殊胜的净域——绍那迦等具足苦行功德的诸牟尼，正举行漫长的祭祀会，心念专注于仪轨之业。

Verse 3

तेषां सदर्शनौत्सुक्यादागतो हि महातपाः । व्यासशिष्यो महाप्राज्ञो लोमशोनाम नामतः

因渴望得见诸贤，他便前来：那位大苦行者，乃毗耶娑之弟子、具大智慧的圣仙，名号罗摩沙（Lomaśa）。

Verse 4

तत्रागतं ते ददृशुर्मुनयो दीर्घसत्रिणः । उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे सार्घ्यहस्ताः समुत्सुकाः

诸位正在长时祭会中的牟尼见他来到；众人同时起身，满怀欣悦与恭敬，手捧阿尔伽（arghya）供品以迎接。

Verse 5

दत्त्वार्घ्यपाद्यं सत्कृत्य मुनयो वीतकल्मषाः । तं पप्रच्छुर्महाभागाः शिवधर्मं सविस्तरम्

诸位无垢的牟尼先献上阿尔伽与洗足之水，恭敬礼遇；随后这些大福德者详尽请问他关于湿婆之法（Śiva-dharma）。

Verse 6

ऋषय ऊचुः । कथयस्व महाप्राज्ञ देवदेवस्य शूलिनः । महिमानं महाभाग ध्यानार्चनसमन्वितम्

诸仙人说道：大智者、具福德者啊，请为我等宣说持三叉戟者（Śūlin）、诸神之神的伟大威德，并连同禅观（dhyāna）与礼拜供奉（arcana）之法一并开示。

Verse 7

संमार्जने किं फलं स्यात्तथा रंगावलीषु च । प्रदाने दर्पणस्याथ तथा वै चामरस्य च

清扫并净化圣地会生起何等功德？绘制装饰纹样（raṅgāvalī）又得何果？布施一面镜子，以及供献仪式拂扇（cāmara），其福德为何？

Verse 8

प्रदाने च वितानस्य तथा धारागृहस्य च । दीपदाने किं फलं स्यात्पूजायां किं फलं भवेत्

又，布施华盖（vitāna）以及水流亭舍（dhārāgṛha）有何功德？供灯（dīpa-dāna）得何果报？而礼拜供奉本身又生起何等果德？

Verse 9

कानिकानि च पुण्यानि कथ्यतां शिवपूजने । इतिहासपुराणानि वेदाध्ययनमेव च

请为我们宣说礼敬湿婆所得的种种功德——包括听闻或诵读《伊提哈萨》与《往世书》的功德，以及研习吠陀的功德。

Verse 10

शिवस्याग्रे प्रकुर्वंति कारयन्त्यथ वा नराः । किं फलं च नृणां तेषां कथ्यतां विस्तरेण हि

凡人于湿婆之前亲自所作之供奉，或令他人代作之供奉——这些人将得何等果报？请为我们详尽宣说。

Verse 11

शिवाख्यानपरोलोके त्वत्तो नान्योऽस्ति वै मुने

在此世间，噢牟尼啊，除你之外，确无他人如此专心致志于宣说湿婆的圣传。

Verse 12

इति श्रुत्वा वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । उवाच व्यासशिष्योऽसौ शिवमाहात्म्यमुत्तमम्

听闻诸位心志调伏的牟尼之言后，毗耶娑的弟子便宣说了湿婆至上的伟大功德。

Verse 13

लोमश उवाच । अष्टादशपुराणेषु गीयते वै परः शिवः । तस्माच्छिवस्य माहात्म्यं वक्तुं कोऽपि न पार्यते

罗摩沙说：在十八部《往世书》中，至上之湿婆确被歌咏赞颂。因此，实无人能尽述湿婆的伟大。

Verse 14

शिवेति द्व्यक्षरं नाम व्याहरिइष्यंति ये जनाः । तेषां स्वर्गश्च मोक्षश्च भविष्यति न चान्यथा

