Shloka 57

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

भ्रातरं संस्कृतं कृत्वा ततस्तं मेषरूपिणम्।।।।तान् द्विजान्भोजयामास श्राद्धदृष्टेन कर्मणा।

Transliteration

bhrātaraṃ saṃskṛtaṃ kṛtvā tatas taṃ meṣa-rūpiṇam ||

tān dvijān bhojayāmāsa śrāddha-dṛṣṭena karmaṇā |

Translation

随后，他将化作公羊之形的兄弟加以“祝圣”，并依照施罗陀（śrāddha）所规定的仪轨，设食供养那些二次生者（dvija）。

Word by Word

• भ्रातरम्: (his) brother
• भ्रातरम्: कर्म (Karma; object of कृत्वा)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• संस्कृतम्: prepared, sanctified
• संस्कृतम्: कर्म (Karma; complement to object)
• Type: Adjective
• Root: संस्कृत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भावे/कर्मणि विशेषणम् (as 'prepared/sanctified')

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: पूर्वकाल (prior action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव कृदन्त (gerund/absolutive)

• ततः: then, thereafter
• ततः: अधिकरण (Adhikaraṇa; temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma; object—refers to brother)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• मेषरूपिणम्: in the form of a sheep
• मेषरूपिणम्: कर्म (Karma; qualifier of तम्)
• Type: Adjective
• Root: मेष + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मेषस्य रूपम् यस्य/धारयति) in sense 'having sheep-form'

• तान्: those
• तान्: कर्म (Karma; object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम

• द्विजान्: twice-born (brahmins)
• द्विजान्: कर्म (Karma; object)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• भोजयामास: fed, caused to eat
• भोजयामास: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: भोजय् (√भुज् causative, धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect; narrative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रत्यय (causative)

• श्राद्धदृष्टेन: prescribed for śrāddha
• श्राद्धदृष्टेन: करण (Karaṇa; means—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्राद्ध + दृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग instrumental singular used adjectivally with कर्मणा; तृतीया एकवचन; तत्पुरुष (श्राद्धे दृष्टम्/विहितम्)

• कर्मणा: by the rite/act
• कर्मणा: करण (Karaṇa; means)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

Context

Ilvala would keep his brother sanctified, so that he is fit for offering, Then he would feed the brahmins with mutton according to the rituals.

Characters & Entities

• Ilvala (implied)
• dvija (brahmins)
• śrāddha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Misuse of ritual is adharma: sacred procedures meant for honoring ancestors are perverted into instruments of violence.

What is the narrative situation?

Ilvala prepares his brother in a ram-form and serves him as food to brahmins under the cover of śrāddha rites.

Which character virtue is emphasized?

The implied virtue is integrity in religious practice—ritual without dharmic intent becomes corruption.