Shloka 15

जटायुरुपदेशः — Jatāyu Confronts Rāvaṇa

Ethical Admonition and Challenge

Devanagari script

क्षिप्रं विसृज वैदेहीं मा त्वा घोरेण चक्षुषा।।।।दहेद्दहनभूतेन वृत्रमिन्द्राशनिर्यथा।

Transliteration

kṣipraṃ visṛja vaidehīṃ mā tvā ghoreṇa cakṣuṣā | dahed dahanabhūtena vṛtram indrāśanir yathā ||

Translation

速速放开毗提希，莫令她那可怖的目光化作焚尽之火，将你烧灭，如因陀罗之雷霆焚灭弗利陀罗一般。

Word by Word

• सर्पम्: a snake
• सर्पम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• आशीविषम्: venomous
• आशीविषम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आशीविष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्पस्य विशेषण

• बद्ध्वा: having tied
• बद्ध्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √बन्ध् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• वस्त्रान्ते: in the hem of the cloth
• वस्त्रान्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वस्त्र-अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: समास: वस्त्रस्य अन्तः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)
• Form: अव्यय (निषेध)

• अवबुध्यसे: you understand/notice
• अवबुध्यसे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव+√बुध् (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन, आत्मनेपद

• ग्रीवायाम्: on the neck
• ग्रीवायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ग्रीवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• प्रतिसक्तम्: fastened, attached
• प्रतिसक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रति+√सञ्ज् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कालपाशस्य विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: अव्यय (समुच्चयार्थक)

• कालपाशम्: the noose of death
• कालपाशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल-पाश (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कालस्य पाशः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)
• Form: अव्यय (निषेध)

• पश्यसि: you see
• पश्यसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लट्-लकार, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन, परस्मैपद

Context

Leave Vaidehi at once lest with her fierce looks you should be burnt down like demon Vrtra by the thunderbolt of Indra.

Characters & Entities

• Vaidehī (Sītā)
• Rāvaṇa
• Vṛtra
• Indra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma invites swift retribution: the act of abducting a chaste wife is portrayed as spiritually and karmically incendiary, leading to the doer’s destruction.

What is the narrative situation?

Jatāyu urgently commands Rāvaṇa to release Sītā, warning of dire consequences.

Which character virtue is emphasized?

Protective courage—Jatāyu speaks fearlessly to deter wrongdoing.