凡诵出两音之名“湿婆”者，必得天界与解脱；决无他途。

Verse 15

उदारो हि महादेवो देवानां पतिरिश्वरः । येन सर्वं प्रदत्तं हि तस्मात्सर्व इति स्मृतः

诚然，大天（摩诃提婆）慈悲慷慨，是主宰，是诸天之王。因万有皆由他赐与，故他被忆念为“萨尔瓦”（一切、全体）。

Verse 16

ते धन्यास्ते महात्मानो ये भजंति सदा शिवम्

福哉！福哉！那些恒常礼敬湿婆的伟大灵魂。

Verse 17

विना सदाशिवं योहि संसारं तर्तुमिच्छति । स मूढो हि महापापः शिवद्वेषी न संशयः

凡欲不依萨达湿婆而渡越轮回大海者，实为迷妄之人；罪业深重，且无疑是憎恨湿婆者。

Verse 18

भक्षितं हि गरं येन दक्षयज्ञो विनाशितः । कालस्य दहनं येन कृतं राज्ञः प्रमोचनम्

正是他吞下致命毒液；正是他毁灭了达克沙的祭祀；正是他以火焚退死神，并赐一位国王以解脱。

Verse 19

ऋषय ऊचुः । यथा गरं भक्षितं च यथा यज्ञो विनाशितः । दक्षस्य च तथा ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

诸仙人说道：“请为我们讲述：那毒如何被吞下，祭祀如何被毁；也请说说达克沙后来如何。我们的好奇实在深切。”

Verse 20

सूत उवाच । दाक्षायणी पुरा दत्ता शंकराय महात्मने । वचनाद्ब्रह्मणो विप्रा दक्षेण परमेष्ठिनः

苏多说道：“诸位婆罗门啊，往昔达克沙之女达克沙耶妮奉梵天之命，由达克沙——众生之主、尊贵者——嫁与大心的商羯罗。”

Verse 21

एकदा हि स दक्षो वै नैमिषारण्यमागतः । यदृच्छावशमापन्न ऋषिभिः परिपूजितः

有一次，达克沙仿佛偶然来到奈弥沙林；在那里，他受到诸仙人如法的礼敬与供奉。

Verse 22

स्तुतिभिः प्रणिपातैश्च तथा सर्वैः सुरासुरैः । तत्र स्थितो महादेवो नाभ्युत्थानाभिवादने । चकारास्य ततः क्रुद्धो दक्षो वचनब्रवीत्

摩诃提婆受到众神与阿修罗的赞颂与顶礼，却伫立不动，既未起身也未致意。达刹见状怒火中烧，遂出此言。

Verse 23

सर्वत्र सर्वे हि सुरासुरा भृशं नमंति मां विप्रवराः समुत्सुकाः । कथं ह्यसौ दुर्जनवन्महात्मा भूतादिभिः प्रेतपिशाचयुक्तः । श्मशानवासी निरपत्रपो ह्ययं कथं प्रणामं न करोति मेऽधुना

婆罗门中的尊者啊，无论何处，众神与阿修罗皆急切地向我深切顶礼。为何这所谓的‘大灵’，行径如恶徒，与鬼怪、亡灵及毕舍遮为伍，居于火葬场，不知廉耻，此刻竟不向我行礼？

Verse 24

पाखंडिनो दुर्जनाः पापशीला विप्रं दृष्ट्वा चोद्धता उन्मदाश्च । वध्यास्त्याज्याः सद्भिरेवंविधा हि तस्मादेनं शापितुं चोद्यतोऽस्मि

