Shloka 5

दक्षिणदिशि सीतान्वेषण-आदेशः

Commissioning the Southern Search for Sītā

Devanagari script

नील मग्निसुतं चैव हनुमन्तं च वानरम्।पितामहसुतं चैव जाम्बवन्तं महाबलम्।।4.41.2।।सुहोत्रं च शरारिं च शरगुल्मं तथैव च।गजं गवाक्षं गवयं सुषेणमृषभं तथा।।4.41.3।।मैन्दं च द्विविदं चैव विजयं गन्धमादनम्।उल्कामुखमसङ्गं च हुताशनसुतावुभौ।।4.41.4।।अङ्गदप्रमुखान्वीरान्वीर: कपिगणेश्वरः।वेगविक्रमसम्पन्नान्सन्दिदेश विशेषवित्।।4.41.5।।

Transliteration

aṅgada-pramukhān vīrān vīraḥ kapi-gaṇeśvaraḥ | vega-vikrama-sampannān sandideśa viśeṣavit ||

Translation

勇武的猴军之主苏格利婆（Sugrīva），明辨而果决，遣派以昂伽陀（Aṅgada）为首的诸勇士，皆具迅捷与英勇。

Word by Word

• अङ्गदप्रमुखान्: those having Aṅgada as foremost (Aṅgada and the chief ones)
• अङ्गदप्रमुखान्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद + प्रमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, accusative case, plural); समासः: अङ्गदः प्रमुखः येषां ते (अङ्गद-प्रमुखाः) — तेषान्

• वीरान्: heroes, brave warriors
• वीरान्: कर्म (object) (अङ्गदप्रमुखान् इति विशेष्यः)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, accusative case, plural)

• वीरः: the hero
• वीरः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative case, singular)

• कपिगणेश्वरः: lord/leader of the troop of monkeys
• कपिगणेश्वरः: कर्ता (subject) (वीरः इति विशेषण/समनाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: कपि + गण + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative case, singular); समासः: कपीनां गणस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• वेगविक्रमसम्पन्नान्: endowed with speed and prowess
• वेगविक्रमसम्पन्नान्: कर्म (object) (वीरान् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वेग + विक्रम + सम्पन्न (कृदन्त; √पद्/√पन्? here 'सम्पन्न' as past participial adjective from सम्+√पद्/√पन् in sense 'endowed/possessed')
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, accusative case, plural); कृदन्तः: सम्पन्न (भूतकृदन्त/कृतप्रत्ययान्त विशेषणम्); समासः: वेगेन च विक्रमेण च सम्पन्नाः (समाहार/द्वन्द्व-आश्रित-तत्पुरुषभावः; व्यवहारतः बहुपद-तत्पुरुषः)

• सन्दिदेश: dispatched, sent forth (ordered to go)
• सन्दिदेश: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: सम् + √दिश् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (perfect tense, 3rd person singular); धातुः: दिश् (आदेशे/निर्देशे) उपसर्गः: सम्

• विशेषवित्: knower of distinctions; expert, discerning
• विशेषवित्: कर्ता (subject) (कपिगणेश्वरः इति विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: विशेष + विद् (प्रातिपदिक; -वित् = 'knower')
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative case, singular); समासः: विशेषं वेत्ति इति (उपपद-तत्पुरुषः); शब्दरूपम्: -वित् (विद्वान्-प्रकारः)

Context

The extraordinary Sugriva commanded Nila, son of the firegod, Hanuman, the formidable, Jambavan, son of Brahma, Suhotra, Sarari, Saragulma, Gaja, Gavaksha, Gavaya, Sushena, Vrishabam, Mainda, Dvivida, Vijaya, Gandhamadana, the two sons of Firegod, Ulkamuka and Asanga including Angada, leader of the group, to proceed. All of them were endowed with speed and valour.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Aṅgada

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is orderly leadership in service of righteousness: a leader assigns capable persons (speed and valor) to a mission that supports the just cause—recovering Sītā and aiding Rāma.

What is the narrative situation?

The narrative summarizes Sugrīva’s act of formally commissioning the southern contingent under Aṅgada.

Which character virtue is emphasized?

Practical wisdom and decisiveness in command—choosing fit agents and dispatching them promptly.