Shloka 28

हेमन्तवर्णनम् तथा भरतधर्मनिष्ठा-चिन्तनम्

Winter Description and Reflection on Bharata’s Devotion

Devanagari script

त्यक्त्वा राज्यं च मानं च भोगांश्च विविधान्बहून्।तपस्स्वी नियताहारश्शेते शीते महीतले।।।।

Transliteration

tyaktvā rājyaṃ ca mānaṃ ca bhogāṃś ca vividhān bahūn |

tapassvī niyatāhāraḥ śete śīte mahītale ||

Translation

他舍弃王位、荣誉与种种享乐；那位苦行者克制饮食，在寒冷中卧于裸露的大地之上。

Word by Word

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/क्त्वा), पूर्वकालिक क्रिया (having abandoned)

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• मानम्: honour/pride
• मानम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• भोगान्: enjoyments
• भोगान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• विविधान्: various
• विविधान्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; भोगान् इति विशेषण

• बहून्: many
• बहून्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; भोगान् इति विशेषण

• तपस्वी: ascetic
• तपस्वी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नियत-आहारः: with regulated food
• नियत-आहारः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नियत (कृदन्त; √यम् (धातु) + नि + क्त) + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (नियतः आहारः यस्य सः)

• शेते: lies/sleeps
• शेते: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शी (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• शीते: in the cold
• शीते: अधिकरण (Time/State/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; काल/अवस्था-अधिकरण (in the cold season/when cold)

• मही-तले: on the ground
• मही-तले: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (महेः तलम्)

Context

Giving up his kingdom, honour and pleasures of many kinds, Bharata will be living like an ascetic, sleeping on the ground in cold weather, his food under restriction.

Characters & Entities

• Bharata

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True dharma is not mere position but right intention: Bharata rejects comfort and status when they conflict with truth and rightful order, choosing austerity over indulgence.

What is the narrative situation?

Rama describes Bharata’s likely conduct in Ayodhya during Rama’s exile—living austerely as if an ascetic.

Which character virtue is emphasized?

Tyāga (renunciation) and self-control—Bharata’s willingness to suffer rather than benefit from an unrighteous outcome.