Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 56
Rishi: Vājasaneyin tradition (prājāpatya/anonymous for this riddle-set)
Devata: Implicitly Prajāpati as the concealed unity behind the differentiated animal-forms
Chandas: Anuṣṭubh-like
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒जारे॑ पिशङ्गि॒ला श्वा॒वित्कु॑रुपिशङ्गि॒ला । श॒श आ॒स्कन्द॑मर्ष॒त्यहि॒: पन्थां॒ वि स॑र्पति
Transliteration
ajā́re piśaṅgilā śvā́vit kurupiśaṅgilā | śaśa ā́skandam arṣaty áhiḥ panthā́ṃ ví sarpati
Translation
噢，不老者——黄褐斑驳者；豪猪——俱卢之黄褐斑驳者。野兔在起始处猛然冲突；蛇沿着道路蜿蜒爬行。
Padapatha (Word Analysis)
अजारे । पिशङ्गिला । श्वावित् । कुरु-पिशङ्गिला । शशः । आ-स्कन्दम् । अर्षति । अहिः । पन्थाम् । वि । सर्पति
Word by Word
अजारेunaging, not subject to decay
अजारे:
Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootअजारा (प्रातिपदिक) < अ- + जरा
पिशङ्गिलाtawny, reddish-brown
पिशङ्गिला:
Kartā (विशेषण-रूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootपिशङ्गिल (प्रातिपदिक)
श्वावित्porcupine (spiny animal)
श्वावित्:
Kartā
TypeNoun
Rootश्वावित् (प्रातिपदिक)
कुरुdo; make
कुरु:
(मुख्यक्रिया) —
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
पिशङ्गिलाtawny
पिशङ्गिला:
Kartā (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootपिशङ्गिल (प्रातिपदिक)
शशःhare
शशः:
Kartā
TypeNoun
Rootशश (प्रातिपदिक)
आस्कन्दम्a leap; a springing-on/attack
आस्कन्दम्:
Karma
TypeNoun
Rootआ-स्कन्द (प्रातिपदिक/कृदन्त; √स्कन्द्)
ऋषतिrushes; hastens
ऋषति:
(मुख्यक्रिया) —
TypeVerb
Rootऋष् (धातु)
अहिःsnake
अहिः:
Kartā
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
पन्थाम्path
पन्थाम्:
Karma
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
विapart; forth; in different directions
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
सर्पतिcreeps; crawls
सर्पति:
(मुख्यक्रिया) —
TypeVerb
Rootसृप् (धातु)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiṚ
Ṛta (Cosmic Order)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes