Shloka 20

मायामृगप्रकरणम्

The Illusory Deer Episode: Ravana and Maricha at Rama’s Hermitage

Devanagari script

मनोहरं दर्शनीयं रूपं कृत्वा स राक्षसः।।3.42.20।।प्रलोभनार्थं वैदेह्या नानाधातुविचित्रितम्।विचरन्गच्छते तस्माच्छाद्वलानि समन्ततः।।3.42.21।।

Transliteration

manoharaṃ darśanīyaṃ rūpaṃ kṛtvā sa rākṣasaḥ || 3.42.20 ||

Translation

那罗刹化作令人欢喜、秀美可观的形貌，

Word by Word

• मनोहरम्: charming
• मनोहरम्: विशेषण (Qualifier of कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying रूपम्)

• दर्शनीयम्: lovely to behold
• दर्शनीयम्: विशेषण (Qualifier of कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) + अनीयर् (कृदन्त)
• Form: अनीयर्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (worth seeing)

• रूपम्: form
• रूपम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कृत्वा: having made/assumed
• कृत्वा: पूर्वकालक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकाल (having done/made)

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• राक्षसः: demon
• राक्षसः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रलोभनार्थम्: for tempting
• प्रलोभनार्थम्: प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: प्रलोभन + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, द्वितीया (2nd), एकवचन; चतुर्थी-तत्पुरुषवत् प्रयोजनवाचक (for the purpose of tempting)

• वैदेह्याः: of Vaidehī (Sītā)
• वैदेह्याः: सम्प्रदानार्थ-सम्बन्ध (Recipient-related genitive)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; (genitive used for target: 'of/for Vaidehī')

• नानाधातुविचित्रितम्: variegated with many mineral-colors
• नानाधातुविचित्रितम्: विशेषण (Qualifier of रूपम्)
• Type: Adjective
• Root: नाना + धातु + विचित्रित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (variously colored with many minerals)

• विचरन्: roaming about
• विचरन्: कर्तृसम्बन्धी क्रियाविशेषण (Concomitant action)
• Type: Verb
• Root: वि + चर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (while roaming/grazing)

• गच्छते: moves/goes
• गच्छते: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद

• तस्मात्: from there
• तस्मात्: अपादान (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादान (from that place)

• शाद्वलानि: grassy patches / lawns
• शाद्वलानि: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शाद्वल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• समन्ततः: all around
• समन्ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb: on all sides)

Context

Transfigured into a beautiful, magnificent form painted with the colours of different minerals in order to tempt Sita, Maricha roamed all around the grassland.

Characters & Entities

• rākṣasa
• Mārīca (implied by context)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights how adharma often begins with deception—an attractive outer appearance masking harmful intent—warning that dharma requires discernment beyond mere appearance.

What is the narrative situation?

Mārīca begins the plan to lure Sītā and draw Rāma away by taking on a captivating form.

Which character virtue is emphasized?

Discernment (viveka): the implied need to judge by truth and conduct rather than by alluring appearances.