此类异端，本性邪恶罪孽深重，即便见到婆罗门也狂妄癫狂。这等人理应受到惩罚，被善人摒弃；因此，我决心诅咒他。

Verse 25

इत्येवमुक्त्वा स महातपास्तदा रुषान्वितो रुद्रमिदं बभाषे

那位大苦行者说完这番话后，满腔怒火，随即对鲁陀罗说了以下的话。

Verse 26

श्रृण्वंत्वमी विप्रतमा इदानीं वचो हि मे कर्तुमिहार्हथैतत् । रुद्रो ह्ययं यज्ञबाह्यो वृतो मे वर्णातीतो वर्णपरो यतश्च

愿诸位婆罗门尊者此刻以此言为准，行宜行之事。此鲁陀罗已被我屏除于祭祀之外——他既在种姓之外，又凌驾于种姓之上；故此我已将其逐出。

Verse 27

नंदी निशम्य तद्वाक्यं शैलादो हि रुषान्वितः । अब्रवीत्त्वरितो दक्षं शापदं तं महाप्रभम्

南迪——尸罗陀之子——听闻此言，怒火充盈，立刻对那大主达刹开口，唇间已含诅咒之辞。

Verse 28

नन्द्युवाच । यज्ञबाह्यो हि मे स्वामी महेशोऽयं कृतः कथम् । यस्य स्मरणमात्रेण यज्ञाश्च सफला ह्यमी

南迪说道：“我的主——此大自在天（摩诃伊湿伐罗）——怎会被置于‘祭祀之外’？只要忆念祂，这些祭祀便自得圆满成果！”

Verse 29

यज्ञो दानं तपश्चैव तीर्थानि विविधानि च । यस्य नाम्ना पवित्राणि सोयं शप्तोऽधुना कथम्

“祭祀、布施、苦行，以及种种圣地渡口（提尔他）——皆因祂的圣名而得清净；那么祂如今怎会被诅咒？”

Verse 30

वृथा ते ब्रह्मचापल्याच्छप्तोऽयं दक्ष दुर्मते । येनेदं पालितं विश्वं सर्वेण च महात्मना । शप्तोऽयं स कथं पाप रुद्रोऽयं ब्राह्मणाधम

“心智乖谬的达刹啊，你的诅咒徒然无用，出自婆罗门的傲慢轻狂。那位大我圣者护持此全宇宙——这位鲁陀罗怎会被诅咒？罪人啊，婆罗门中最下劣者！”

Verse 31

एवं निर्भार्त्सितस्तेन नंदिना हि प्रजापतिः । नंदिनं च शशापाथ दक्षो रोषसमन्वितः

就这样，生主达刹被南迪严厉斥责；达刹怒火炽盛，便反过来诅咒南迪。

Verse 32

यूयं सर्वे रुद्रवरा वेदबाह्याश्च वै भृशम् । शप्ताहि वेदमार्गैश्च तथा त्यक्ता महर्षिभिः

“你们众人——鲁陀罗的奉献者——将彻底被逐出吠陀之门。你们受诅咒，与吠陀正道断绝，并为诸大圣仙（摩诃梨希）所弃。”

Verse 33

पाषंडवादसंयुक्ताः शिष्टऽचारबहिष्कृताः । कपालिनः पानरतास्तथा कालमुखा ह्यमी

“他们将与异端邪说相连，被逐出贤雅之行；他们将成为持颅的苦行者（迦波林），嗜饮成癖，并被称为‘迦罗目迦’。”

Verse 34

इति शप्तास्तदा तेन दक्षेण शिवकिंकराः । तदा प्रकुपितो नंदी दक्षं शप्तुं प्रचक्रमे

于是，湿婆的侍从被达克沙诅咒；随即，难提愤怒非常，开始反过来诅咒达克沙。

Verse 35

शप्ता वयं त्वया विप्र साधवः शिवकिंकराः । वृथैव ब्रह्मचापल्यादहं शापं ददामि ते

“婆罗门啊，我们——湿婆正直的侍从——竟被你徒然诅咒，只因你以婆罗门之身而轻率妄动。因此，如今我也要向你宣告诅咒。”

