Shloka 21

विराधवधः

The Slaying (Burial) of Viradha

Devanagari script

इतो वसति धर्मात्मा शरभङ्गः प्रतापवान्।।3.4.20।।अध्यर्धयोजने तात महर्षिस्सूर्यसन्निभः।तं क्षिप्रमधिगच्छ त्वं स ते श्रेयोऽभिधास्यति।।3.4.21।।

Transliteration

adhyardhayojane tāta maharṣiḥ sūryasannibhaḥ |

taṃ kṣipram adhigaccha tvaṃ sa te śreyo 'bhidhāsyati ||

Translation

孩子啊，那位大圣者光辉如日，住在离此一又半由旬之处。你速速前往；他将告知你真正的福祉之道。

Word by Word

• अवटे: in the pit
• अवटे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अवट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• च: and
• च: None (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात

• अपि: also
• अपि: None (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपातः (also/even)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• राम: O Rama
• राम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्रक्षिप्य: having cast (me)
• प्रक्षिप्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-क्षिप् (धातु) + ल्यप् (अव्ययीभाव/क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (Gerund), 'having thrown/placed'

• कुशली: safe; unharmed
• कुशली: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कुशलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (त्वम्)

• व्रज: go
• व्रज: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• रक्षसाम्: of the demons
• रक्षसाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन

• गतसत्त्वानाम्: of those whose life has departed (dead)
• गतसत्त्वानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त) + सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समासः गतं सत्त्वं येषाम् (बहुव्रीह्यर्थेऽपि षष्ठी-तत्पुरुष-रूपेण)

• एषः: this
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धर्मः: duty/law
• धर्मः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ससनातनः: everlasting
• ससनातनः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स + सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (धर्मः); 'with (being) eternal'

• अवटे: in a pit
• अवटे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अवट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• ये: those who
• ये: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• निधीयन्ते: are placed/buried
• निधीयन्ते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-धा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-भावः (are placed/buried)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• लोकाः: worlds/realms
• लोकाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सनातनाः: eternal
• सनातनाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (लोकाः)

Context

O dear, there lives Sarabhanga, a righteous sage, comparable to the Sun, at a distance of one and a half yojanas from here. Go to him at once. He will bless you with your wellbeing.

Characters & Entities

• Śarabhaṅga
• Rāma
• Virādha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is choosing śreyas (the truly beneficial) over impulse. The verse teaches that one should seek guidance from realized sages to discern the right path.

What is the narrative situation?

Virādha, now restrained, points out the location of Śarabhaṅga and urges Rāma to meet him promptly for guidance.

Which character virtue is emphasized?

Discernment and readiness to learn: Rāma is directed to consult a maharṣi for what is truly beneficial, highlighting teachability and respect for spiritual authority.