Shloka 23

वालि–मायावी–बिलप्रवेशः

Vali’s Pursuit of Mayavi and the Cave Episode

Devanagari script

निग्रहेऽपि समर्थस्य तं पापं प्रति राघव।न प्रावर्तत मे बुद्धिर्भ्रातुर्गौरवयन्त्रिता4.9.23।।

Transliteration

nigrahe 'pi samarthasya taṃ pāpaṃ prati rāghava | na prāvartata me buddhir bhrātur gaurava-yantritā || 4.9.23 ||

Translation

罗伽婆啊，纵然我有能力制伏那罪人，我的心念却未曾转而对抗他——只因对兄长的敬重将我牵制。

Word by Word

• हत्वा: having killed
• हत्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √हन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); “having slain”

• शत्रुम्: enemy
• शत्रुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (कर्ता)

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचन, षष्ठी (सम्बन्ध)

• भ्राता: brother
• भ्राता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (कर्ता)

• प्रविवेश: entered
• प्रविवेश: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√विश् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• पुरम्: city
• पुरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म/गन्तव्य)

• तदा: then
• तदा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)

• मानयन्: honoring
• मानयन्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √मान् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ); पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘अहम्’ कर्तृसम्बन्धे—“while honoring”

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्म)

• महात्मानम्: great-souled (one)
• महात्मानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (महान् आत्मा यस्य); पुल्लिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘तम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• यथावत्: properly
• यथावत्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (properly/as is fitting)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात

• अभ्यवादयम्: I saluted
• अभ्यवादयम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-√वद् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपद; उत्तमपुरुष, एकवचन

• उक्ताः: were spoken
• उक्ताः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वच् (धातु) + क्त)
• Form: क्त-कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; कर्मणि प्रयोगः—‘आशिषः’ कर्तृस्थाने—“were spoken”

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• आशिषः: blessings
• आशिषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आशिष् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा (कर्ता)

• तेन: by him
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, एकवचन, तृतीया (करण/कर्तृ)

• सन्तुष्टेन: satisfied
• सन्तुष्टेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: सन्तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; सम्-√तुष् (धातु) + क्त)
• Form: क्त-कृदन्त; पुल्लिङ्ग, एकवचन, तृतीया; ‘तेन’ इत्यस्य विशेषणम्

• अन्तरात्मना: with inner self; wholeheartedly
• अन्तरात्मना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (अन्तरः आत्मा); पुल्लिङ्ग, एकवचन, तृतीया; भावे—“with inner self/wholeheartedly”

Context

'Then all the ministers assembled together and consecrated me. While I was ruling the kingdom lawfully, Vali, the monkey came back after killing the enemy demon.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Rāma (Rāghava)
• Vāli

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma can involve competing obligations: Sugrīva’s respect for an elder brother restrains retaliation, illustrating how loyalty may limit immediate resistance even against wrongdoing.

What is the narrative situation?

After Vāli’s hostile return and abuses, Sugrīva explains why he did not counteract him despite being able to.

Which character virtue is emphasized?

Reverence and self-restraint—Sugrīva’s deference to fraternal hierarchy curbs his impulse to punish.