Shloka 64

Śatrughna’s Entry into Ahicchatrā

Temptation of Sumada and the Goddess’s Boon

Devanagari script

कन्याः समागत्य महानरेंद्रं । शत्रुघ्नमिंद्रादिकसेवितांघ्रिम् । करिस्थिता मौक्तिकवृंदसंघै । र्वर्धापयामासुरिनप्रयुक्ताः

Transliteration

kanyāḥ samāgatya mahānareṃdraṃ | śatrughnamiṃdrādikasevitāṃghrim | karisthitā mauktikavṛṃdasaṃghai | rvardhāpayāmāsurinaprayuktāḥ

Translation

随后，众少女趋近大王室怛卢伽那（Śatrughna），其足为因陀罗等诸天所敬；她们乘象而来，在主宰伊那（Ina）的驱使下，以成堆成簇的珍珠为他增辉致敬。

Word by Word

• कन्याः: maidens
• कन्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• समागत्य: having come together
• समागत्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-गम् (धातु) → समागत्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having come/assembled’

• महानरेन्द्रम्: the great king
• महानरेन्द्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + नरेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय: ‘महान् नरेन्द्रः’; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• शत्रुघ्नम्: Śatrughna
• शत्रुघ्नम्: Karma (कर्म) (apposition to महानरेन्द्रम्)
• Type: Noun
• Root: शत्रुघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; proper name

• इन्द्र-आदि-क-सेवित-अङ्घ्रिम्: whose feet are served by Indra and others
• इन्द्र-आदि-क-सेवित-अङ्घ्रिम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय/प्रातिपदिक-निर्माण) + सेवित (कृदन्त; सेव् धातु) + अङ्घ्रि (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष: ‘इन्द्रादिकैः सेवितौ अङ्घ्री यस्य’ (sense close to bahuvrīhi, but expressed as determinative epithet); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; agrees with शत्रुघ्नम्/नरेन्द्रम्

• करि-स्थिताः: standing on the elephant
• करि-स्थिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: करि (प्रातिपदिक) + स्थित (कृदन्त; स्था धातु)
• Form: सप्तमी-तत्पुरुष: ‘करौ/करिणि स्थिताः’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; agrees with कन्याः

• मौक्तिक-वृन्द-सङ्घैः: with clusters/collections of pearls
• मौक्तिक-वृन्द-सङ्घैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मौक्तिक (प्रातिपदिक) + वृन्द (प्रातिपदिक) + सङ्घ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (determinative chain): ‘मौक्तिकानां वृन्दानां सङ्घैः’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• वर्धापयामासुः: caused to increase/augmented
• वर्धापयामासुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु) (causative) + आस् (धातु)
• Form: णिजन्त (causative) ‘वर्धापयति’ + लिट्/परिप्रास (periphrastic perfect) ‘आमास’; प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• इना-प्रयुक्ताः: commissioned by the king
• इना-प्रयुक्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: इन (प्रातिपदिक; ‘lord/king’) + प्रयुक्त (कृदन्त; प्र-युज् धातु)
• Form: तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभाव: ‘इनेन/इनस्य प्रयुक्ताः’ (commissioned by the lord); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; agrees with कन्याः

Speaker

Narrator (contextual; specific dialogue speaker not provided in the excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: city

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: शत्रुघ्नमिंद्रादिकसेवितांघ्रिम् → शत्रुघ्नम् + इन्द्रादिकसेवित + अङ्घ्रिम् (अङ्घ्रि- with sandhi: अङ्घ्रिम्); करिस्थिता → करि + स्थिताः; मौक्तिकवृंदसंघैः → मौक्तिक + वृन्द + सङ्घैः; र्वर्धापयामासुः → (…सङ्घैः) + वर्धापयामासुः (repha from preceding visarga/phonetic join in transmission).

Characters & Entities

• Śatrughna
• Indra

FAQs

Who is being honored in this verse, and how?

Śatrughna, described as a great king whose feet are revered even by Indra and other gods, is honored by maidens who arrive seated on elephants and present masses of pearls.

What is the significance of mentioning Indra and the other gods?

It elevates Śatrughna’s status by portraying him as worthy of reverence at a level acknowledged by celestial beings, a common Purāṇic way of signaling exceptional merit and divine favor.

What ethical or cultural value does the verse reflect?

It reflects the Purāṇic ideal of honoring righteous kingship: public celebration, ceremonial gifts, and reverence are portrayed as appropriate responses to virtue, protection, and divinely sanctioned rule.