Shloka 19

ताटकावधः

The Slaying of Tāṭakā

Devanagari script

कामरूपधरा सद्य: कृत्वा रूपाण्यनेकश: ।अन्तर्धानं गता यक्षी मोहयन्तीव मायया ।।1.26.19।।अश्मवर्षं विमुञ्चन्ती भैरवं विचचार ह ।

Transliteration

kāmarūpadharā sadyaḥ kṛtvā rūpāṇy anekaśaḥ | antardhānaṃ gatā yakṣī mohayantīva māyayā ||1.26.19||

aśmavarṣaṃ vimuñcantī bhairavaṃ vicacāra ha |

Translation

那夜叉女能够随心所欲地变换形态，瞬间变幻多种形象并消失不见，仿佛用幻术迷惑众人，随后降下可怕的石雨，恐怖地四处游荡。

Word by Word

• कामरूपधरा: able to assume forms at will
• कामरूपधरा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: काम + रूप + धर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying यक्षी); समासः: काम-रूप-धरा (form-assuming at will)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (immediately)

• कृत्वा: having assumed
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तम् (absolutive), पूर्वक्रिया (having made/assumed)

• रूपाणि: forms
• रूपाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अनेकशः: in many ways
• अनेकशः: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनेकशः (अव्यय)
• Form: प्रकार/परिमाणवाचक-अव्ययम् (in many ways)

• अन्तर्धानम्: disappearance / concealment
• अन्तर्धानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्तर्धान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; गतायाः कर्म (object of गता)

• गता: went / became
• गता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past participle used predicatively), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• यक्षी: the yakṣiṇī
• यक्षी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यक्षी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• मोहयन्ती: deluding
• मोहयन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मुह् (धातु) (णिच्) + शतृ (प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle, causative), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying यक्षी)

• इव: as if
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमार्थक-अव्ययम् (as if/like)

• मायया: by magic
• मायया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्

• अश्मवर्षम्: a rain of stones
• अश्मवर्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अश्मन् + वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• विमुञ्चन्ती: releasing
• विमुञ्चन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वि-मुच् (धातु) + शतृ (प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying यक्षी)

• भैरवम्: terribly
• भैरवम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भैरव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative: frightfully)

• विचचार: roamed about
• विचचार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-चर् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ह: indeed
• ह: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: स्मरण/पूरणार्थक-निपातः (expletive particle)

Context

Capable of assuming forms at will, that yakshini intending to delude the princes through her power of magic, vanished from the sight. She then assumed various forms and released a rain of rocks. And started moving about frightfully.

Characters & Entities

• Tāṭakā
• yakṣī
• māyā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya and dharma stand against māyā used for harm; righteousness requires discernment when deception and fear are deployed.

What is the narrative situation?

Tāṭakā turns invisible, changes forms repeatedly, and continues attacking by raining stones while moving about.

Which character virtue is emphasized?

Discernment and steadiness are implied—heroes must not be shaken from duty by illusion or terror.