Shloka 10
पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः
Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya
Devanagari script
तेनैवमुक्तो धर्मात्मा राघवेण मुनिस्तदा।।।।प्रभवं सरसः कृत्स्नमाख्यातुमुपचक्रमे।
Transliteration
tenaivam ukto dharmātmā rāghaveṇa munis tadā |
prabhavaṃ sarasaḥ kṛtsnam ākhyātum upacakrame ||
Translation
被罗伽婆如此询问后，那位正法的牟尼便开始详尽讲述那湖泊的起源。
Word by Word
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; Neuter Nom./Acc. singular
पञ्चाप्सरःPañcāpsara (name)
पञ्चाप्सरः:
Samjna (संज्ञा)
TypeNoun
Rootपञ्च + अप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Masculine Nominative singular; dvigu-name (five apsarases) used as proper name
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-निपात; ‘by name’
तटाकम्the lake
तटाकम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतटाक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Neuter Nominative singular
सार्वकालिकम्perennial/for all times
सार्वकालिकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + कालिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Neuter Nominative singular; qualifying ‘तटाकम्’
निर्मितम्was created
निर्मितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeAdjective
Rootनिर्मा (निर् + मा, धातु) > निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Neuter Nominative singular; predicative with ‘तटाकम्’
तपसाby penance
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Neuter Instrumental singular
रामO Rama
राम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; Vocative singular
मुनिनाby the sage
मुनिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Masculine Instrumental singular
माण्डकर्णिनाby Māṇḍakarṇi
माण्डकर्णिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमाण्डकर्णि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Masculine Instrumental singular; proper name
Context
Thus addressed by Rama, the righteous sage narrated the entire origin of the lake.
Characters & Entities
R
Rāghava (Rāma)M
muni (sage)S
sarasa (lake)FAQs
Dharma includes preserving and transmitting sacred histories: the sage responsibly shares truthful origins when asked.
A sage, questioned by Rāma, begins explaining how the lake came into being.
The sage’s truthfulness and readiness to instruct; Rāma’s respectful inquiry.