Shloka 43
वालिवधोत्तरशोकः
Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death
Devanagari script
त्रयोऽहि लोका विहितं विधानंनातिक्रमन्ते वशगा हि तस्य।प्रीतिं परां प्राप्स्यसि तां तथैवपुत्रस्तु ते प्राप्स्यति यौवराज्यम्।धात्रा विधानं विहितं तथैवन शूरपत्नयः परिदेवयन्ति4.24.43।।
Transliteration
trayo hi lokā vihitaṃ vidhānaṃ nātikramante vaśagā hi tasya |
prītiṃ parāṃ prāpsyasi tāṃ tathaiva putras tu te prāpsyati yauvarājyam |
dhātrā vidhānaṃ vihitaṃ tathaiva na śūra-patnayaḥ paridevayanti ||
Translation
确实，三界不敢逾越既定的法度，因为都在祂的掌控之下。到适当之时，你将获得至深的安宁，而你的儿子将得“幼王”（yuvarāja）之位，成为王位继承者。既然造物主的安排如此坚定，英雄的妻子便不至于过度哀号。
Word by Word
त्रयःthree
त्रयः:
कर्ता (subject)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, nominative, plural)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः/सम्बन्धबोधक-अव्ययम् (particle, emphatic/causal)
लोकाःworlds
लोकाः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, nominative, plural)
विहितम्ordained, determined
विहितम्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootवि + धा (धातु) → विहित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (past passive participle; neuter, nom./acc. sg.)
विधानम्arrangement, ordinance
विधानम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootवि + धा (धातु) → विधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (neuter, accusative, singular)
नnot
न:
सम्बन्ध/निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negative particle)
अतिक्रमन्तेoverstep, transgress
अतिक्रमन्ते:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootअति + क्रम् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, आत्मनेपदम् (present indicative, 3rd person plural, middle)
वशगाःsubmissive, under control
वशगाः:
विशेषण (qualifier of लोकाः)
TypeAdjective
Rootवश + ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (वशस्य गाः = वशगाः), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, nominative, plural)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle)
तस्यof him, his
तस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (सन्दर्भे), षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive singular)
प्रीतिम्joy, satisfaction
प्रीतिम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, accusative, singular)
पराम्supreme, great
पराम्:
विशेषण (qualifier of प्रीतिम्)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, accusative, singular)
प्राप्स्यसिyou will obtain
प्राप्स्यसि:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formलृट्-लकारः, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (simple future, 2nd person singular, active)
ताम्that (joy)
ताम्:
कर्म (object; refers to प्रीतिम्)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, accusative, singular)
तथैवjust so, in the same way
तथैव:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतथा + एव (अव्यय)
Formअव्यय-समुच्चयः; अव्ययम् (adverbial: ‘in that very manner’)
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative, singular)
तुand, but
तु:
सम्बन्ध/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपातः/विरोध-समुच्चयार्थकः (particle: contrast/emphasis)
तेyour
ते:
षष्ठी-सम्बन्ध (possessor)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive singular: ‘of you/your’)
प्राप्स्यतिwill obtain
प्राप्स्यति:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formलृट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (simple future, 3rd person singular, active)
यौवराज्यम्heir-apparent status, crown-princeship
यौवराज्यम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootयुवराज (प्रातिपदिक) → यौवराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (neuter, accusative, singular)
धात्राby the Creator, by the Ordainer
धात्रा:
करण (instrument/agent in passive sense)
TypeNoun
Rootधातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, instrumental, singular)
विधानम्arrangement, ordinance
विधानम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootवि + धा (धातु) → विधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (neuter, nom./acc. sg.)
विहितम्ordained, fixed
विहितम्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootवि + धा (धातु) → विहित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (past passive participle; neuter, nom./acc. sg.)
तथैवjust so, likewise
तथैव:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतथा + एव (अव्यय)
Formअव्ययम् (adverb)
नnot
न:
सम्बन्ध/निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम् (negative particle)
शूरपत्नयःwives of heroes/warriors
शूरपत्नयः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootशूर + पत्नी (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष-समासः (शूरस्य पत्नी = शूरपत्नी; तासां बहुवचनम्), स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (feminine, nominative, plural)
परिदेवयन्तिlament, wail
परिदेवयन्ति:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootपरि + दिव् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम् (present indicative, 3rd person plural, active)
Characters & Entities
R
RāmaT
TārāA
Aṅgada (implied: her son who will get yauvarājya)FAQs
Dharma is restraint in grief and trust in rightful social order: lamentation should not destroy duty; the future stability of the kingdom (yauvarājya for Aṅgada) is upheld as a dharmic outcome.
Rāma continues consoling Tārā after Vāli’s death, assuring her of Aṅgada’s political security and urging dignified composure.
Tārā is urged toward heroic fortitude; Rāma models responsible counsel that stabilizes both emotion and polity.