Shloka 23

कुशनाभकन्याशतविवाहः — The Marriage of Kuśanābha’s Hundred Daughters

and the Birth of Brahmadatta

Devanagari script

स्पृष्टमात्रे तत: पाणौ विकुब्जा विगतज्वरा:।युक्ता: परमया लक्ष्म्या बभु: कन्याशतं तदा।।1.33.23।।ृ32

Transliteration

spṛṣṭamātre tataḥ pāṇau vikubjā vigatajvarāḥ |

yuktāḥ paramayā lakṣmyā babhūḥ kanyāśataṁ tadā ||1.33.23||

Translation

随后，仅以其手一触，那些曾弯曲者便离苦离热恼；当时那百位少女皆具无上吉祥之美。

Word by Word

• स्पृष्टमात्रे: at the mere touch
• स्पृष्टमात्रे: अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
• Type: Noun
• Root: स्पृष्ट (√स्पृश् धातु; क्त-प्रत्यय) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (स्पृष्टस्य मात्रम्)

• ततः: thereafter
• ततः: सम्बन्ध/क्रम (Adverbial sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• पाणौ: in/on the hand
• पाणौ: अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
• Type: Noun
• Root: पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन

• विकुब्जाः: free from hunchback (straight-bodied)
• विकुब्जाः: कर्ता (कर्ता/Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: वि + कुब्ज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying the girls)

• विगतज्वराः: free from fever/anguish
• विगतज्वराः: कर्ता (कर्ता/Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: विगत (वि+√गम् धातु; क्त) + ज्वर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (विगतः ज्वरः यस्याः)

• युक्ताः: endowed
• युक्ताः: कर्ता (कर्ता/Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (√युज् धातु; क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम्

• परमया: with supreme
• परमया: करण (करणम्/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषणम् (लक्ष्म्याः)

• लक्ष्म्या: splendour/fortune
• लक्ष्म्या: करण (करणम्/Instrument)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• बभुः: became/were
• बभुः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन

• कन्याशतम्: a hundred maidens
• कन्याशतम्: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कन्यानां शतम्)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Time adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

Context

Thereafter, with the mere touch of his hand, the hundred daughters were cured of their hump- back and freed from anguish. They assumed great beauty.

Characters & Entities

• Brahmadatta
• Kūśanābha’s daughters (hundred)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma restores wholeness: rightful union and righteous influence are depicted as removing affliction and bringing auspiciousness.

What is the narrative situation?

At the marriage moment, the daughters are miraculously relieved of the deformity and suffering inflicted earlier.

Which character virtue is emphasized?

Brahmadatta’s auspiciousness and beneficent presence—power that heals rather than harms.