Mantra 58
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Parameṣṭhin; Sūrya (as adhīpati); Dhruvā as ritual power
Chandas: Mixed (ritual verse with extended identifications)
Samhita Patha (Devanagari)
प॒र॒मे॒ष्ठी त्वा॑ सादयतु दि॒वस्पृ॒ष्ठे ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ । सूर्य॒स्तेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द
Transliteration
paraméṣṭhī tvā sādáyatu divás-pṛṣṭhé jyótiṣmatīm | víśvasmai prāṇā́yāpānā́ya vyānā́ya víśvaṃ jyótiṛ yaccha | sū́ryas te ’dhipátiḥ táyā devátayā ’ṅgirasvád dhrúvā sīda
Translation
愿至上者（Parameṣṭhin）使你安坐于天之背脊，光辉灿然。为整个世界——为入息（prāṇa）、出息（apāna）与遍行之息（vyāna）——赐与普遍之光。太阳为你的主宰；以此神格（devatā），噫，具安吉罗萨（Aṅgiras）之力者，坚固者（Dhruvā）啊，安坐。
Padapatha (Word Analysis)
प॒र॒मे॒ष्ठी । त्वा॑ । सा॒द॒य॒तु॒ । दि॒वः-पृ॒ष्ठे । ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै । प्रा॒णाय॑ । अ॒पा॒नाय॑ । व्या॒नाय॑ । विश्व॑म् । ज्योति॑ः । य॒च्छ॒ । सूर्यः॑ । ते॒ । अधि॑पतिः । तया॑ । दे॒वत॑या । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् । ध्रु॒वा । सी॑द
Word by Word
परमेष्ठीthe Supreme Lord (Paramesthin)
परमेष्ठी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपरमेष्ठिन् (प्रातिपदिक) < परम् + स्था (कृदन्त-निष्ठा/इन्)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सादयतुmay (he) seat / place
सादयतु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसादय् (णिजन्त) < सद्
दिवःof heaven
दिवः:
सम्बन्ध (अधिकारण-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)
पृष्ठेon the back/surface
पृष्ठे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
ज्योतिष्मतीम्luminous
ज्योतिष्मतीम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
विश्वस्मैfor all / for the universe
विश्वस्मै:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
प्राणायfor the in-breath / vital breath
प्राणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अपानायfor the out-breath
अपानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
व्यानायfor the pervading breath
व्यानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
विश्वम्all; the whole
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म/प्रत्यय-फल (यत्-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
यच्छgrant; bestow
यच्छ:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयम् (धातु)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अधिपतिःoverlord; presiding lord
अधिपतिः:
कर्तृ/विशेष्य
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
तयाby/with that
तया:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
देवतयाby (that) deity-presence
देवतया:
करण
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
अङ्गिरस्वत्like/possessed of the Aṅgiras (radiant)
अङ्गिरस्वत्:
(क्रियाविशेषण/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस् + वत् (प्रातिपदिक)
ध्रुवाfirm; steady
ध्रुवा:
कर्तृ (सीद्-क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
सीदsit; be seated
सीद:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootसद् (धातु)
Entities Mentioned
P
ParameṣṭhinS
SūryaD
DhruvāA
Aṅgiras (Aṅgirasvat)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes