Shloka 10

हनूमद्विक्रम-प्रशंसा तथा महेन्द्रारोहणम्

Hanuman’s Self-Assertion of Power and Ascent of Mount Mahendra

Devanagari script

तस्याहं शीघ्रवेगस्य शीघ्रगस्य महात्मनः।मारुतस्यौरसः पुत्रः प्लवनेनास्मि तत्समः।।4.67.10।।

Transliteration

tasyāhaṃ śīghravegasya śīghragasya mahātmanaḥ | mārutasyaurasaḥ putraḥ plavanenāsmi tatsamaḥ ||

Translation

我乃大风神摩鲁多之嫡子；他伟大而迅疾，我在腾跃之能上与他无异。

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha/Śeṣa (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचनम्

• शीघ्रवेगस्य: of the swift-speeded one
• शीघ्रवेगस्य: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śīghra + vega (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; कर्मधारयः ‘शीघ्रः वेगः यस्य’

• शीघ्रगस्य: of the swift-goer
• शीघ्रगस्य: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śīghra + ga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः ‘शीघ्रं गच्छति’ (one who goes swiftly)

• महात्मनः: of the great-souled one
• महात्मनः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahā + ātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; कर्मधारयः ‘महान् आत्मा यस्य’

• मारुतस्य: of Maruta
• मारुतस्य: Sambandha/Śeṣa (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: māruta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्

• औरसः: legitimate
• औरसः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: aurasa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: putra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• प्लवनेन: by leaping
• प्लवनेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: plavana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; ‘by leaping’

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: as (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुषः (1st), एकवचनम्

• तत्समः: equal to him
• तत्समः: Pūrvapada-pratiyogin (प्रतियोगि/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tad + sama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; तत्पुरुषः ‘तस्य समः’ (equal to him)

Context

'I am the lawful-son of the swift-moving Wind-god, Maruta, comparable to him in leaping.

Characters & Entities

• Hanumān
• Māruta (Vāyu/Wind-god)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthfully stating one’s capacity (satya) serves dharma when it is meant to shoulder responsibility and protect the righteous cause.

What is the narrative situation?

Hanumān, now awakened to his power, publicly affirms his ability to perform the ocean-leap by invoking his divine parentage.

Which character virtue is emphasized?

Responsible confidence—self-assurance aligned to service, not ego.