Shloka 59

गजाननपूजा तथा औपासन-होमविधिः

Worship of Gajānana and the Procedure of Aupāsana-Homa

Devanagari script

सा व्याहृतिभ्यः संजाता तास्वेव विलयं गता । ताश्च प्रणवसम्भूताः प्रणवे विलयं गता

Transliteration

sā vyāhṛtibhyaḥ saṃjātā tāsveva vilayaṃ gatā | tāśca praṇavasambhūtāḥ praṇave vilayaṃ gatā

Translation

她由诸圣宣（vyāhṛti）而生，又复归融入彼诸圣宣之中；而这些圣宣亦由“普罗那瓦”（Praṇava，唵 Oṃ）所生，终究还归于普罗那瓦。

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• व्याहृतिभ्यः: from the vyāhṛtis
• व्याहृतिभ्यः: Apādāna (अपादानम्)
• Type: Noun
• Root: व्याहृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (Ablative/5th), बहुवचन

• संजाता: born / arisen
• संजाता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-जा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (Past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; धातु: जा, उपसर्ग: सम्

• तासु: in them
• तासु: Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, बहुवचन

• एव: indeed / only
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (emphatic particle)

• विलयम्: dissolution / merging
• विलयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• गता: has gone / has merged
• गता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (Past participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• ताः: they
• ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• प्रणव-सम्भूताः: arisen from the praṇava (Oṃ)
• प्रणव-सम्भूताः: Viśeṣaṇa (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्रणव (प्रातिपदिक) + सम्भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पञ्चमी-तत्पुरुषः: प्रणवात् सम्भूताः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• प्रणवे: in the praṇava (Oṃ)
• प्रणवे: Adhikaraṇa (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: प्रणव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• विलयम्: dissolution / merging
• विलयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• गता: have merged
• गता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (ताः इत्यन्वयात्)

Speaker

Lord Shiva

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Mantra: oṃ (praṇava) implied; vyāhṛtis (bhūḥ bhuvaḥ svaḥ) implied

Cosmic Context

Cosmic Event: laya doctrine: dissolution of mantra-forms into subtler sound-principles

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that all manifested sacred speech and power arise from Oṁ and finally return to Oṁ—pointing to Shiva as the supreme ground of sound (śabda) and the final refuge where distinctions dissolve.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Saguna worship uses mantra and sacred utterances as supports, but this verse emphasizes their source and culmination in the Praṇava—guiding the devotee from outward supports (linga, mantra) toward inner absorption in Shiva-consciousness.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Japa of Oṁ (Praṇava) or Oṁ Namaḥ Śivāya with contemplation of the mantra’s source and its dissolution into silence—ending in steady inward absorption (laya/dhyāna).