Shloka 29

द्वितीयः सर्गः (Sarga 2): Sugriva’s Alarm and Hanuman’s Commission

Devanagari script

तथेति सम्पूज्य वचस्तु तस्यतत्कपेस्सुभीमस्य दुरासदस्य च।महानुभावो हनुमान्ययौ तदास यत्र रामोऽतिबलश्च लक्ष्मणः।।

Transliteration

tatheti sampūjya vacas tu tasya tat kapeḥ subhīmasya durāsadasya ca | mahānubhāvo hanumān yayau tadāsa yatra rāmo 'tibalaś ca lakṣmaṇaḥ ||

Translation

哈奴曼答道：“谨遵圣命。”他恭敬礼赞那位威猛而不可近的猴主之言，随即前往罗摩与大力的罗什曼那所在之处。

Word by Word

• तथा: thus/so
• तथा: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: tathā (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable adverb)

• इति: thus (quoting)
• इति: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• सम्पूज्य: having paid respects
• सम्पूज्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपदी; ‘having duly honoured/saluted’

• वचः: words/speech
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vacas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle/conjunction)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी एकवचन (Gen sg), पुं/नपुंसक (of him/its)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg)

• कपेः: of the monkey
• कपेः: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: kapi (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Gen sg)

• सुभीमस्य: of the very formidable
• सुभीमस्य: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Adjective
• Root: su-bhīma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Gen sg); कर्मधारयः (सु + भीम)

• दुरासदस्य: of the hard-to-approach/overcome
• दुरासदस्य: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Adjective
• Root: dur-āsada (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Gen sg); कर्मधारयः (दुर् + आसद)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• महानुभावः: the great-souled one
• महानुभावः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahā-anubhāva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg); बहुव्रीहिः ‘महान् अनुभावः यस्य सः’

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: hanumat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: अव्यय (temporal adverb)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: yatra (अव्यय)
• Form: अव्यय (relative adverb of place)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)

• अतिबलः: very strong
• अतिबलः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ati-bala (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg); कर्मधारयः (अति + बल)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: lakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)

Context

On seeing these supreme bowmen, Sugriva's counsellers left for the peak of another mountain.

Characters & Entities

• Hanumān
• Sugrīva
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Respectful acceptance of duty: honoring rightful counsel and acting promptly is a dharmic mode of service.

What is the narrative situation?

Hanumān acknowledges Sugrīva’s instruction and proceeds to meet Rāma and Lakṣmaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Loyalty and humility (bhakti-like devotion in service, vinaya).