Shloka 10

Devanagari script

अग्निं कुशान् काष्ठमप: फलं मूलं तथैव च।न्यवेदयत्सहस्राक्षो यच्चान्यदपि काङ्क्षितम्।।1.46.10।।

Transliteration

agniṁ kuśān kāṣṭham apaḥ phalaṁ mūlaṁ tathaiva ca | nyavedayat sahasrākṣo yac cānyad api kāṅkṣitam ||1.46.10||

Translation

千眼的因陀罗供给她火、库沙草、柴薪、清水、果实与根茎，并赐与她所希求的一切。

Word by Word

• अग्निम्: fire
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कुशान्: kuśa grass
• कुशान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• काष्ठम्: wood, fuel
• काष्ठम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: काष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अपः: water
• अपः: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (pluralia tantum)

• फलम्: fruit
• फलम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मूलम्: root
• मूलम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तथा: likewise
• तथा: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारवाचक-अव्यय (and likewise)

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• च: and
• च: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• न्यवेदयत्: provided, offered
• न्यवेदयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नि-√विद् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सहस्राक्षः: the thousand-eyed (Indra)
• सहस्राक्षः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: सहस्र-अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• यत्: whatever
• यत्: कर्म (Relative object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘यत् ... तत्’ प्रकारे सम्बन्धसूचक (relative)

• च: and
• च: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• अन्यत्: anything else
• अन्यत्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘यत्’ इत्यस्य सहसमुच्चितम्

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also/even)

• काङ्क्षितम्: desired
• काङ्क्षितम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: √काङ्क्ष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle) नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘यत्/अन्यत्’ इत्यस्य विशेषणम्

Context

The thousand-eyed Indra served her by providing fire, Kusha grass, sticks for burning,water, fruits, roots and all other things desired by her.

Characters & Entities

• Indra (Sahasrākṣa)
• fire (agni)
• kuśa grass
• water
• fruits
• roots

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is portrayed as attentive service that supports another’s vowed practice (tapas). Even a powerful king of gods is shown performing humble duties, aligning power with responsibility.

What is the narrative situation?

During Diti’s long austerity, Indra attends her needs by providing the basic requisites for ritual life and sustenance.

Which character virtue is emphasized?

Service and diligence—Indra’s continuous provision of necessities reflects disciplined caretaking.