Shloka 11

पृथिवीमण्डलपरिज्ञानम्

Sugriva on Surveying the Earth’s Regions

Devanagari script

स मां जिघांसुर्दुष्टात्मा वाली प्रव्यथितेन्द्रियः।परिकालयते क्रोधाद्धावन्तं सचिवैस्सह।।।।

Transliteration

sa māṃ jighāṃsur duṣṭātmā vālī pravyathitendriyaḥ |

parikālayate krodhād dhāvantaṃ sacivaiḥ saha || 4.46.11 ||

Translation

那婆梨心怀恶念，六根躁乱，欲置我于死地；他怒火炽盛，携诸臣追逐我这逃奔之人。

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; सर्वनाम

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग-प्रयोगः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• जिघांसुः: wishing to kill
• जिघांसुः: Karta-anvayi (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) + सुँ (उणादि/इच्छार्थक-प्रत्ययः)
• Form: इच्छार्थक-कृदन्तः (Desiderative/Intentive adjective), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘हन्तुम् इच्छन्’

• दुष्टात्मा: evil-minded
• दुष्टात्मा: Karta-anvayi (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘दुष्टः आत्मा यस्य सः’ (evil-souled)

• वाली: Vali
• वाली: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वालिन्/वालि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; व्यक्तिनाम

• प्रव्यथितेन्द्रियः: with agitated senses
• प्रव्यथितेन्द्रियः: Karta-anvayi (कर्ता-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्र-व्यथित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘प्रव्यथितानि इन्द्रियाणि यस्य’ (whose senses are agitated)

• परिकालयते: pursues / chased
• परिकालयते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-काल्/कल् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• क्रोधात्: from anger / out of rage
• क्रोधात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; हेत्वर्थे (cause)

• धावन्तम्: (me) running
• धावन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धाव् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्तः (Present active participle), पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘धावन्’

• सचिवैः: with ministers
• सचिवैः: Sahakari (सहकारी/सह)
• Type: Noun
• Root: सचिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), बहुवचनम्

• सह: together with
• सह: Sahartha (सहार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; सहार्थक-उपपद (with)

Context

'The evil-minded Vali, having lost his self-control, ran after me in anger, to kill me and my ministers. I kept running.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Rāma
• Vālī
• Ministers (saciva)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma requires mastery of anger and senses; when krodha governs, violence and injustice follow, as shown by Vālī’s murderous pursuit.

What is the narrative situation?

Sugrīva describes being chased by Vālī, who intends to kill him, explaining the background of his exile and fear.

Which character virtue is emphasized?

The implied virtue is self-restraint; its absence in Vālī becomes the moral warning.