Shloka 82

Durvasa’s Curse, the Churning of the Ocean, and Lakshmi’s Manifestation

Chapter 4

Devanagari script

श्रियायुक्तं च त्रैलोक्यं विष्णुना प्रतिपालितं । देवास्तु ते तदा प्रोक्ता ब्रह्मणा लोकधारिणा

Transliteration

śriyāyuktaṃ ca trailokyaṃ viṣṇunā pratipālitaṃ | devāstu te tadā proktā brahmaṇā lokadhāriṇā

Translation

三界蒙受室利（Śrī）之吉祥与丰饶，皆由毗湿奴（Viṣṇu）护持；其时，诸天神亦由梵天（Brahmā）——诸世界之维系者——所任命与安置。

Word by Word

• श्रिया: with prosperity / by Śrī
• श्रिया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• युक्तम्: endowed / joined
• युक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) → युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास: ‘त्रयाणां लोकानां समाहारः’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विष्णुना: by Viṣṇu
• विष्णुना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• प्रतिपालितम्: protected / governed
• प्रतिपालितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रति + पाल् (धातु) → प्रतिपालित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तु: but / indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषणार्थक अव्यय (particle)

• ते: those / they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय

• प्रोक्ताः: were addressed / were told
• प्रोक्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि (passive sense)

• ब्रह्मणा: by Brahmā
• ब्रह्मणा: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• लोक-धारिणा: by the sustainer of the worlds
• लोक-धारिणा: Karana (Instrument/Agent/करण)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + धारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: ‘लोकान् धारयति इति’; पुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (of Brahmā)

Speaker

Unspecified narrator (contextual narration within Sṛṣṭi-khaṇḍa; exact dialogue speaker not stated in the provided verse alone)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: श्रियायुक्तं→श्रिया + युक्तम्; देवास्तु→देवाः + तु; त्रैलोक्यं (द्विगु-समास); लोकधारिणा→लोक-धारिणा (समास)

Characters & Entities

• Śrī
• Viṣṇu
• Brahmā
• Devas
• Trailokya (three worlds)

FAQs

What theological idea is emphasized by saying Viṣṇu protects the three worlds?

It presents Viṣṇu as the preserver (sthiti) who maintains cosmic order, linking prosperity (Śrī) with stable governance of the worlds.

Why does the verse mention Brahmā appointing the devas?

It reflects the Purāṇic model of delegated cosmic administration: Brahmā organizes and assigns roles, while Viṣṇu sustains and protects the created order.

What ethical or practical lesson can be drawn from this verse?

Prosperity and stability are portrayed as arising from rightful order and responsible stewardship—protection, proper appointment, and duty aligned with dharma.