Mantra 30
Rishi: Āditya/Varuṇa complex; specific ṛṣi attribution varies by anuvāka tradition.
Devata: Aditi / Varuṇa (Āditya sovereignty and ordinance)
Chandas: Mixed; extended triṣṭubh/jagatī-like phrasing adapted into yajus-prose.
Samhita Patha (Devanagari)
अदि॑त्या॒स्त्वग॑स्यदि॑त्यै॒ सद॒ आसी॑द । अस्त॑भ्ना॒द्द्यां वृ॑ष॒भो अ॒न्तरि॑क्ष॒ममि॑मीत वरि॒माणं॑ पृथि॒व्याः । आऽसी॑द॒द्विश्वा॒ भुव॑नानि स॒म्राड्विश्वेत्तानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑
Transliteration
adítyās tvág asy adítyai sád āsīt | ástabhṇād dyā́m vṛ́ṣabho antárikṣam amímīta varimā́ṇaṁ pṛthivyā́ḥ | ā́-āsīd ád víśvā bhúvanāni samrā́ḍ víśvét tā́ni váruṇasya vratā́ni ||
Translation
汝为阿底提（Aditi）之肤；为阿底提，先有“有”（sat）。雄牛支撑苍穹，张布中空，量度大地之广阔。彼成为统御一切众有之普遍君王；诚然，此一切皆为伐楼那（Varuṇa）之誓法（vrata）。
Padapatha (Word Analysis)
अदित्याः । त्वक् । असि । अदित्यै । सत् । आसीत् । अस्तभ्नात् । द्याम् । वृषभः । अन्तरिक्षम् । अमिमीत । वरिमाणम् । पृथिव्याः । आ-आसीत् । अद् । विश्वा । भुवनानि । सम्राट् । विश्वा-इत् । तानि । वरुणस्य । व्रतानि ।
Word by Word
आदित्याःthe Ādityas
आदित्याः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
त्वगस्यof the skin / of the hide
त्वगस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootत्वग् (प्रातिपदिक)
आदित्यैfor (the) Āditya
आदित्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
सदःa seat; an assembly; a dwelling
सदः:
कर्म (आसीत् इत्यस्य पूरक/प्रत्ययार्थक)
TypeNoun
Rootसदस् (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
—
TypeVerb
Root√अस्
अस्तभ्नात्propped up; supported
अस्तभ्नात्:
—
TypeVerb
Root√स्तभ्
द्याम्the heaven (sky)
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
वृषभःthe bull (mighty one)
वृषभः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवृषभ (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्the midspace; atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
अमिमीतmeasured out
अमिमीत:
—
TypeVerb
Root√मा (माने/मितौ)
वरिमाणम्the extent; breadth
वरिमाणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवरिमाण (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
—
TypeVerb
Root√अस्
अद्विश्वाःall (entirely), the whole
अद्विश्वाः:
विशेषण (भुवनानि इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootअद्-विश्व (प्रातिपदिक; निपात-पूर्वक समास/प्रयोग)
भुवनानिworlds; beings; realms
भुवनानि:
कर्तृ/विषय (आसीत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
सम्राट्the sovereign; universal ruler
सम्राट्:
कर्तृ (आसीत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootसम्राज्/सम्राट् (प्रातिपदिक)
विश्वेत्indeed all; wholly
विश्वेत्:
—
TypeIndeclinable
Rootविश्व + इत् (निपात/अव्यय-प्रयोग)
तानिthose
तानि:
कर्म/विषय (व्रतानि इत्यस्य सह संबन्ध)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
व्रतानिvows; ordinances; laws
व्रतानि:
विधेय/पूरक (तानि ... व्रतानि)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AditiV
Varuṇa (Āditya)V
Vṛṣabha (Cosmic Bull)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes