Shloka 19
किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्
Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered
Devanagari script
स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा नानाजनसमाकुलाः।प्रविश्य सुमहद्गगुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत्।।।।हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः।महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्रोपशोभितम्।।।।
Transliteration
sa sapta kakṣyā dharmātmā nānājanasamākulāḥ |
praviśya sumahad gaguptaṃ dadarśāntaḥpuraṃ mahat ||
Translation
正直的罗什曼那穿过七重院落，那里人群杂沓；他进入那广阔而守卫森严的宫苑，得见宏大的内宫。
Word by Word
सःhe (Lakshmana)
सः:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
सप्तseven
सप्त:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या-विशेषणम्; कक्ष्याः इति पदस्य विशेषणम् (numeral adjective)
कक्ष्याःenclosures/compartments
कक्ष्याः:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootकक्ष्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
विशेषणम् (qualifier of सः)
TypeAdjective
Rootधर्म + आत्मन् (प्रातिपदिकौ)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य आत्मा = धर्मात्मा)
नानाvarious
नाना:
विशेषणम् (qualifier within compound)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
Formअव्ययम्; विशेषणार्थे (indeclinable used as ‘various’)
जनpeople
जन:
समासाङ्ग (compound member)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः; समासाङ्ग (compound member)
समाकुलाःcrowded/filled
समाकुलाः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसमाकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘कक्ष्याः’ इत्यस्य विशेषणम्
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
पूर्वकालक्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); ‘having entered’
सुमहत्very great/huge
सुमहत्:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘अन्तःपुरम्’ इत्यस्य विशेषणम्
गुप्तम्guarded/protected
गुप्तम्:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootगुप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गुप्)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
अन्तःपुरम्inner palace/harem
अन्तःपुरम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअन्तः (अव्यय) + पुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अव्ययीभाव/तत्पुरुष-प्रायः (अन्तः स्थितं पुरम्)
महत्great
महत्:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘अन्तःपुरम्’ इत्यस्य विशेषणम्
हैमgolden
हैम:
समासाङ्ग (compound member)
TypeAdjective
Rootहेमन् (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग (compound member); ‘golden’
राजतsilver
राजत:
समासाङ्ग (compound member)
TypeNoun
Rootराजत (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग (compound member); ‘silver’
पर्यङ्कैःwith couches/cots
पर्यङ्कैः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootपर्यङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
बहुभिःwith many
बहुभिः:
विशेषणम् (qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘वरासनैः’ इत्यस्य विशेषणम्
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
वरासनैःwith excellent seats
वरासनैः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootवर + आसन (प्रातिपदिकौ)
Formनपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्मधारयः (वरं आसनम्)
महार्हvery costly
महार्ह:
समासाङ्ग (compound member)
TypeAdjective
Rootमहा + अर्ह (प्रातिपदिकौ)
Formसमासाङ्ग; ‘अत्यन्तम् अर्हम्’ (very precious)
आस्तरणcoverings/cushions
आस्तरण:
समासाङ्ग (compound member)
TypeNoun
Rootआस्तरण (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग (compound member)
उपेतैःendowed with/furnished with
उपेतैः:
विशेषणम् (qualifier of पर्यङ्कैः/आसनैः)
TypeAdjective
Rootउप + इ (धातु) → उपेत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (endowed with)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (adverb of place)
तत्रhere and there
तत्र:
अधिकरण (location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम्; पुनरुक्तिः (here and there)
उपशोभितम्adorned/beautified
उपशोभितम्:
विशेषणम् (qualifier of अन्तःपुरम्)
TypeAdjective
Rootउप + √शुभ् (धातु) → उपशोभित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (adorned)
Context
Seeing Lakshmana, the huge and mighty monkey gate-keepers stood at the entrance and greeted him with folded hands.
Characters & Entities
L
LakṣmaṇaA
Antaḥpura (inner apartments)FAQs
Dharma as duty-bound action: Lakṣmaṇa proceeds with purpose and righteousness even while entering spaces that demand heightened propriety.
Lakṣmaṇa moves deeper into Sugrīva’s palace, crossing multiple guarded sections, and reaches the inner apartments.
Steadfastness in duty (kartavya-niṣṭhā): he advances to fulfill Rāma’s intent, not for personal pleasure.