Verse 36

वेदवादरता यूयं नान्यदस्तीतिवादिनः । कामात्मानः स्वर्गपरा लोभमोहसमन्विताः

“你们只沉迷于对吠陀的争辩，并宣称：‘除此之外别无他物。’被欲望驱使，只求天界之乐，却纠缠于贪与痴迷。”

Verse 37

वैदिकं च पुरस्कृत्य ब्राह्मणाः शूद्रयाजकाः । दरिद्रिणो भविष्यंति प्रतिग्रहरताः सदा

假借吠陀权威作幌子，那些为首陀罗主持祭祀的婆罗门将陷于贫困，恒常沉溺于受取施赠。

Verse 38

दक्ष केचिद्भविष्यन्ति ब्राह्मणा ब्रह्मराक्षसाः । लोमश उवाच । विप्रास्ते शपितास्तेन नंदिना कोपिना भृशम्

有些婆罗门将化为梵罗刹（brahma-rākṣasa）——确实机巧。洛摩沙说道：“那些婆罗门被忿怒的难丁（Nandin）严厉诅咒。”

Verse 39

अथाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नंदिनः प्रहसन्निव । उवाच वाक्यं मधुरं बोधययुक्तं सदाशिवः

于是，主听闻难丁之言，仿佛微笑；常住吉祥的萨达湿婆以甘美之语开示，言辞充满教诲与明晰。

Verse 40

महादेव उवाच । कोपं नार्हसि वै कर्तुं ब्राह्मणान्प्रति वै सदा । ब्राह्मणागुरवो ह्येते वेदवादरताः सदा

摩诃提婆说道：“你切莫常常对婆罗门动怒。他们是应受敬奉的师长，恒常安住于吠陀之言与诵持。”

Verse 41

वेदो मंत्रमयः साक्षात्तथा सूक्तमयो भृशम् । सूक्ते प्रतिष्ठितो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम्

吠陀本由真言直接构成，且丰饶汇集诸多颂歌（sūkta）。在这些圣颂之中，一切具身众生之真我得以安立。

Verse 42

तस्मान्नात्मविदो निन्द्या आत्मैवाहं न चेतरः । कोऽयं कस्त्वं क्व चाहं वै कस्माच्छप्ता हि वै द्विजाः

因此，知晓真我者不应受责难：唯有我即是阿特曼，并无“他者”。此人是谁？你是谁？而我在何处？诸婆罗门究竟因何缘故而遭诅咒？

Verse 43

प्रपंचरचनां हित्वा बुद्धो भव महामते । तत्त्वज्ञानेन निर्वर्त्य स्वस्थः क्रोधादिवर्जितः

舍弃编织世间诸构想；觉醒吧，伟心之人。以真理之智成就此道——安住于自性，远离嗔怒等诸染。

Verse 44

एवं प्रबोधितस्तेन शंभुना परमेष्ठिना । विवेकपरमो भूत्वा शैलादो हि महातपाः । शिवेन सह संगम्य परमानंदसंप्लुतः

如是蒙至上主商布教诲，大苦行者舍罗伊达成为辨别智之最胜；及与湿婆相会，便为无上喜乐所淹没。

Verse 45

दक्षोपि हि रुषाऽविष्टऋषिभिः परिवारितः । ययौ स्थानं स्वकं तत्र प्रविवेश रुषाऽन्वितः

达刹亦为嗔怒所执，群仙围随，往其自宅而入，心中仍满是怒火。

Verse 46

श्रद्धां विहाय परमां शिवपूजकानां निंदापरः स हि बभूव नराधमश्च । सर्वैर्महर्षिभिरुपेत्य स तत्र शर्वं देवं निनिन्द न बभूव कदापि शान्तः

他舍弃至上的敬信，专事诋毁湿婆的奉献者，遂沦为人中最下。与诸大圣同至其处时，他甚至讥评舍尔瓦（湿婆）这位天神；而他从未在任何时候得享安宁。