Shloka 18

पृथिवीमण्डलपरिज्ञानम्

Sugriva on Surveying the Earth’s Regions

Devanagari script

द्रुमशैलांस्ततः पश्यन्भूयो दक्षिणतोऽपराम्।पश्चिमां च दिशं प्राप्ता वालिना समभिद्रुतः।।।।

Transliteration

drumaśailāṁs tataḥ paśyan bhūyo dakṣiṇato 'parām |

paścimāṁ ca diśaṁ prāpto vālinā samabhidrutaḥ ||

Translation

我望着林木与群山，又离开南方一侧，抵达西方之境——婆梨仍紧追不舍。

Word by Word

• द्रुमशैलान्: trees and mountains
• द्रुमशैलान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्रुम (प्रातिपदिक) + शैल (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समासः; पुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्; ‘द्रुमाः च शैलाः च’

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्

• पश्यन्: seeing
• पश्यन्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; क्रियाविशेषणभावे

• भूयः: again
• भूयः: Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरर्थक

• दक्षिणतः: from the south
• दक्षिणतः: Apadana (अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: दक्षिणतः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; दिशावाचक-तसिल् (from the south)

• अपराम्: another
• अपराम्: Karma-anvayi (कर्म-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; दिशम् (अनुक्त)-विशेषणम्

• पश्चिमाम्: western
• पश्चिमाम्: Karma-anvayi (कर्म-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; दिशम्-विशेषणम्

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्

• दिशम्: direction
• दिशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश्/दिशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• प्राप्तः: reached
• प्राप्तः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; अर्थतः ‘प्रापम्/प्राप्तवान्’

• वालिना: by Vali
• वालिना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वालिन्/वालि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्

• समभिद्रुतः: closely pursued
• समभिद्रुतः: Karta-anvayi (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सम्-अभि-द्रु/द्रव् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘समभिद्रुत’ = closely chased

Context

'Looking at the places around, I reached the best of mountains where the Sun sets (I found Vali still chasing me) and ran towards the north.

Characters & Entities

• Vālī

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse supports the dharmic idea of perseverance without malice—enduring hardship while continuing to seek a rightful, safe place.

What is the narrative situation?

Sugrīva continues his account of changing directions, now reaching the west while Vālī remains in pursuit.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness—maintaining effort despite relentless danger.