Shloka 32

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

न तु जानामि तं देशं वनस्यास्य महत्तया।।।।कुत्राश्रमपदं रम्यं महर्षेस्तस्य धीमतः।

Transliteration

na tu jānāmi taṃ deśaṃ vanasyāsya mahattayā | kutrāśramapadaṃ ramyaṃ maharṣes tasya dhīmataḥ ||

Translation

然而我无法辨明那处所在——此林广大无边——那位睿智大圣仙的清净可爱道场究竟在何方。

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (negation particle)

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (contrastive particle)

• जानामि: I know
• जानामि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

• तम्: that
• तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; देशम् इति विशेषणम्

• देशम्: place, region
• देशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन

• वनस्य: of the forest
• वनस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन

• अस्य: of this
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन

• महत्तया: due to vastness
• महत्तया: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: महत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; हेतौ/कारणे (because of)

• कुत्र: where
• कुत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कुत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (interrogative adverb of place)

• आश्रमपदम्: hermitage-site
• आश्रमपदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्रम+पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आश्रमस्य पदम् = abode/site)

• रम्यम्: pleasant
• रम्यम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; आश्रमपदम् इति विशेषणम्

• महर्षेः: of the great sage
• महर्षेः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् ऋषिः)

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन

• धीमतः: of the wise
• धीमतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन; महर्षेः इति विशेषणम्

Context

I am unable to locate the sacred hermitage of that sagacious sage due to the vastness of this forest.

Characters & Entities

• Rāma
• Sutīkṣṇa
• Agastya (implied by context as the sought sage)
• forest (Araṇya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is humility and truthfulness: Rāma openly admits his limitation and seeks proper guidance rather than acting on assumption.

What is the narrative situation?

In the Daṇḍaka forest, Rāma tells Sutīkṣṇa he cannot locate the sage’s hermitage because the forest is immense.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s modesty and sincerity (satya-vacana): he states facts plainly and respectfully asks for direction.