Shloka 17

षष्ठस्सर्गः — तपस्विरक्षणे राजधर्मोपदेशः

Sarga 6: The Sages’ Appeal and Instruction on Royal Duty

Devanagari script

पम्पानदीनिवासानामनुमन्दाकिनीमपि।चित्रकूटालयानां च क्रियते कदनं महत्।।।।

Transliteration

pampānadīnivāsānām anumandākinīm api | citrakūṭālayānāṃ ca kriyate kadanaṃ mahat ||

Translation

在居于彭帕河畔者、住在曼达吉尼河沿岸者，以及安居于吉多罗拘吒者之间，正发生一场巨大的屠戮。

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्यय (thus/in this manner)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, बहुवचन

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• मृष्यामः: we bear
• मृष्यामः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मृष् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; अर्थः: ‘we endure/bear’

• विप्रकारम्: outrage / harm
• विप्रकारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्रकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तपस्विनाम्: of ascetics
• तपस्विनाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• क्रियमाणम्: being done
• क्रियमाणम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (Present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (विप्रकारम् इति)

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• घोरम्: dreadful
• घोरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (विप्रकारम् इति)

• रक्षोभिः: by demons
• रक्षोभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• भीमकर्मभिः: of terrible deeds
• भीमकर्मभिः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीमकर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: भीम + कर्मन्, नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (रक्षोभिः इति)

Context

A great slaughter is taking place amongst those residing on the bank of the Pampa lake, near the river Mandakini, and on mount Chitrakuta.

Characters & Entities

• Pampā
• Mandākinī
• Citrakūṭa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here highlights the moral urgency to stop adharma—unjust violence against peaceful forest-dwellers—and to restore safety for those living righteously.

What is the narrative situation?

Ascetics report widespread killings around key sacred/forest regions (Pampā, Mandākinī, Citrakūṭa) as part of their appeal for Rāma’s intervention.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s expected virtue is protective kingship (rājadharma): the duty to shield non-combatants and uphold order even in the wilderness.