Shloka 39

श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis

Narada’s Summary to Valmiki

Devanagari script

गते तु भरते श्रीमान् सत्यसन्धो जितेन्द्रिय: ।।।।रामस्तु पुनरालक्ष्य नागरस्य जनस्य च ।तत्रागमनमेकाग्रो दण्डकान्प्रविवेश ह ।।।।

Transliteration

gate tu bharate śrīmān satyasaṃdho jitendriyaḥ || 1.1.39 ||

rāmas tu punar ālakṣya nāgarasya janasya ca |

tatrāgamanam ekāgro daṇḍakān praviveśa ha || 1.1.40 ||

Translation

婆罗多离去之后，光辉灿然、守真不渝、制御诸根的罗摩又察觉城中百姓等将会前来此处；于是他一心守护誓愿，进入了檀陀迦森林。

Word by Word

• गते: when (he) had gone
• गते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; सप्तमी-सम्बन्धे लोके (locative absolute) नपुंसक/पुंलिङ्ग-एकवचन (भरते इत्यस्य सह)

• तु: then / indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• भरते: when Bharata (had gone)
• भरते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; लोके (locative absolute)

• श्रीमान्: illustrious
• श्रीमान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम्

• सत्यसन्धः: true to his vow
• सत्यसन्धः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत्य-सन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम्; कर्मधारयः (सत्ये सन्धिः/प्रतिज्ञा यस्य)

• जितेन्द्रियः: self-controlled
• जितेन्द्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित-इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम्; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थः—'जितानि इन्द्रियाणि येन'

• रामः: Rāma
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्ता

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (contrast)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक

• आलक्ष्य: having noticed
• आलक्ष्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + लक्ष् (धातु) → आलक्ष्य (कृदन्त-ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभावे कृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having perceived)

• नागरस्य: of the city-dwelling
• नागरस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; जनस्य इत्यस्य विशेषणम्

• जनस्य: of the people
• जनस्य: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; आलक्ष्य इत्यस्य विषयः (what was perceived)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• तत्र: there
• तत्र: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (there)

• आगमनम्: arrival
• आगमनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आगमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; आलक्ष्य इत्यस्य कर्म (the arrival)

• एकाग्रः: single-minded
• एकाग्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक-अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम्; कर्मधारयः (एकं अग्रं यस्य—single-pointed)

• दण्डकान्: the Daṇḍaka (forests)
• दण्डकान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दण्डक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; देशविशेषः (Dandaka forests)

• प्रविवेश: entered
• प्रविवेश: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• ह: indeed / (narrative)
• ह: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्मरण/इतिहाससूचक निपात (narrative particle)

Context

When Bharata departed, Sri Rama, a man of good fortune and steadfast in vows one who had conquered under control perceiving that the citizens from Ayodhya would arrive there, entered the Dandaka forest with single minded determination (so that there would not be breach of his promise).

Characters & Entities

• Rāma
• Bharata
• Citrakūṭa (implied by 'tatra')
• Ayodhyā citizens (nāgara-jana, implied)
• Daṇḍaka forest (Daṇḍakāraṇya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Protecting a vow as dharma: Rāma avoids circumstances that might pressure him into breaking his promise, showing that truthfulness requires foresight and disciplined action.

What is the narrative situation?

After Bharata leaves, Rāma anticipates further arrival of citizens at Citrakūṭa and therefore proceeds into the Daṇḍaka forest to preserve the exile vow.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s self-mastery and resolve (jitendriyatā, ekāgratā) in service of satya and dharma.