Ramayana — Bala Kanda, Sarga 14, Shloka 6
अश्वमेधप्रवृत्तिः
Commencement and Performance of Daśaratha’s Aśvamedha
Devanagari script
ऐन्द्रश्च विधिवद्दत्तो राजा चाभिषुतोऽनघ:।माध्यन्दिनं च सवनं प्रावर्तत यथाक्रमम्।।।।
Transliteration
aindraś ca vidhivad datto rājā cābhiṣuto ’naghaḥ | mādhyandinaṃ ca savanaṃ prāvartata yathākramam ||
Translation
依照仪轨，献给因陀罗的份额已如法奉献；无瑕的苏摩亦已榨取。正午的萨瓦那祭次也按次第如序进行。
Word by Word
ऐन्द्रःIndra’s (portion/oblation)
ऐन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaindra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (ऐन्द्रः हविः/भागः इत्यर्थे)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
विधिवत्duly
विधिवत्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootvidhivat (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
दत्तःoffered, given
दत्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeAdjective
Rootदा (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (ऐन्द्रः इत्यस्य विशेषणम्)
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अभिषुतः(Soma) pressed/extracted
अभिषुतः:
Kriya (क्रिया)
TypeAdjective
Rootअभि-षु (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (राजा इत्यस्य विशेषणम्—सोमरस-निष्पादनार्थं ‘pressed’)
अनघःfaultless, pure
अनघः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootanagha (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (राजा इत्यस्य विशेषणम्)
माध्यन्दिनम्the midday (rite/pressing)
माध्यन्दिनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmādhyandina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; (मध्याह्न-सवनम्/कर्म)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
सवनम्pressing/rite
सवनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsavana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन
प्रावर्ततtook place, proceeded
प्रावर्तत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√वृत् (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुष, एकवचन
यथाक्रमम्in due order
यथाक्रमम्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootyathākramam (अव्यय)
Formअव्ययीभावसमासः ‘यथा क्रमः’ (adverb)
Characters & Entities
I
IndraS
Soma (rājā)FAQs
Dharma as adherence to vidhi: righteousness in ritual is shown through correct offerings and orderly procedure (yathākramam).
A procedural description of the sacrifice: offerings to Indra and the pressing of Soma occur, including the midday savana, in the correct sequence.
Discipline and correctness in sacred duty—ritual specialists and patron uphold order without deviation.